Уипплийн хагалгаа (Whipple operation, pancreaticoduodenectomy) нь нойр булчирхайн толгой, арван хоёр гэдэс, цөсний цоргийн доод хэсэг болон ойролцоох эдийг авч, хоол боловсруулах замыг дахин холбодог том хагалгаа юм. Фатерын хөхлөг (ampulla of Vater), цөсний цоргийн доод хэсэг, нойр булчирхайн толгойн хавдрын үед сонгогддог арга бөгөөд эдгэрэлтийн хугацаа хүн бүрт өөр байдаг. Шарх эдгэж, хоолны хэмжээ сэргэж, нэмэлт химийн эмчилгээ (adjuvant chemotherapy) дууссан ч зөвхөн цусан дахь сахар (blood glucose) тогтворгүй хэвээр үлдэх нь цөөнгүй тохиолддог.
Эхний салаа зам бол нойр булчирхайн эд хасагдсанаас үүсэх нүүрс усны солилцооны өөрчлөлт юм. Нойр булчирхай нэг талаас хоол боловсруулах фермент, нөгөө талаас инсулин (insulin), глюкагон (glucagon) зэрэг даавар ялгаруулдаг. Хэсэгчлэн авахад зөвхөн сахарыг бууруулдаг инсулин биш, сахарыг өсгөдөг глюкагон ч багасах магадлалтай тул сахар өндөр гарах ба гэнэт буурах (hypoglycemia) хоёр зэрэг илэрч болно. Нойр булчирхайн өвчин, хагалгааны дараа үүссэн ийм чихрийн шижинг нойр булчирхайн үүсэлтэй чихрийн шижин (pancreatogenic diabetes, type 3c diabetes) гэж нэрлэдэг бөгөөд удирдлагын онцлог нь ердийн хоёрдугаар хэлбэрийн чихрийн шижингээс зарим талаар ялгаатай байж болно. Тиймээс зөвхөн 'өндөр байна' гэдэг биш, өдрийн турш хэдийд, ямар байдлаар хэлбэлзэж байгаа нь чухал мэдээлэл болдог.
Хоёр дахь салаа зам бол хоол боловсруулах ферментийн дутагдал юм. Нойр булчирхайн гадаад шүүрлийн үйл ажиллагаа буурвал (exocrine pancreatic insufficiency) өөх тос, уураг сайн шимэгдэхгүй болж, тослог буюу усанд хөвдөг өтгөн (steatorrhea), гэдэс дүүрэх, хий ихсэх, жин удаан сэргэх зэрэг шинж хамт илэрч болно. Шимэгдэлт жигд бус бол ижил хэмжээний хоол идсэн ч хоолны дараах сахарыг таамаглахад хэцүү болдог. Ферментийн орлуулах эмчилгээ (pancreatic enzyme replacement therapy) шаардлагатай эсэх, хэзээ уух зэргийг эмчлэгч эмчтэйгээ тодруулах хэрэгтэй бөгөөд хэдэн өдрийн өтгөний байдлыг тэмдэглэж очих нь тус болно.
Гурав дахь салаа зам бол дахин холбогдсон хоол боловсруулах замаар хоол өнгөрөх хурд, мөн эдгэрэлтийн үеийн хоол ба жин юм. Ходоод, гэдсийг дахин холбосны дараа хоол урьдынхаас хурдан доошилж, идсэний дараахан сахар огцом өсөөд, хоёр гурван цагийн дараа эсрэгээрээ буурах хэлбэр (хожуу үеийн демпинг синдром, late dumping) илэрч болно. Түүнчлэн жин сэргэж байх үед бие махбодын шаардах инсулины хэмжээ өөрөө өөрчлөгддөг тул ижил хоол, ижил эмтэй байсан ч хэдэн сарын дотор тоо өөр харагдаж болно.
Дөрөв дэх салаа зам бол одоо болон саяхан хэрэглэж байсан эм юм. Химийн эмчилгээний үед дотор муухайрахыг багасгахад хэрэглэдэг стероид (steroid) нь тарьсан өдөр болон дараагийн хэдэн өдөрт сахарыг өсгөж болох ба эмчилгээ дуусмагц тэр нөлөө арилж, өмнө тохируулсан тун тохирохгүй болох тохиолдол бий. Халдвар, өвдөлт, нойр дутуу, архи ч мөн тоог хөдөлгөнө. Мөн хагалгааны үеийн цус алдалт, цус сэлбэлт эсвэл цус багадалт байвал гликжсэн гемоглобин (HbA1c) дундаж сахарыг үнэн зөв тусгахгүй байж болох тул гэрийн хэмжилтийн бичлэг илүү чухал баримт болдог.
Үзлэгт орохоос өмнө эмхлэх дараалал: нэгдүгээрт, дор хаяж нэгээс хоёр долоо хоногийн сахарын хэмжилтийг нэг хуудсанд буулгана — өлөн үеийн, хоолны дараах хоёр цагийн утга, мөн толгой эргэх, хүйтэн хөлс гарах шинж илэрсэн цагийг хамт бичнэ. Хоёрдугаарт, хажууд нь юуг хэр хэмжээгээр идсэнээ товч тэмдэглэнэ. Гуравдугаарт, өтгөний байдал, жингийн өөрчлөлтийг долоо хоног тутмаар бичнэ. Дөрөвдүгээрт, одоо ууж буй болон саяхан зогсоосон бүх эмийг нэр, тунгийн хамт жагсаана. Тавдугаарт, цаашид сахарыг аль тасаг голлон хянах вэ, сахар буурсан үед гэртээ юу хийх вэ, хэзээ утасдах вэ гэдгийг асуултын жагсаалтад оруулна. Давтан үүсэх бага сахар, хүйтэн хөлс, чичрэх, яриа өөрчлөгдөх буюу ухаан бүрхэгших, жин тасралтгүй буурах, халуурах, хэвлийгээр хүчтэй өвдөх зэрэг нь дараагийн товлолыг хүлээлгүй эмнэлэгтээ шууд мэдэгдэх шалтгаан гэж үздэг.
Энэхүү нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Хагалгааны хэмжээ, үлдсэн нойр булчирхайн байдал, хавсарсан өвчнөөс хамаарч шаардлагатай арга хэмжээ хүн бүрт өөр байдаг тул эмийн тохируулга, шинжилгээний төлөвлөгөөг эмчлэгч эмчтэйгээ заавал зөвлөлдөж шийдээрэй.