Бүдүүн гэдэс (large intestine) нь боловсруулалтын сүүлчийн үе шатанд ус, электролитыг шимж, үлдэгдлийг тодорхой хугацаанд хадгалж байгаад зохицуулалттайгаар гадагшлуулах үүрэгтэй. Энэ хэсгийн зарим хэсгийг тайрч, хэсэг хугацаанд стом (stoma)-оор гаргаж байгаад дараа нь дахин холбоход хоол боловсруулах чадвар алга болдоггүй ч, ялгадсыг хадгалж зохицуулах нөөц багассан хэвээр үлддэг. Мэс заслаас хойш нэг, хоёр жил өнгөрч өдөр тутмын амьдрал ихэвчлэн хэвэнд орсон ч, өдрийн хоёрдугаар хагас болон шөнийн ялгадасны хэв маяг нь хэр их идсэнээс илүү тухайн нэг удаагийн хоол юунаас бүрдсэнээс хамаарах нь ийм учиртай.
Олон төрлийн зууш тавигддаг буфет эсвэл хамт олны хоолны газар онцгой хүндрэлтэй санагдах шалтгаан ч үүнтэй холбоотой. Эдгээр нь нэг зүйлийг их идэх бус, олон зүйлийг багаар идэх орчин учраас шарсан хоол, түүхий хүнсний ногоо, дарш, шөл, гоймон, кофе бүгд нэг удаагийн хоолонд нэгэн зэрэг ордог. Нийт хэмжээ нь ердийн үеийнхтэй адил байсан ч гэдэсний боловсруулах ёстой өдөөгчийн төрөл олон болж, дараа нь юунаас болсныг ялгахад хэцүү болдог.
Хамгийн олон удаа ялгаа гаргадаг зүйл бол эслэг (dietary fiber) юм. Эслэг чанараараа хоёр том бүлэгт хуваагддаг. Уусдаг эслэг (soluble fiber) ус татаж, ялгадасны хэлбэрийг барихад тустай бөгөөд чанасан үндэслэг ногоо, гадил жимс, алимны зөөлөн хэсэг, овъёосонд харьцангуй их байдаг. Уусдаггүй эслэг (insoluble fiber) нь эзэлхүүнийг нэмж, гэдэсний хөдөлгөөнийг түргэсгэх талдаа бөгөөд ширүүн ишлэг ногоо, бүхэл үрийн хальс, хатаасан ногоо, түүхий ногооны салатанд илүү их байдаг. Аль нь тохирох нь тайрсан хэсгийн хэмжээ, эдгэрэлтийн явцаас хамаарч хүн бүрд өөр тул ерөнхий дүрмээс илүү өөрийн биеийн хариу урвал шалгуур болдог.
Өөх тос бас анхаарах ёстой тэнхлэг. Нэг удаагийн хоолонд шарсан хүнс их орвол ходоод хоосрох хурд, хоолны дараах гэдэсний хөдөлгөөнд нөлөөлж, зарим хүнд хооллосны дараахан яаралтай мэдрэмж болж илэрдэг. Үүн дээр нэмээд шөл, ундааг хоолны явцад төвлөрүүлж уувал богино хугацаанд орох шингэний хэмжээ ихэснэ. Өдрийн нийт шингэний хэрэглээг хангалттай байлгах хэрэгтэй ч, хоолны завсраар хуваан уух нь илүү хөнгөн байдаг гэж олон хүн үздэг. Кофейн (caffeine), архи, маш хүйтэн эсвэл халуун ногоотой хоол мөн гэдсийг өдөөж болох бөгөөд гадуур хооллох үед эдгээр давхцах нь элбэг.
Шинэ хоолыг дахин оруулахдаа нэг удаад ганцыг, бага хэмжээгээр, гурав, дөрөв хоногийн зайтай туршиж үзэх нь шалтгааныг ялгахад давуу талтай. Хэд хэдэн зүйлийг нэгэн зэрэг эхлүүлбэл хариу урвал гарсан ч юунаас болсныг мэдэх боломжгүй. Тэмдэглэл урт байх шаардлагагүй бөгөөд хоолны нэр, цаг, дараа нь ямар өөрчлөлт гарсныг товч бичиж үлдээхэд дараагийн үзлэгээр ярихад хангалттай.
Гадуур хооллох өдрийн дарааллыг урьдчилан тогтоох нь бас тустай. Нэгд, цагаа сонгоно: гэртээ ирсний дараа завтай байх эрт үдийн хоол нь оройн хожуу цуглаанаас ерөнхийдөө удирдахад хялбар. Хоёрт, суудлаа сонгоно: ариун цэврийн өрөө ойрхон, хүрэхэд хялбар эсэхийг урьдчилан мэдэх нь сэтгэлийн хурцадмал байдлыг бууруулна. Гуравт, тавгаа сонгоно: чанасан хоол, зөөлөн уураг агуулсан хүнсийг эхэлж авч, шарсан хоол, түүхий ногоо, даршийг зөвхөн амтлах хэмжээгээр үлдээнэ. Дөрөвт, хурдаа сонгоно: удаан, сайтар зажлах нь нэг удаагийн хоолны ачааллыг мэдэгдэхүйц өөрчилдөг. Тавд, тухайн өдрийн үлдсэн хуваарийг хэт ачаалалтай төлөвлөхгүй байх.
Гэхдээ хоолоор зохицуулах асуудал, эмчийн үзлэг шаардах асуудлыг ялгах хэрэгтэй. Ялгадсанд цус гарах эсвэл хар өнгөтэй ялгадас, зориудгүй жин алдалт, халуурах, гэдэс дүүрч хий болон ялгадас хамт зогсоод бөөлжилт дагалдах, ус уусан ч шээсний хэмжээ мэдэгдэхүйц багасаж толгой эргэх, өмнөхөөс өөр хүнд хэвлийн өвдөлт зэрэг нь хоолны асуудал гэж үзэлгүй эмнэлгийн ажилтанд мэдэгдэх ёстой шинж тэмдгүүд юм. Ялангуяа гэдэс дүүрч, хий болон ялгадас зогсох хослол нь гэдэсний түгжрэл (bowel obstruction)-ийн магадлалыг шалгах шаардлагатай байдал. Мөн шинж тэмдэг тогтвортой байсан ч бүдүүн гэдэсний дурангийн шинжилгээ, дүрс оношилгоо зэрэг хяналтын хуваарийг хоолны байдлаас үл хамааран үргэлжлүүлэх нь зарчим.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд хувь хүний эмчилгээг орлохгүй. Тайрсан хэсгийн хэмжээ, эдгэрэлтийн явц, хэрэглэж буй эм хүн бүрд өөр тул хоолны дэглэмийн өөрчлөлт болон шинж тэмдгийн арга хэмжээг эмчлэгч баг, хоол зүйн мэргэжилтэнтэйгээ зөвлөлдөж шийдээрэй.