Олон хүнтэй тасагт хэдэн шөнө хонтол хажуугийн ортой өвчтөнүүдийн хурхирах чимээнээс болж нойр тасалддаг. Тэр үед «Би ч бас олон жил хүчтэй хурхирдаг байсан, тэр нь одоогийн өвчинтэй холбоотой байсан болов уу» гэсэн бодол төрдөг. Ялангуяа тамхи татдаггүй, архи уудаггүй хүн шалтгааныг эргэж хайдаг. Гэвч тасагт сонсогдох чимээгээр энэ асуултын хариуг олохгүй. Эмчилгээ хийлгэж буй биед хурхирал нэг биш, хэд хэдэн өөр шалтгаанаас үүсдэг.
Нэгдүгээрт, эм. Мансууруулах үйлдэлтэй өвдөлт намдаах эм (opioid), нойрны эм, тайвшруулах үйлдэлтэй бөөлжис намдаах эм болон антигистамин эмүүд дээд амьсгалын замын булчингийн тонусыг сулруулж, хурхирлыг чангаруулж, амьсгалыг гүехэн болгож болно. Хоёрдугаарт, биеийн шингэн ба хаван. Их хэмжээний судсаар шингэн сэлбэсэн өдөр, эсвэл өдөржин хэвтсэн өдөр хөлөнд хуримтлагдсан шингэн шөнөдөө дээш шилжиж, хүзүү орчмын агаарын замыг нарийсгадаг. Гуравдугаарт, хамар хоолойн өөрийн байдал: тасгийн хуурай агаар, хамрын харшил (rhinitis), хими эмчилгээний үеийн салстын үрэвсэл (mucositis), толгой хүзүүний туяа эмчилгээний дараах хаван, хамрын гуурс (nasogastric tube) буюу хүчилтөрөгчийн канюль зэрэг нь чимээнд нөлөөлнө. Дөрөвдүгээрт, урьдчилан байсан бөглөрөлт нойрны апноэ (obstructive sleep apnea, OSA). Өмнө нь хурхирлын мэс засал хийлгэсэн, гүйлсэн булчирхайгаа авахуулсан ч апноэ бүрэн арилахгүй байх тохиолдол бий бөгөөд жин, нас ахихтай холбоотойгоор дахин илэрхий болдог.
Нойрны апноэ ба хорт хавдрын хамаарлын талаар өнөөдөр юу мэдэгдэж байна вэ? Хэд хэдэн улсын ажиглалтын судалгаанд апноэ хүнд байсан хүмүүст хавдрын оношилгоо, хавдрын улмаас нас барах тохиолдол илүү байсныг мэдээлсэн бөгөөд нойрны үед хүчилтөрөгч давтамжтай буурах байдал (intermittent hypoxia) нөлөөлж болзошгүй гэсэн таамаг дэвшүүлсэн. Гэхдээ нойрны апноэ нь илүүдэл жин, тамхи, архи, нас, бодисын солилцооны өвчинтэй хамт явдаг бөгөөд эдгээр нь бүгд хавдрын эрсдэлд бие даан нөлөөлдөг. Иймд шалтгаан мөн эсэхийг ялгахад хэцүү. Одоогийн байдлаар «нойрны апноэ хавдар үүсгэдэг» гэж хэлэх боломжгүй бөгөөд онош тавиулсан хүн өөрийн хавдрын шалтгааныг хурхирал гэж үзэх үндэслэл байхгүй. Өнгөрсөн зуршлаа эргэн санах нь сэтгэлийг удаан барьдаг ч хариу өгөх нь ховор.
Гэсэн ч хурхирлыг нэг удаа шалгуулах бусад шалтгаан хангалттай. Нойрны апноэтэй нь мэдэгдэж байвал мэдээ алдуулагч эмч тайвшруулах эм, өвдөлт намдаах эм, мэс заслын дараах хяналтаа өөрөөр төлөвлөдөг. Өдрийн нойрмоглол нь эмчилгээний саруудын аюулгүй байдал, ялангуяа машин жолоодоход шууд нөлөөтэй. Цусны даралт, зүрхний ачаалал, шарх эдгэрэхэд шаардлагатай нойрны чанар мөн адил. Өөрөөр хэлбэл «хавдрын учир» биш, «эмчилгээг даах биеийн төлөө» шалгах асуудал юм.
Дараагийн үзлэгийн өмнө бэлдэх дараалал: нэгдүгээрт, хажууд нь унтдаг хүн таны амьсгал зогсохыг харсан эсэх, амьсгаа хураан сэрдэг эсэх, шөнөдөө хэдэн удаа сэрдгээ тэмдэглэ. Ганцаараа унтдаг бол утасны бичлэг, нойр хянах програм тус болно. Хоёрдугаарт, өдрийн шинжүүд: өглөөний толгой өвдөлт, ам хатах, суугаад байхдаа нойрмоглох, өдөр хэдэн удаа унтдаг. Гуравдугаарт, сүүлийн 6–12 сарын жингийн өөрчлөлт, шинээр эхэлсэн эмүүд (өвдөлт намдаах, нойрны, стероид). Дөрөвдүгээрт, байрлал ба орчин: зөвхөн тэнэгэр хэвтэхэд ихсдэг үү, орны толгойг өргөхөд багасдаг уу, хамар битүүрэлт хамт байна уу. Тавдугаарт, эдгээр тэмдэглэлээ авч очоод одоогийн үе шатанд нойрны полисомнографи (polysomnography) эсвэл гэрийн энгийн шинжилгээ хийлгэх нь тохиромжтой эсэхийг эмчээсээ асуу. Эмчилгээний хуваарьтай уялдуулан хугацааг өөрчлөх шаардлага гарч болно; мэс засал төлөвлөгдсөн бол мэдээ алдуулалтын зөвлөгөөний өмнө заавал мэдэгдэх нь зүйтэй. Хэрэв та CPAP (эерэг даралтат амьсгалын аппарат) хэрэглэдэг бол хэвтэн эмчлүүлэхдээ өөрийн аппаратаа авчирч хэрэглэж болох эсэхийг тасгаас урьдчилан тодруул.
Хүлээж болохгүй байдлууд бий: нойрны үед амьсгал зогсохыг давтан харсан, уруул эсвэл хумс хөхрөх, хүчилтөрөгчийн ханалт ердийнхөөс мэдэгдэхүйц буурах, өвдөлт намдаах буюу тайвшруулах эмийг нэмэгдүүлсний дараа сэрээхэд хүндрэх, эсвэл хурхирал саяхан гэнэт эхэлж дуу сөөх, хүзүүнд зангилаа гарах, залгихад хүндрэх шинж хамт илэрсэн тохиолдолд дараагийн үзлэгийг хүлээлгүй сувилагч, эмчдээ шууд мэдэгдэнэ.
Тасагт өөрөө хийж чадах зүйл багавтар ч бий: чихэвч (чихний бөглөө), нүдний хаалт, орны толгойг бага зэрэг өргөх, боломжтой бол хажуулж унтах, тасгийн чимээгүй цагийн талаар эмнэлгийн ажилтантай ярилцах. Мөн хажуугийн хүний хурхирал нь зан харилцааны бус, эмчилгээ хийлгэж буй биед түгээмэл тохиолддог шинж гэдгийг санахад шөнийн уур бухимдал бага зэрэг зөөлөрдөг.
Энэхүү нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Шинж тэмдэг, шинжилгээний хугацаа, эмийн тохируулгын талаар эмчлэгч эмчтэйгээ заавал зөвлөлдөнө үү.