Урт удаан эмчилгээний дараа нэгэн өдөр 'цаашид хийх эмчилгээ үлдсэнгүй' гэсэн үг сонсоод хоспис (hospice) санал авахад өвчтөн ч, гэр бүлийнхэн ч цаг зогссон мэт мэдрэмж төрдөг. Удалгүй 'өөр эмнэлэг рүү шилжвэл, эсвэл эмнэлзүйн судалгаанд (clinical trial) хамрагдвал өөрчлөгдөх болов уу' гэсэн асуулт гарч ирдэг. Энэ бол шунал биш бөгөөд эмнэлгийн практикт байнга яригддаг сэдэв юм. Гэхдээ ачаагаа боохоосоо өмнө уг өгүүлбэр эмч нарын хувьд юу гэсэн утгатайг, шинэ эмчилгээний хаалга ямар шалгуураар нээгдэж хаагддагийг мэдэж авбал үлдсэн хугацаа, хүч чадлаа хамаагүй бага харамсах зүг рүү зарцуулж чадна.
Эхлээд уг үгийн утга. Ихэнх тохиолдолд энэ илэрхийлэл нь 'үр дүн ба аюулгүй байдал нь хангалттай нотлогдож, эмчилгээний удирдамжид (guideline) орсон стандарт эмчилгээг (standard treatment) дараалан бүгдийг нь хэрэглэж үзсэн' гэсэн утгатай ойр. Энэ нь асаргаа дуусав гэсэн ч, өвчтөнөөс татгалзав гэсэн ч үг биш. Үүний дараа ч өвдөлт, амьсгаадалт, дотор муухайрах, хоолны дуршил буурахыг намдаах эмчилгээ үргэлжилдэг бөгөөд зарим хүнд эмнэлзүйн судалгаа гэсэн өөр нэг сонголт үлдсэн байдаг.
Эмнэлзүйн судалгаа гэдэг нь стандарт эмчилгээ болж хараахан хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй эм буюу эмийн хослол хэр аюулгүй, хэр үр дүнтэйг тогтоох судалгаа юм. Эхний шат буюу 1-р үе шат (phase 1) нь голдуу аюулгүй тун ба гаж нөлөөний шинжийг тогтооход чиглэдэг тул хувь хүний биеийн байдал сайжрахыг амладаггүй; сүүлийн шат буюу 3-р үе шат (phase 3) нь одоо байгаа эмчилгээтэй харьцуулдаг. Тиймээс эмнэлзүйн судалгааг 'сүүлчийн найдвар' гэхээсээ илүү 'хариулт нь тодорхойгүй асуултад хамтдаа хариулт хайх үйл явц' гэж ойлгосон нь зөв. Ийнхүү ойлгож орсон тохиолдолд найдвар ба урам хугарлын хэлбэлзэл багасдаг.
Хамрагдах боломжийг зөвхөн хавдрын төрөл шийддэггүй. Хамгийн түгээмэл саад бол биеийн ерөнхий чадамжийн үнэлгээ (ECOG performance status) юм. Өдрийн турш хэр зэрэг суух, алхах, өдөр тутмын үйлдлээ бие даан гүйцэтгэж чадаж байгааг зэрэглэлээр илэрхийлсэн бөгөөд олон судалгаа тодорхой хэмжээнд идэвхтэй байхыг шаарддаг. Мөн элэг, бөөрний үзүүлэлт, цусны эсийн тоо зэрэг эрхтний үйл ажиллагаа; өмнө хийсэн эмчилгээний төрөл ба сүүлийн тунгаас хойш шаардагдах завсарлага (washout period); дүрс оношилгоонд хэмжиж болох голомт (measurable lesion) байгаа эсэх; хадгалагдсан эд эсийн дээж, генетик буюу маркерын шинжилгээний (biomarker) хариу тохирч байгаа эсэхийг хамт харна.
Эдгээр шалгуур нэгэн бодит зүйлийг хэлж өгдөг: биеийн байдал сулрах тусам орох хаалга хурдан нарийсдаг. Хэвтрийн цаг нэмэгдэж, шинжилгээний үзүүлэлт хэлбэлзэж эхэлсний дараа шийдвэр эцэслэн гарсан ч болзол хангахад хэцүү болох нь цөөнгүй. Тиймээс өчүүхэн ч сонирхол байвал хүч тэнхээ байхад нь эмчтэйгээ ярилцах нь дээр. 'Одоогийн байдлаар миний хувьд ярилцаж болохуйц судалгаа байна уу, байвал хаана хандах вэ?' гэж асуухад л хангалттай.
Өөр эмнэлэгт хоёр дахь санал (second opinion) авахаар очихдоо бэлтгэл нь үр дүнг тодорхойлдог. Илгээх бичиг, сүүлийн үеийн дүрс оношилгооны диск ба тайлан, эд эсийн шинжилгээний хариу, шаардвал эмгэг судлалын шил ба блок, өнөөг хүртэл хэрэглэсэн хавдрын эмийн нэр, эхэлсэн ба зогссон огноог эмхэтгэсэн эмчилгээний түүх, сүүлийн цусны шинжилгээг хамт авч явбал ижил шинжилгээг дахин хийлгэж цаг алдахгүй. Гэр бүлийнхэн эмчилгээний түүхийг нэг хуудсанд хүснэгт болгож бэлдвэл эмчийн өрөөнд хамгийн их тус болдог.
Бас нэг түгээмэл буруу ойлголт бол хоспис буюу хөнгөвчлөх тусламжийг (palliative care) хүлээн авбал бусад зам хаагдана гэж үзэх явдал. Бодит байдал дээр шинж тэмдгийг намдаах асаргааг эрт эхлүүлэх нь биеийн байдлыг тогтвортой байлгахад тусалж, улмаар бусад сонголтыг ярилцах орон зайг үлдээдэг. Хоёрын нэгийг сонгох мэт бус, эхлээд өвдөлт, хооллолт, нойрыг тогтворжуулж байхын зэрэгцээ боломжоо судлах дараалал илүү бодитой.
Эцэст нь болгоомжлох зүйл. Бүрэн эдгэрэлт баталгаажуулдаг, нотолгооны оронд зөвхөн хүмүүсийн ярианы жишээ үзүүлдэг, урьдчилж том дүнгийн төлбөр нэхдэг, албан ёсны судалгаа гэж хэлээд зөвшөөрлийн маягт ба судалгааны төлөвлөгөөний тайлбарыг зохих ёсоор өгдөггүй газраас зайгаа барих нь аюулгүй. Албан ёсны эмнэлзүйн судалгаа нь оролцохын өмнө бичгээр мэдээлэлд суурилсан зөвшөөрөл авдаг, хүссэн үедээ зогсоох боломжтой, зогсоосон ч одоогийн эмчилгээнд хохирол учруулдаггүй. Мөн онлайн бүлгэмд уншсан нэг хүний сайжирсан түүх үнэ цэнэтэй ч, тэр нь өөрт тань тохиолдох магадлалыг хэлж өгдөггүйг санаж явбал зохино.
Энэхүү нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд эмчийн үзлэг, оношилгоог орлохгүй. Эмчилгээний чиглэл ба эмнэлзүйн судалгаанд оролцох эсэх шийдвэрийг эмчлэгч эмч нартайгаа заавал зөвлөлдөж гаргана уу.