Хорт хавдрын ахисан үе шатанд эхэндээ зөвхөн шөнөөр илэрч байсан самуурал өдрийн цагт ч үргэлжлэх нь бий. Өвчтөн цаг хугацаа, байршлаа андуурч, эмнэлэгт хэвтэж байгаагаа хүлээн зөвшөөрөхгүй, дэргэд нь байгаа гэр бүл, сувилагч нарыг сэжиглэх байдал гарч болно. Үүнийг дэмийрэл (delirium) гэж нэрлэдэг. Ийм үед эмчийн баг хамгийн түрүүнд шалгадаг зүйлийн нэг нь одоо хэрэглэж буй эмүүд юм. Тийм ч учраас гэр бүлд нь мансууруулах төрлийн өвдөлт намдаах эм (opioid)-ийн тунг өөрчлөх, эсвэл наалт (patch)-ыг авах санал тавьдаг.
Дэмийрэл ганц шалтгаантай байх нь ховор. Шингэн алдалт, халдвар, электролитийн алдагдал (ялангуяа кальци ихсэх hypercalcemia, натри буурах hyponatremia), бөөр эсвэл элэгний үйл ажиллагаа буурснаас эмийн бодис хуримтлагдах, өтгөн хатах болон шээс хаагдах, хүчилтөрөгчийн дутагдал, нойрны хэм алдагдах зэрэг олон хүчин зүйл давхцаж илэрдэг. Тиймээс эмнэлэгт цусны шинжилгээ, шээсний хэмжээ, өтгөний бүртгэл, биеийн халуун, хүчилтөрөгчийн ханалтыг хамт хянаж, буцаах боломжтой шалтгаан (reversible cause) байгаа эсэхийг нэг бүрчлэн хасдаг. Эмийн тун бууруулах нь энэ хайлтын нэг салбар л болохоос бүх самууралыг дангаараа тайлбарлахгүй.
Опиоид дэмийрэлд нөлөөлөх нь зөвхөн тун ихдсэнээс болдоггүй. Эм задрахад үүсэх бодисууд бөөрний үйл ажиллагаа сулрахад биеэс сайн гадагшилж чадалгүй хуримтлагдвал нойрмоглох, хий үзэгдэл харагдах, булчин гэнэт татах зэрэг шинж илэрч болно. Үүнийг опиоидоор өдөөгдсөн мэдрэлийн хордлого (opioid-induced neurotoxicity) гэдэг. Ийм учраас ихэвчлэн эмийг бүрмөсөн зогсоохын оронд солих замыг сонгодог. Ижил бүлгийн өөр эм рүү шилжүүлэх опиоидын ээлжлүүлэлт (opioid rotation)-ийг хийхдээ, хөрвүүлэх хүснэгтийн тэнцүү тунгаас арай бага тунгаар эхэлж хариу урвалыг ажигладаг.
Наалтыг авсан өдөр өвдөлт шууд өөрчлөгдөхгүй байх, эсвэл эсрэгээрээ маргааш нь өвдөлт сэргэсэн мэт мэдрэгдэх нь ч учиртай. Арьсанд шингэсэн эм наалтыг авсны дараа ч хэсэг хугацаанд аажим шимэгддэг тул үйлчилгээ нь тэр даруй биш, аажмаар алга болдог. Тэр завсрыг нөхөхийн тулд удаан үйлчилгээт уух эм болон шаардлагатай үед хэрэглэх түргэн үйлчилгээт нэмэлт эм (rescue medication)-ийг хослуулан тохируулдаг. Шөнө өвдөлт илүү хүчтэй мэдрэгддэгийн шалтгаан нь өдрийн хөдөлгөөн, яриа анхаарлыг сарниулж чадахгүй болох, биеийн байрлал болон эмийн үйлчилгээний завсар давхцах, мөн дэмийрэл өөрөө өвдөлтөө илэрхийлэх байдлыг өөрчилдөгт оршино.
Энэ хугацаанд гэр бүлийнхний хийж чадах хамгийн бодитой зүйл бол бүртгэл хөтлөх явдал. Хэдэн цагт самуурал эхэлж хэдэн цагт намдсан, нэмэлт эмийг өдөрт хэдэн удаа хэрэглэсэн, хэдэн цаг унтсан, өтгөн шээс ямар байсан, халуурсан эсэхийг цаг дарааллаар нэг хуудсанд тэмдэглэвэл эмчийн эргэлтийн үеэр "шөнө хэцүү байлаа" гэхээс хамаагүй их мэдээлэл дамждаг. Тунг нэмэх үү, бууруулах уу, өөр эм рүү шилжүүлэх үү гэдэг шийдвэр эцсийн дүндээ ийм бүртгэл дээр тулгуурладаг.
Эмээс гадуурх аргууд ч чухал. Өдөр нь хөшгөө нээж гэрэл оруулан, яриа өрнүүлж сэрүүн байх цагийг бий болгож, шөнө нь чимээ, гэрлийг багасгана. Нүдний шил, сонсголын аппарат хэрэглэдэг хүн бол өдөр нь зүүлгэж, цаг, хуанли болон гэрээсээ авчирсан танил эд зүйлсийг харагдах газар тавих нь тус болдог. Хөдөлгөөн хязгаарлах бэхэлгээ нь унах, гуурсаа сугалахаас сэргийлэхийн тулд зайлшгүй тохиолдол байдаг ч самууралыг улам ихэсгэж болзошгүй тул хамгийн бага хэмжээгээр, байнга дахин үнэлж хэрэглэх зарчимтай. Унтахын өмнөх мелатонин (melatonin), нөхцөл байдлаас хамааран хэрэглэдэг сэтгэц эмгэгийн эсрэг эм (antipsychotic) нь шинж тэмдгийн эрчийг сулруулах зорилготой бөгөөд дэмийрлийг өөрийг нь эдгээх эм биш юм.
Дэмийрэл хэзээ дуусахыг урьдчилан хэлэхэд хэцүү. Халдвар, шингэн алдалт, эм зэрэг засах боломжтой хүчин зүйл давамгайлж байсан бол хэдхэн хоногийн дотор ухаан санаа мэдэгдэхүйц тодорч болно. Харин өвчний явц даамжирч буй үетэй давхцвал сайжирч муудаж эргэлдсээр удаан үргэлжилдэг. Өглөө нь ярилцаж чаддаг байсан хүн үдшийн бүрий болоход дахин бүрхэгдэх энэ хэлбэлзэл нь дэмийрлийн онцлог гэдгийг мэдэж байвал "өчигдөр зүгээр байсан юм чинь, яагаад" гэсэн өөрийгөө буруутгах сэтгэл багасдаг.
Шөнө сахиж буй хүний бие ч мөн адил анхаарал шаарддаг. Шөнийн ачаа нэг хүн дээр төвлөрч эхэлбэл хэдхэн долоо хоногоос илүү тэсвэрлэхэд бэрх. Шөнийн байдал, гэр бүлийн нөхцөлөө эмнэлгийн багт тодорхой хэлж, ээлж солих боломж, асаргааны дэмжлэг, эмнэлгийн нийгмийн ажилтны зөвлөгөөг асуух нь зүйтэй. Өвчтэй эцэг эхээ сахих, бага насны хүүхдээ асрах хоёрын хооронд аль алинд нь хүрэлцэхгүй байна гэсэн буруутгах мэдрэмж энэ байдалд байгаа хүмүүст маш түгээмэл тохиолддог бөгөөд асарч буй хүн унавал өвчтөний асаргаа ч хамт ганхдаг тул тусламж хүсэх нь сонголт биш, эмчилгээний нэг хэсэг гэж үзэх нь оновчтой.
Гэхдээ гэнэт хүчтэй халуурах, шээсний хэмжээ мэдэгдэхүйц багасах, амьсгалын байдал өөрчлөгдөх, эсвэл нэг талын мөч сулрах зэрэг шинэ мэдрэлийн шинж илэрвэл энэ нь дэмийрлийг тохируулах асуудал биш, өөр яаралтай нөхцөл байж болох тул шөнө ч гэсэн эмчлэгч эмчдээ нэн даруй мэдэгдэх нь аюулгүй.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Өвдөлт намдаах эмийн тунг өөрчлөх, зогсоох, нойрны болон сэтгэцийн эмийг хэрэглэх аливаа шийдвэрийг заавал эмчлэгч эмчтэйгээ зөвлөлдөж гаргана уу.