Толгой эргэх нь нэг үг боловч гарал үүсэл нь олон салаа байдаг. Суугаад босох үед л эргэх (ортостатик), дотоод чихний вестибуляр эрхтнээс үүдэлтэй эргэлдэх мэдрэмж, цус багадалт, шингэн алдалт эсвэл эмийн нөлөөгөөр үүсэх бүрхэг байдал нь тус тусдаа шалтгаантай. Гэвч эдгээрийн аль нэгээр тайлбарлагдахгүй хэд хоног үргэлжлэх, алхаа тогтворгүй болох, юм хоёрлож харагдах, нэг талын нүүр эсвэл сонсголд өөрчлөлт нэмэгдэх үед төв мэдрэлийн системийг (central nervous system) хамт шалгадаг. Хорт хавдрын эмчилгээ хийлгэж байгаа хүнд энэ шалгалтад тархины эдэд үүссэн үсэрхийлэл (brain metastasis) болон тархи нугасны зөөлөн бүрхүүлийн үсэрхийлэл (leptomeningeal metastasis) хамрагддаг.
Эдгээр хоёр нь нэр төстэй ч байрлал нь өөр. Тархины эд дэх үсэрхийлэл нь тодорхой хэсэгт зангилаа үүсгэдэг тул тухайн хэсгийн үүрэгт тохирсон шинж тэмдэг буюу мөчний хүч сулрах, ярианы бэрхшээл, харааны талбайн өөрчлөлт өгдөг. Харин зөөлөн бүрхүүлийн үсэрхийлэл нь тархи, нугасыг бүрхсэн нимгэн бүрхүүл болон нугасны шингэн (cerebrospinal fluid) эргэлддэг зайг дагаж тархдаг тул нэг байрлалаар тайлбарлагдахгүй олон шинж зэрэг илэрдэг: толгой өвдөх, дотор муухайрах, хүзүү хөшингөрөх, юм хоёрлож харагдах, сонсгол буурах, толгой эргэх, алхаа тогтворгүй болох, шээсний асуудал зэрэг. Оношилгоонд ихэвчлэн тодосгогч бодистой соронзон резонанст томографи (MRI, тархи болон нугасыг хамтад нь), шаардлагатай үед нурууны хатгалтаар (lumbar puncture) авсан нугасны шингэний шинжилгээ ордог.
Хамгийн ойлгомжгүй санагддаг тайлбар нь ихэвчлэн ийм байдаг: яс болон анхдагч голомт сайжирсан хэрнээ тархины хэсэг муудсан гэдэг. Энэ нь өвчин бүхэлдээ дордсон гэсэн үг биш юм. Төв мэдрэлийн системийг цус-тархины саад (blood-brain barrier) хамгаалдаг тул зарим эм түүний цаана хангалттай хэмжээгээр хүрч чаддаггүй. Ялангуяа молекул нь том эсрэгбиемийн (antibody) төрлийн эм, зарим цитотоксик хими эмчилгээ ийм онцлогтой. Тиймээс биеийн бусад хэсэгт үр дүнтэй байсан эм тархин дотор хүчээ алдаж болдог бөгөөд ийнхүү байрлал тус бүрт хариу урвал зөрөх байдлыг холимог хариу урвал (mixed response) гэж нэрлэдэг. Мөн энэ утгаараа төв мэдрэлийн системийг эм хүрэхэд бэрх «хоргодох байр» (sanctuary site) гэж ярьдаг. Эм муу байсан гэхээсээ илүү хүрэх зам нь өөр гэж ойлговол сэтгэл тайван байна.
Ийм тохиолдолд төлөвлөгөө ихэвчлэн гурван тэнхлэгээр дахин зохиогддог. Нэгдүгээрт, туяа эмчилгээ. Голомтын тоо, байрлалаас хамааран нарийн чиглүүлсэн стереотактик радиомэс засал (SRS) хийж болно; өргөн тархсан бол тархины бүтэн туяа эмчилгээ (WBRT) эсвэл шинж тэмдэг өгч буй нугасны хэсэгт хэсэгчилсэн туяа хийхийг авч үздэг. Хоёрдугаарт, системийн эмийг солих буюу төв мэдрэлийн системд харьцангуй сайн нэвтэрдэг гэж мэдэгдсэн эм, эсвэл эд эсийн болон генийн шинжилгээний хариунд тохирсон эм рүү шилжих чиглэл. Гуравдугаарт, шинж тэмдгийн хяналт: хаван болон гавлын дотоод даралтыг бууруулах стероид, таталт болсон тохиолдолд таталтын эсрэг эм, дотор муухайрах болон өвдөлтийн хяналт багтана. Зарим тохиолдолд эмийг нугасны шингэний зайд шууд хийх дотор нугасны хими эмчилгээ (intrathecal chemotherapy), эсвэл Оммаяа сав (Ommaya reservoir) хэрэглэх тухай ярилцдаг. Аль хослол тохирохыг тархалтын хэлбэр, биеийн ерөнхий байдал, өмнө хэрэглэсэн эмүүд шийддэг.
Дараагийн үзлэгээс өмнө дараах дарааллаар бэлдэхийг зөвлөж байна. Нэгд, шинж тэмдгийн тэмдэглэл: толгой эргэх нь зөвхөн байрлал өөрчлөх үед үү эсвэл хэвтэж байхад ч үргэлжилдэг үү, өглөө илүү хүндрэх үү, толгой өвдөх, бөөлжих, юм хоёрлож харагдах, чих шуугих, алхаа тогтворгүй болохын аль нь хамт илэрдэг вэ гэдгийг он сар, цагийн хамт бичнэ. Хоёрт, яаралтай тусламж авах хилийг урьдчилан тогтооно. Анх удаа таталт өгөх, сэрээхэд хэцүү болтол ухаан балартах, гэнэт хүчтэй толгой өвдөхөд бөөлжих нэмэгдэх, нэг талын мөчний хүч хурдан суларах, хараа гэнэт өөрчлөгдөх үед дараагийн товлосон үзлэгийг хүлээхгүй. Гуравт, эмчээс асуух асуултаа бичиж бэлдэнэ: үсэрхийлэл нь тархины эдэд үү эсвэл зөөлөн бүрхүүлд үү, туяаг ямар аргаар хэдэн удаа хийх вэ, солих эм нь төв мэдрэлийн системд хүрэхийг харгалзсан сонголт уу, нугасны шингэний шинжилгээ шаардлагатай юу, стероидыг хэзээ, хэрхэн бууруулах вэ, үр дүнг хэзээ юугаар үнэлэх вэ. Дөрөвт, одоо хэрэглэж буй бүх эм, нэмэлт бүтээгдэхүүнээ нэг хуудсанд эмхэтгэнэ. Стероид нь цусны сахар, нойр, халдвар авах эрсдэлд нөлөөлдөг тул өмнөх эмүүдийг тохируулах шаардлага гарч болно.
Халуун улиралд бас нэг давхарга нэмэгддэг. Шингэн алдалт, даралт буурах нь өөрөө толгой эргэхийг ихэсгэдэг бөгөөд стероид, өвдөлт намдаах болон бөөлжилтийн эсрэг эм ч нойрмоглол, тогтворгүй байдлыг нэмж болно. Өдрийн шээсний тоо, өнгө, биеийн жин, уусан шингэний хэмжээг ойролцоогоор ч бай тэмдэглэвэл «өвчнөөс шалтгаалсан толгой эргэлт» ба «биеийн ерөнхий байдлаас шалтгаалсан толгой эргэлт»-ийг ялгахад тусална. Туяа эмчилгээ эхэлбэл өдөр бүр эмнэлэгт ирэх хуваарь тогтдог тул унаа, хамт явах хүн, эмчилгээний цагийн хуваарийг урьдчилан тохирох нь бодит бэлтгэл болно. Төлөвлөгөө өөрчлөгдсөн гэдэг нь өмнөх эмчилгээ дэмий болсон гэсэн үг биш, харин өөр байдлаар хариу өгч буй хэсэгт тохируулан хэрэгслээ солиж байна гэсэн үг юм.
Энэхүү нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд эмчийн онош, эмчилгээг орлохгүй. Шинж тэмдэг, шинжилгээний хариу, эмчилгээний сонголт хүн бүрд өөр байдаг тул эцсийн шийдвэрийг заавал өөрийн эмчлэгч эмнэлгийн багтай зөвлөлдөж гаргана уу.