Асаргаа ихэвчлэн нэг хүн нөгөөгөө халамжлахаас эхэлдэг. Гэвч хугацаа уртсах тусам хоёулангийнх нь эрүүл мэнд нэг жинлүүр дээр гарч ирдэг. Мэс засал (surgery) хийлгэсэн бие хараахан тогтвортой болоогүй байхад, дэргэд нь байсан хүн шатнаас унаж гипс (cast) тавиулах, эсвэл өөрийнх нь хойшлуулсан мэс заслын огноо дахин хойшлох нь ховор биш. Ийм өдөр гэрийн ажлын хуваарь нэг шөнийн дотор эргэж, өмнө нь «дараа» гэж тэмдэглэж байсан бүх асуудал нэгэн зэрэг гарч ирдэг.
Ходоод, улаан хоолойн (stomach and esophagus) хэсгийг тайруулсан биед хооллолт удаан хугацааны сорилт хэвээр үлддэг. Хоол хадгалах багтаамж багасаж, хоол хурдан нарийн гэдэс рүү шилжсэнээр хоолны дараа 20-30 минутын дотор хэвлийгээр өвдөх, хүйтэн хөлс гарах, зүрх дэлсэх, толгой эргэх зэрэг эрт үеийн демпинг хам шинж (early dumping syndrome) илэрч болно. Хоолны дараа 1-3 цагийн дараа цусан дахь сахар буурсан мэт тамир алдаж, гар чичрэх хожуу үеийн демпинг (late dumping) ч тохиолддог. Пилорус (pylorus) буюу ходоодны гарцыг хадгалж чадаагүй тохиолдолд энэ шинж илүү тод байж болно. Хоолны дараа бүрд унтаж уначих нь давтагдвал «одоо иймэрхүү болсон» гэж өнгөрөөхийн оронд, шинж тэмдэг хоолноос хэдэн минутын дараа эхэлж байгаа, ямар хоолны дараа хүндэрч байгааг хэдэн өдөр тэмдэглэж эмчдээ үзүүлэх нь тустай.
Уур уцаар, бухимдлыг зөвхөн зан чанарын асуудал гэж хаях бас хэцүү. Учир нь буцаах боломжтой биеийн шалтгаанууд холилдсон байж болно. Давтамжтай цусан дахь сахар буурах, ходоод тайруулсны дараа түгээмэл тохиолддог витамин B12 (vitamin B12), төмөр, кальци, витамин D-ийн дутагдал, ховор боловч тиамин (thiamine, витамин B1) дутагдал, хяналтад ороогүй өвдөлт, тасалдсан нойр, оношийн дараа үргэлжилсэн сэтгэл гутрал (depression), түгшүүр (anxiety) зэрэг нь сэтгэл хөдлөлөө барих чадварыг сулруулдаг. Жин ихээр хассаны дараа булчингийн хэмжээ сэргээгүй байх нь өөрөө ядаргаа, цочромтгой байдлыг нэмэгдүүлнэ. «Зан нь өөрчлөгдсөн» гэдгээ эмчийн өрөөнд шууд хэлж болно. Энэ нь цусны шинжилгээ, хоол тэжээлийн үнэлгээ, шаардлагатай бол сэтгэцийн эрүүл мэндийн зөвлөгөө рүү хөтлөх чухал мэдээлэл болдог.
Гэрийн ажлыг дахин хуваарилахдаа «хэн хийх вэ» гэхээсээ илүү «хэзээ, ямар байрлалд хийх вэ» гэдгийг эхлээд харна. Хоол идсэнээс хойш эхний 30-60 минутад удаан зогсох, бөхийх ажлаас зайлсхийж, аяга таваг угаах, угаалга хийх зэрэг зогсож хийдэг ажлыг хоол шингэсэн хойд цагт шилжүүлнэ. Гар байнга нойтон байвал ан цав үүсч халдвар авах эрсдэлтэй тул резинэн бээлий, чийгшүүлэгч тос хэрэглэж, ажлыг нэг дор бус богино хэсэг болгон хуваах нь дээр. Таяг тулж байгаа хүнд хамгийн аюултай нь нойтон шал юм. Ус хэрэглэх ажил, шал арчих ажлын дарааллыг урьдчилан тохирсноор унаж бэртэх газар цөөрдөг.
Асарч байгаа хүний бие ч бас хуваарьт орох ёстой. Хараа муудсан үед шат, шөнийн зорчилт, хүнд ачаа нь унах эрсдэлийг эрс нэмэгдүүлдэг. Нүдний үзлэг, хойшлуулсан мэс заслыг «өвчтөн арай дээрдэхээр» гэхийн оронд тодорхой огноогоор товлох нь эцэстээ хоёуланд нь илүү аюулгүй. Тэр хэдэн өдрийг чөлөөлөхийн тулд орлох хүн урьдчилан хэрэгтэй. Гэрийн асаргааны үйлчилгээ, богино хугацааны амралтын асаргаа, гэр бүлийн асаргааны чөлөө, орон нутгийн нийгмийн халамжийн зөвлөгөө зэрэг нь газар нутаг, нөхцөл байдлаас хамаарч ялгаатай тул эмнэлгийн нийгмийн ажилтан (social worker) эсвэл халамжийн байгууллагад нэг дор асуух нь хурдан. Орлого тасарсан бол яаралтай тусламж, эмчилгээний зардлын дэмжлэгийн талаар хамт асуух хэрэгтэй.
Тодорхой хил хязгаар ч бий. Эд зүйл шидэх, нулимах, цагаар үргэлжлэх доромжлол нь асарч байгаа хүний эрүүл мэнд, аюулгүй байдлыг бодитоор эвддэг. Тэвчих хугацааг уртасгах нь шийдэл болохгүй. Биед халдсан үйлдэл гарвал, эсвэл өөрийгөө болон бусдыг хорлох тухай яриа гарвал нэн даруй тусламж хүсэх шаардлагатай бөгөөд яаралтай үед түргэн тусламж, цагдаа зэрэг шууд холбогдох суваг ашиглаж, дараа нь сэтгэцийн эрүүл мэнд болон гэр бүлийн зөвлөгөөг хамт эхлүүлэх нь аюулгүй. Ганцаараа даах хугацаа урт байх тусам тусламж хүсэх босго өндөрсдөг.
Зугтмаар байна гэсэн мэдрэмж нь хайр дутсанаас үүддэггүй. Нэг хүний нэг дор даах хэмжээнээс хэтэрсэн гэдэг дохио юм. Өдөрт 30 минут ч гэсэн асаргаанаас салах цаг, ижил байдалд байгаа асрагчидтай ярилцах орчин, гэр бүлдээ бодит байдлыг хэлсэн нэг утас нь ачааг үнэхээр хуваадаг.
Энэхүү нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Шинж тэмдэг, эмчилгээ, асаргааны төлөвлөгөөний талаар эмчлэгч эмчтэйгээ заавал зөвлөлдөнө үү.