Химийн эмчилгээ (chemotherapy) хийлгэж байх үед цусны шинжилгээний хамт зүрхний цахилгаан бичлэг буюу ЗЦБ (ECG) авах, эсвэл хэдэн сар тутам зүрхний хэт авиан шинжилгээ (echocardiogram) хийлгэхийг зөвлөх нь түгээмэл. Зарим хавдрын эсрэг эм зүрхэнд нэмэлт ачаалал өгөх боломжтой тул шинж тэмдэг илрэхээс өмнө урьдчилан хянах зорилготой юм. Ийм нөлөөг нийтэд нь зүрхний хоруу чанар (cardiotoxicity) гэж нэрлэдэг бөгөөд эмийн төрөл, хуримтлагдсан тун, нас, цусны даралт ихсэх эсвэл чихрийн шижин зэрэг суурь өвчин, цээжний хэсэгт туяа эмчилгээ хийлгэж байсан эсэхээс хамааран хяналтын давтамж өөр байдаг. Шинжилгээ хийж байгаа нь өөрөө эмгэг илэрсэн гэсэн үг биш, ихэнхдээ эмчилгээг аюулгүй үргэлжлүүлэх энгийн журам байдаг.
Эхлээд мэдэж авбал зохих зүйл бол эдгээр шинжилгээ өөр өөр зүйлийг хардаг. ЗЦБ нь тухайн хэдэн секундын цахилгаан дохиог бичиж, зүрхний цохилтын тоо, хэмнэлийн жигд байдал, QT завсар (QT interval) зэргийг харуулна. Харин зүрхний хэт авиан шинжилгээ нь зүрх бодитоор хэр сайн шахаж байгааг, өөрөөр хэлбэл зүүн ховдлын гаралтын фракц (LVEF), мөн хавхлага, зүрхний уутны байдлыг үнэлдэг. Зарим тохиолдолд зүрхний булчингийн гэмтэл, зүрхний дутагдалтай холбоотой цусны маркеруудыг нэмж шалгана. Тиймээс ЗЦБ-д ямар нэг зүйл тэмдэглэгдсэн нь шахах чадвар алдагдсан гэсэн үг биш, ЗЦБ цэвэр гарсан нь ч зүрхний үйл ажиллагааг бүрэн баталсан гэсэн үг биш.
Мөчлөг бүрт хариу өөр гарах шалтгаан бий. ЗЦБ бол тухайн агшны биеийн байдлыг тусгадаг. Хүчтэй бөөлжилт, суулгалтын дараа кали, магни зэрэг электролит (electrolyte) хэлбэлзэж хэмнэлд нөлөөлж болно. Шингэн алдалт, цус багадалт, халуурал, өвдөлт, зүгээр л сандрал ч цохилтыг түргэсгэх буюу жигд бус мэт харагдуулж чадна. Бөөлжис намдаах зарим эм, тодорхой антибиотик, мөөгөнцрийн эсрэг эм зэрэг QT завсрыг уртасгаж болох эмүүдийг хамт хэрэглэж байсан эсэх нь бас нөлөөтэй. Электрод байрлуулсан байрлал, биеийн чичрэлт, амьсгалын байдал зэрэг техникийн хүчин зүйлээс болж бичлэг өөр харагдах нь ч цөөнгүй. Иймд 'сэжиглэв' гэдэг үг нь оношилгоо биш, харин 'дахин нэг удаа шалгах шаардлагатай' гэсэн дохио бөгөөд шаардлагатай бол 24 цагийн хяналт (Holter), зүрхний хэт авиан шинжилгээ, нэмэлт цусны шинжилгээ рүү үргэлжилдэг.
Дараагийн шинжилгээ хэвийн гарсан бол өмнөх өөрчлөлт түр зуурынх байсан магадлал нэмэгддэг ч, тэр бичлэгийг хэрэггүй болсон гэж үзэх учиргүй. Нэг удаа тэмдэглэгдсэн үзүүлэлт хожим харьцуулах суурь болдог тул хэзээ ямар шинжилгээ хийлгэсэн, хариу ямар байсныг нэг хуудсанд эмхэтгэж хадгалбал эмнэлэг солих, эмч солигдох үед хэрэг болно.
Гэртээ тоо биш өөрчлөлтийг ажиглана. Амарч байхад зүрх дэлсэх нь хэдэн минутаас дээш үргэлжлэх, толгой эргэх, нүд бүрхрэх, ухаан алдах, өмнө нь хэвийн байсан шат өгсөх буюу тэгш газар алхахад амьсгаа давчдах, шөнө хэвтэхэд бөглөрч дэрээ өндөрсгөх, шагай, шилбэ хавагнах, хэд хоногийн дотор жин огцом нэмэгдэх зэрэг тохиолдолд дараагийн үзлэгийг хүлээлгүй мэдэгдэх нь зөв. Цээж дарах мэт өвдөх, ухаан алдах, хүнд амьсгаадалт нь яаралтай тусламж шаардсан шинж юм. Өглөө бүр ижил цагт хэмжсэн судасны цохилт, даралт, жин, шинж тэмдэг эхэлсэн цаг, хэр удсан, тэр үед юу хийж байсныг товч тэмдэглэвэл эмчийн өрөөнд яриа хамаагүй тодорхой болно. Ухаалаг цагийн бичлэг нь зөвхөн лавлах мэдээлэл болохоос онош биш ч, дэлгэцийн зургийг хадгалбал ярианы эхлэл болж чадна.
Үзлэг нэг минутад дуусах нь өөрөө муу дохио биш. Гэхдээ богино хугацааг бүрэн ашиглахад бэлтгэл хэрэгтэй. Асуух зүйлээ гурав болгон багасгаж, чухлаар нь эрэмбэлээрэй. Шинээр гарсан шинж тэмдгийг хэзээнээс эхэлсэн, хэр давтамжтай, юуг хийж чадахгүй болсон гэсэн байдлаар хэлэх нь ойлгомжтой. Хэрэглэж буй бүх эм, хүнсний нэмэлтийн жагсаалтыг хамт үзүүлэх нь аюулгүй. Мөн дараагийн мөчлөгийн өмнө нэмж шалгах шинжилгээ байгаа эсэх, ямар шинж илэрвэл мөчлөг хооронд ч холбоо барих ёстойг урьдчилан тодруулж авбал гэртээ шийдвэр гаргахад хамаагүй хялбар болно. Хурууны үзүүр даарах мэт шинээр гарсан мэдрэхүйн өөрчлөлтийг ч хэддүгээр мөчлөгөөс, ямар хэмжээтэй байгааг тэмдэглэвэл дараа нь тун, хуваарийг ярилцах үед хэрэгтэй мэдээлэл болно.
Энэ нийтлэл бол ерөнхий мэдээлэл бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Шинжилгээний хариуг тайлбарлах, эмчилгээний чиглэлийг сонгох нь хүн бүрт өөр тул санаа зовоосон зүйл гарвал өөрийн эмчилгээний багтайгаа заавал зөвлөлдөнө үү.