Цаг агаар сэрүүсэхээр вакцинжуулалтын сануулга ирж эхэлдэг. Ердийн үед энэ бол хагас цагийн ажил. Харин хими эмчилгээ (chemotherapy) хийлгэж байгаа хүний хувьд нэг мессежийн ард гурван өөр асуулт нуугддаг: хийлгэж болох уу, яг одоо хийлгэх нь зөв үү, зөв бол өнөөдөр үү гэсэн асуулт юм.
Эхлээд вакциныг хоёр бүлэгт хуваавал ойлгоход хялбар. Нэг нь амьд сулруулсан вакцин (live attenuated vaccine) — улаанбурхан-гахай хавдар-улаануул (MMR), салхин цэцэг, шар чичрэг, хамраар цацдаг томуугийн вакцин, мөн уламжлалт хэлбэрийн бүслүүрийн үлд (herpes zoster)-ийн амьд вакцин. Эдгээр нь биед бага зэрэг үржиж дархлааг сургадаг тул дархлаа дарангуйлагдсан үед энэ үржил хяналтаас гарах эрсдэлтэй. Тиймээс идэвхтэй эмчилгээний явцад ерөнхийдөө хойшлуулдаг. Нөгөө бүлэг нь идэвхгүйжүүлсэн (inactivated), рекомбинант (recombinant), мРНХ (mRNA) вакцин — тарилгын хэлбэрийн томуугийн вакцин, уушгины хатгалгааны нянгийн (pneumococcal) вакцин, COVID-19-ийн вакцин, рекомбинант бүслүүрийн үлдний вакцин, В гепатит, татрангийн вакцин. Эдгээр нь биед үрждэггүй тул халдвар үүсгэхгүй бөгөөд эмчилгээний явцад ихэвчлэн хийлгэх боломжтой.
Практикт илүү чухал асуулт нь "болох уу" биш "хэзээ" гэдэг нь юм. Эсийн хортой хими эмчилгээний дараа цагаан эсийн тоо буурч, дараа нь сэргэдэг. Хамгийн доод цэгийг надир (nadir) гэж нэрлэдэг ба эмээс хамаарч тарилгын дараах 7–14 хоногт тохиолдох нь элбэг. Энэ үед хоёр зүйл давхцана: эсрэг бие үүсгэдэг эсүүд мөн дарангуйлагдсан тул вакцины хариу сул байж болно; мөн вакцины дараах бага зэргийн халуун яг хамгийн аюултай хугацаанд тохиож, ялгахад төвөгтэй болно. Тиймээс цусны үзүүлэлт сэргэсэн үе — ихэвчлэн дараагийн тарилгаас хэдхэн хоногийн өмнө — тохиромжтой гэж үздэг. Хэрэв эмчилгээ хараахан эхлээгүй бол эхний тунгаас дор хаяж 2 долоо хоногийн өмнө хийлгэсэн нь илүү үр дүнтэй.
Хариултыг оношоос илүү хэрэглэж буй эмийн нэр тодорхойлдог. Ритуксимаб (rituximab) зэрэг В эсийг устгадаг эм хэрэглэсэн бол вакцины дараа эсрэг бие хэдэн сарын турш муу үүсэж болно. Ясны чөмөгний эс шилжүүлэн суулгасан (stem cell transplant) хүмүүс бага насандаа авсан дархлаагаа алддаг тул шилжүүлгийн дараах тогтсон хугацаанаас эхлэн вакцинжуулалтыг шинээр эхнээс нь давтдаг. Урт хугацаанд өндөр тунгийн стероид хэрэглэх, дэлүү авахуулсан эсэх нь бас төлөвлөгөөг өөрчилнө. Тиймээс "вакцин хийлгэж болох уу" гэж асуухаас илүү эмийн нэр, мөчлөгийн урт, сүүлийн тарилгын огноо-г хамт хэлээд "энэ мөчлөгийн аль өдөр тохиромжтой вэ" гэж асуувал богино үзлэгийн хугацаанд илүү тодорхой хариу авна.
Урьдчилж шийдээд байвал зохих жижиг зүйл бол аль гарт хийлгэх вэ гэдэг. Суганы тунгалгийн зангилаа (axillary lymph node) авхуулсан тал, эсвэл тунгалгийн хаван (lymphedema) байгаа тал, түүнчлэн хими эмчилгээний порт (chemo port) суулгасан талыг зайлсхийж, эсрэг гар эсвэл гуяыг сонгодог нь түгээмэл. Ялтас эс (platelet) багассан үед тарилгын байрыг ердийнхөөс удаан дарж, хөхрөлт өргөжиж байгаа эсэхийг ажиглана.
Тэр орой халуурвал хамгийн түгээмэл алдаа бол "вакцины улмаас байх" гэж өөрөө дүгнэх явдал. Вакцины дараа нэг хоёр хоног бага зэрэг халуурч, бие сулрах нь мэдэгдэж буй хариу урвал мөн. Гэвч хими эмчилгээний явцын халуурал, ялангуяа 38°C-аас дээш халуун нь өөрөө яаралтай дохио бөгөөд халуурал бүхий нейтропени (febrile neutropenia) мөн эсэхийг гэртээ халуун хэмжигчээр ялгах боломжгүй. Эмчилгээ эхлэхэд өгсөн "ийм үед шууд холбогдоно уу" гэсэн шалгуурыг тэр чигт нь баримтлах нь аюулгүй. Ийм шалгуур аваагүй бол тарилгын өмнө асууж тодруулаарай.
Эцэст нь энэ бол зөвхөн өвчтөний асуудал биш. Хамт амьдардаг гэр бүл, байнга ирдэг хүмүүс томуу, COVID-19-ийн вакцинаа хийлгэх нь дархлаа сул хүнийг тойрч хамгаалах гэсэн утгаараа "кокунинг" (cocooning) гэж нэрлэгддэг. Гэр бүлийн гишүүд амьд вакцин хийлгэх нь ихэвчлэн асуудалгүй ч, тарилгын дараа тууралт гарвал таглаж, нярай хүүхэд ротавирусын вакцин уусны дараа живх солихдоо гарын эрүүл ахуйд илүү анхаарах нь зүйтэй. Мөн аль вакциныг хэзээ, аль гарт хийлгэснээ дэвтэр эсвэл утсандаа тэмдэглэж үлдээвэл, дараагийн эмчилгээний үе шатанд вакцины төлөвлөгөөг дахин зохиоход тэр бичлэг шууд хэрэг болно.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Аль вакцин тохиромжтой, хэзээ хийлгэх нь хэрэглэж буй эм, биеийн байдлаас хамаарч өөр байдаг тул тарилга хийлгэхээсээ өмнө эмчлэгч эмчтэйгээ заавал зөвлөлдөнө үү.