Хэвлийн хөндийд шингэн хуримтлагдахыг асцит (ascites) гэж нэрлэдэг ба уг шингэнийг зүү буюу нимгэн гуурсаар соруулж гаргах эмчилгээг хэвлийн хатгалт (paracentesis) гэдэг. Ихэвчлэн хэт авиан шинжилгээ (ultrasound)-ний хяналтан дор гэдэс, судаснаас зайдуу цэгийг сонгож, арьсыг ариутган хэсэг газрын мэдээ алдуулалт (local anesthesia) хийсний дараа зүүг оруулдаг. Нэг хүн, нэг газар, нэг багт хийлгэсэн ч нэг удаад бараг өвддөггүй, дараагийн удаад хутгаар хатгасан мэт хурц өвдөх нь ховор биш. Үүнийг зөвхөн "эмчийн ур чадвар"-аар тайлбарлаж болохгүй, учир нь хатгалтын өвдөлт хоорондоо ялгаатай дөрвөн тэнхлэгээс бүрддэг.
Нэгдүгээрт, зүүний дайран өнгөрөх хэвлийн ханын байрлал. Хэвлийн урд ханад булчингийн давхарга, тэдгээрийн хооронд явах мэдрэл, судас байдаг бөгөөд өмнө нь хагалгаа хийлгэсэн бол сорви, наалдац (adhesion) нэмэгддэг. Хэсэг газрын мэдээ алдуулалт арьс болон арьсан доорх давхаргад сайн тархдаг ч хэвлийн гялтан (peritoneum)-д хүрэх нь харьцангуй бага тул зүүний үзүүр гялтанг нэвтрэх мөчийн мэдрэмж хангалттай мэдээ алдуулсан ч үлдэж болно. Тухай бүрд арай өөр цэг сонгогддог учраас өвдөлтийн шинж чанар ч бүр бүрдээ өөр байдаг.
Хоёрдугаарт, шингэн гарахын хэрээр үүсэх гялтангийн цочрол. Асцит их байхад зүүний үзүүр болон дотор эрхтний хооронд шингэн нь "дэвсгэр" болж өгдөг. Шингэн багасахад гэдэс, гялтан гуурсны үзүүрт ойртож, татах эсвэл хатгах мэдрэмж өгч болно. Наалдацаас болж шингэн олон тасалгаанд хуваагдсан тохиолдолд (loculated ascites) зөвхөн нэг тасалгаа хоосордог тул өвдөлт их атал гарах хэмжээ бага байж болно.
Гуравдугаарт, авах хэмжээ ба хурд. Нэг удаад их хэмжээний шингэн авахад цусны эргэлт, даралт хэлбэлзэх өөрчлөлт (их хэмжээний шингэн авалтын дараах цусны эргэлтийн алдагдал) үүсэж болох тул шалтгаан, биеийн байдлаас хамааран альбумин (albumin)-ыг хамт хийх нь бий. Гэхдээ удаан авлаа гээд өвдөлт заавал багасдаггүй. Хурднаас илүү зүүний байрлал, шингэний шинж (тунгалаг эсэх, цус холилдсон эсэх, өтгөн эсэх), тухайн өдөр хэвлий хэр чангарсан байсан нь мэдрэмжийг илүү тодорхойлдог тохиолдол олон.
Дөрөвдүгээрт, эмчилгээний дараа үлдэх өвдөлт. Нэг хоёр хоног чилэх нь түгээмэл боловч долоо хоног өнгөрсөн ч хөхөрсөн мэт өвдсөөр байвал хэвлийн ханын цус хурах (hematoma), хатгасан хэсгээр шингэн гоожих, халдвар, мөн үндсэн өвчний явц гэсэн өөр өөр салаанууд үүснэ. Ялангуяа халуурах, жихүүдэс хүрэх, хэвлий бүхэлдээ хатуурч даран тавихад илүү өвдөх, хий ба өтгөн гарахаа болих, толгой эргэж шээсний хэмжээ багасах, хатгасан хэсэг улайж хавдах эсвэл шингэн, цус тасралтгүй гоожих зэрэг нь дараагийн товлолыг хүлээхгүйгээр яаралтай эмчид үзүүлэх дохио юм. Асциттай биед халуун тодрохгүйгээр аяндаа үүсэх бактерийн гаралтай гялтангийн үрэвсэл (SBP, spontaneous bacterial peritonitis) эхэлж болдог тул "өмнөх удаад ч өвдсөн шүү дээ" гэж өнгөрөөхгүй байх нь аюулгүй.
"Гарсан хэмжээ бага атал хэвлий илүү дүүрсэн" гэдгийг ч ганц шалтгаанаар тайлбарлахгүй. Гуурс бөглөрөх юм уу гэдсэнд дарагдаж урсгал тасалдсан, шингэн тасалгаануудад хуваагдсан, эсвэл чөлөөт шингэн биш гэдэсний хий, хавдрын бөөгнөрөл, хаван хэвлийг түлхэж байгаа зэрэг бүгд боломжтой. Тиймээс "хэдэн литр авсан" гэдгийг төдийгүй тухайн өдрийн хэвлийн тойрог, биеийн жинг хамт тэмдэглэвэл эмчид дүгнэх үндэслэл нэмэгдэнэ.
Давтан хатгалт бол цорын ганц арга биш. Шалтгаан нь элэгний өвчин үү, эсвэл хавдрын гаралтай асцит (malignant ascites) уу гэдгээс хамааран давс, шингэний хэмжээг тохируулах, шээс хөөх эмийн тунг өөрчлөх, альбумин хамт хэрэглэх, хэвлийн хөндийд байнга суулгах гуурс (indwelling catheter — дахин дахин хатгахын оронд бага багаар гаргах арга), үндсэн эмчилгээг өөрчлөх зэргийг хамтад нь авч үздэг. Эмнэлэг солих бодолтой бол "хаана нь өвддөггүй вэ" гэж асуухаас илүү "хэт авиан хяналттай хийдэг үү, хэн гүйцэтгэдэг вэ, ямар зүү, гуурс хэрэглэдэг вэ, альбумин хамт хийдэг үү, байнгын гуурс тавих боломжтой юу" гэж тодруулах нь бодит ялгааг олоход ойр.
Дараагийн хатгалтаа товлохоос өмнө нэг хуудсанд дарааллаар тэмдэглэвэл эмчийн өрөөнд тайлбар богиносно: ① огноо, авсан хэмжээ, зарцуулсан хугацаа ② өвдөлт хэзээ эхэлсэн — зүү орох үед үү, шингэн гарах явцад уу, дууссаны дараа юу ③ өвдөлтийн эрч 0-10 оноогоор, хэдэн хоног үргэлжилсэн ④ тухайн өдрийн хэвлийн тойрог, биеийн жин, маргааш өглөөний жин ⑤ гарсан шингэний өнгө, тунгалаг байдал ⑥ альбумин, шээс хөөх эм хэрэглэсэн эсэх, тун өөрчлөгдсөн эсэх ⑦ шээсний хэмжээ, биеийн халуун, хатгасан хэсгийн байдал ⑧ эмчилгээний өмнө хойно шинээр эхэлсэн буюу зогсоосон эм. Ижил хэлбэрээр хоёр гурван удаа тэмдэглэхэд "яагаад энэ удаад л ийм их өвдсөн бэ" гэдэг нь аль тэнхлэгт байгаа нь эрс тодорхой болдог.
Энэхүү нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Өвдөлт, гарах шингэний хэмжээ өөрчлөгдөх, халуурах зэрэг санаа зовоох шинж илэрвэл заавал өөрийн эмчилгээний багтай зөвлөлдөнө үү.