Хорт хавдартай ойрын хүний гемоглобин (hemoglobin) 5 г/дл орчим болж буурсан, тэр өдөртөө цус сэлбэж, альбумин хийлгэхээр болсон гэдгийг сонсоход сэтгэл түгшдэг. Тоо нь санаанд үлддэг ч эдгээр эмчилгээ биед яг юу хийдэг нь тодорхойгүй үлддэг. Энэ нийтлэл нь цус сэлбэлт болон альбуминий үүргийн талаарх ерөнхий мэдээлэл юм.
Энэ үе шатанд цус багадалт (anemia) ихэвчлэн нэг шалтгаантай байдаггүй. Архаг үрэвслийн улмаас ясны чөмөг улаан эс хангалттай үйлдвэрлэж чадахгүй болох, ходоод гэдэс буюу хавдрын хэсгээс бага багаар цус алдах, хоол хэмжээ багассанаас төмөр, фолийн хүчил, витамины дутагдал үүсэх, химийн эмчилгээний дараах ясны чөмгийн дарангуйлал, бөөрний үйл ажиллагаа буурснаас цус төлжүүлэх даавар багасах зэрэг олон шалтгаан давхцдаг.
Цус сэлбэлтийн зорилго нь ихэвчлэн тоог хэвийн болгох биш юм. Хүчилтөрөгч зөөх чадварыг түр нөхөж, амьсгаадалт, толгой эргэх, хүнд ядаргаа, цайх зэрэг шинжийг хөнгөвчлөх зорилготой. Тиймээс шийдвэрийг зөвхөн тоо биш, шинж тэмдэгт тулгуурлан гаргадаг бөгөөд нэг удаагийн сэлбэлтийн дараа тоо бага зэрэг өсөх нь хэвийн үзэгдэл.
Хэдэн өдөр буюу хэдэн долоо хоногийн дараа дахин буурах нь ховор биш — учир нь шалтгаан нь хэвээр байдаг. Дахин хэдэн удаа сэлбэхийг шинж тэмдэг, эмнэлэг рүү явах ачаалал, өвчтөний хүсэл зэргийг хамтад нь тооцож эмчийн багтай ярилцаж шийддэг.
Альбуминий тухай буруу ойлголт түгээмэл. Хожуу үеийн хавдарт альбумин буурах нь зөвхөн хоол тэжээлийн дутагдал биш, үрэвсэл, элэгний үйл ажиллагаа, уураг алдалттай холбоотой байдаг. Альбумин хийх нь шинжилгээний үзүүлэлтийг түр өсгөж, зарим тохиолдолд шээс хөөх эмтэй (diuretic) хамт хаван, хэвлийн ус (ascites) намдаахад хэрэглэгддэг ч энэ нь тэжээлийн сэлбэг ч биш, хавангийн үндсэн эмчилгээ ч биш.
Гэртээ хийж болох зүйл: хавагнасан хөлийг зүрхнээс арай өндөрт байрлуулах, арьсаа чийгшүүлэх, жин болон шээсний хэмжээний өөрчлөлтийг тэмдэглэх. Хаван богино хугацаанд огцом ихсэх, хэвтэхэд амьсгаадах, арьс улайж халуу оргих бол эмчид яаралтай хандах хэрэгтэй.
Гэртээ байхаар шийдсэн ч цус сэлбэх боломжгүй болно гэсэн үг биш. Цусны бүлэг тодорхойлох, тохироо шалгах, ажиглах хугацаа шаардлагатай тул ихэвчлэн амбулатори, өдрийн эмчилгээ буюу богино хугацааны хэвтэлтээр хийгддэг. Өмнө нь эмчлүүлж байсан, бүртгэл нь хадгалагдсан эмнэлэгт урьдчилан холбогдож, шаардлагатай үед хэрхэн хандахаа тодруулж тавьбал яаралтай үед хамаагүй хялбар болно.
Сэлбэлтийн үед болон дараа нь халуурах, чичрэх, тууралт, загатнаа, амьсгаадах, нурууны өвдөлт, шээсний өнгө өөрчлөгдөх зэрэг шинж гарвал даруй мэдэгдэх хэрэгтэй. Хар буюу цустай өтгөн, цус бөөлжих, амарч байхад амьсгаадах, ухаан алдах нь цус алдалт буюу хүнд цус багадалтын шинж байж болзошгүй тул нэн даруй эмчид хандана.
Одоохондоо хоспис (hospice) санал болгосныг хүлээж авахгүй байх нь ч хүндэтгэх ёстой шийдвэр бөгөөд хожим хүссэн үедээ дахин ярилцаж болно. Хэдэн сар үлдсэн тухай сонсоод бодит мэт санагдахгүй байх, нулимс унах нь хэвийн хариу урвал юм. Бүх зүйлийг нэг дор шийдэхийг оролдохын оронд, дараагийн үзлэг хүртэл хэрэгтэй утасны дугаар, очих замаа эмхлэхээс эхэлэхэд ч хангалттай.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд эмнэлгийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Шинжилгээний үр дүн, цус сэлбэлт болон альбумин хэрэглэх эсэх, хаана асаргаа авах тухай шийдвэрийг эмчлэгч эмчтэйгээ заавал зөвлөлдөнө үү.