Шээс ялгарах эвгүй байдлын улмаас урологид хандаад PSA (простатын өвөрмөц антиген, prostate-specific antigen) үзүүлэлт өндөр гарч, биопси (biopsy) хийх өдөр товлогдоход хүлээх хугацаа хамгийн урт мэт санагддаг. Хамгийн түрүүнд ойлгох зүйл бол PSA нь зөвхөн хорт хавдрыг заадаг тоо биш юм. Простатын сайн чанарын томрол (benign prostatic hyperplasia), простатит (prostatitis), саяхны бэлгийн үйл ажиллагаа, удаан дугуй унасан явдал, шээсний гуурс тавих, эсвэл цус авахын өмнөхөн хийсэн шулуун гэдсээр хийх үзлэг ч энэ үзүүлэлтийг өсгөж чадна. Эсрэгээрээ зарим хавдар PSA-г бараг өсгөдөггүй. Тиймээс PSA бол ‘илүү нарийвчлан үзэх шаардлагатай’ гэсэн дохио болохоос оношийн бичиг биш.
Сүүлийн үед зүү оруулахаас өмнө простатын MRI (олон параметрт соронзон резонансын дүрслэл, multiparametric MRI) хийх нь нэмэгдэж байна. Дүрслэлээс сэжигтэй хэсгийг PI-RADS хэмээх 1-5 оноот системээр тэмдэглэсэн бол биопсийн үед яг тэр цэг рүү чиглүүлсэн зорилтот биопси (targeted biopsy) хийх боломжтой болдог. Гэхдээ бүх эмнэлэг ижил дараалал баримталдаггүй. Тоног төхөөрөмж, дүрс оношилгооны боловсон хүчний нөхцөл, PSA-гийн түвшин, шинж тэмдэг, өмнөх шинжилгээний түүхээс хамаарч биопсийг эхэлж хийдэг газар ч, харин биопси сөрөг гарсан хэдий ч сэжиг үлдвэл MRI нэмдэг газар ч бий. Сонирхож байвал ‘энэ удаагийн шинжилгээнд MRI орох эсэх, эс бөгөөс ямар шалтгаантай болох’ талаар шууд асуухад буруудахгүй.
Зүү оруулах зам бас хоёр байдаг. Хошногоор хэт авиан мэдрэгч оруулж шулуун гэдсний хананаар дамжуулдаг трансректал (transrectal) арга, мөн хярзангийн арьсаар дамжуулдаг трансперинеал (transperineal) арга. Сүүлийнх нь гэдэсний нянтай харьцах магадлал багатай тул халдварын эрсдэл харьцангуй бага бөгөөд өнөөдөр илүү түгээмэл болж байгаа ч өвдөлт ихтэй учир мэдээ алдуулалтын ачаалал арай өндөр. Мэдээ алдуулалт нь эмнэлэг, аргаас хамаарч зөвхөн хэсгийн мэдээ алдуулалтаар амбулаториор дуусах ч бий, эсвэл нойрны тайвшруулга (sedation) буюу нугасны мэдээ алдуулалтын улмаас нэг хоног хэвтэх ч тохиолддог. Тайвшруулга хийвэл өлөн байх цаг гарч, тэр өдөр машин жолоодох боломжгүй, хамт явах хүн шаардлагатай.
Бэлтгэлийн хамгийн чухал зүйл бол одоо хэрэглэж буй эм юм. Аспирин, ялтас эсрэг эм, цус шингэлэгч (anticoagulant), зарим биологидын идэвхт бүтээгдэхүүн цус алдалтад нөлөөлж болох тул хэдэн өдрийн өмнөөс тохируулах шаардлагатай байж мэднэ. Гэхдээ үүнийг бичсэн эмч болон шинжилгээ хийх эмч хамтдаа шийддэг бөгөөд өвчтөн өөрөө зогсоох асуудал биш. Чихрийн шижингийн эм, ялангуяа инсулин нь өлөн байх хугацаатай уялдуулан тохируулга шаарддаг. Урьдчилан сэргийлэх антибиотик, бүлээн усаар угаах эсэх нь эмнэлгийн журмыг дагана. Шинжилгээний дараа хэдэн өдөр шээсэнд цус холилдох, эсвэл үрийн шингэн хэдэн долоо хоног улаан хүрэн өнгөтэй гарах нь түгээмэл тохиолддог. Харин 38 хэмээс дээш халуун, чичрэх, шээс огт гарахгүй болох, зогсдоггүй цус алдалт гарвал нэн даруй эмнэлэгт холбогдох ёстой.
Хариу хүлээх хугацаанд томоохон төрөлжсөн эмнэлэгт урьдчилж цаг авч болох уу гэж олон гэр бүл асуудаг. Ерөнхийдөө цагаа урьдчилж авч, хариунаас хамаарч цуцлах эсвэл хойшлуулах нь хугацаа алдахгүй арга. Гэхдээ анхны үзлэг утга учиртай байхын тулд биопсийн хариу гарт байх ёстой тул хариу хэлэлцэх өдрөөс хойш товлох нь бодитой. Шилжихдээ илгээх бичиг, эдийн шил ба парафин блок (ихэвчлэн эмгэг судлалын тасгаас түр авдаг), дүрслэлийн CD ба уншсан дүгнэлт, хэрэглэж буй эмийн жагсаалт, PSA-гийн өөрчлөлтийн түүхийг хамт авч явбал шинжилгээг эхнээс нь давтахгүй.
Үзлэгийн өрөөнд ийн асууж болно: хэдэн цэгээс эд авсан бөгөөд хэд нь хавдартай байсан бэ; Глисоны оноо (Gleason score) ба зэрэглэлийн бүлэг (grade group) хэд гарсан бэ; тархалтыг шалгахад нэмэлт шинжилгээ хэрэгтэй юу. Простатын хавдар хүн бүрд өөр өөр хурдтай явагддаг тул зарим тохиолдолд шууд мэс засал, туяа эмчилгээ рүү шилждэг бол, зарим тохиолдолд идэвхтэй хяналт (active surveillance) хэмээх тогтмол хяналтын хувилбарыг хэлэлцдэг. Хариу гараагүй байхад хамгийн муу үр дүнг урьдчилж амсах шаардлагагүй.
Энэхүү нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд эмчийн үзлэгийг орлохгүй. Шинжилгээний бэлтгэл, эмийн тохируулга, цаашдын эмчилгээний төлөвлөгөөг заавал эмчлэгч эмчтэйгээ зөвлөлдөнө үү.