Аарцгийн хөндийд өргөн хүрээтэй хорт хавдрын мэс засал хийлгэсний дараа зарим хүнд үтрээгээр хий, баас, эсвэл эвгүй үнэртэй ялгадас гарах тохиолдол байдаг. Шулуун гэдэс ба үтрээний хооронд байх ёсгүй суваг үүссэн байдлыг шулуун гэдэс-үтрээний цоорхой (rectovaginal fistula) гэж нэрлэдэг. Түр зуурын стом (stoma) буцааж холбосны дараа хэдэн долоо хоног, хэдэн сарын дотор анх илэрдэг нь бий: стом байх хугацаанд баасны урсгал гадагш чиглэж байсан тул холболтын сул хэсэг дарагдаж байгаагүй ба урсгал хэвийн замаараа буцаж ороход л асуудал ил гардаг.
Шалтгаан нь нэг биш. Гэдсийг холбосон хэсэгт (anastomosis) маш жижиг цоорхойгоос халдвар тархах, аарцгийн гүнд идээт хураа (abscess) үүсч хажуугийн эдийг цоолох, өмнө нь аарцагт туяа эмчилгээ (radiation therapy) хийлгэсэн эдийн цусан хангамж багасаж эдгэрэлт удаашрах, ховор тохиолдолд хавдар дахин ургаж хана руу нэвчих зэрэг байж болно. Шалтгаан бүрд дараагийн алхам өөр байдаг тул эмч нар цоорхойг хэрхэн хаахаа шийдэхээсээ өмнө «яагаад үүссэн» гэдгийг эхэлж ялгадаг.
Компьютер томографи (CT) болон бүдүүн гэдэсний дурангаар цоорхой байгаа нь батлагдсан ч байрлал, хэмжээ нь тодорхойгүй үлдэх нь ховор биш. Суваг нь утас шиг нарийн, атираа хооронд дарагдсан, эсвэл үрэвссэн эдээр халхлагдсан бол харагдахгүй байж болно. Ийм үед эмнэлгийн баг аарцгийн соronance буюу соронзон резонанст томографи (MRI), усанд уусдаг тодосгогчтой шинжилгээ, мэдээ алдуулалтын дор хийх нарийвчилсан үзлэг, үтрээнд самбай хийж будаг ашиглан гоожилтыг шалгах сорил, дахилт сэжиглэвэл эд авч шинжлэх (biopsy) зэргээс тохирохыг нь сонгоно. Энэ бол өвчтөн шаардах жагсаалт биш, багийн сонгох хэрэгслүүд юм.
Энд хоёр өөр цаг зэрэг эргэлддэг. Яаралтай цаг: 38 хэмээс дээш халуун, чичрэх, аарцаг болон доод хэвлийн өвдөлт эрчимжих, эвгүй үнэртэй ялгадас гэнэт нэмэгдэх, шээсний хэмжээ багасах, толгой эргэх, хүчтэй сульдах, яриа бүдгэрэх зэрэг нь халдвар тархаж байгаагийн шинж байж болох тул нэн даруй эмнэлэгт хандана. Мэс заслын цаг харин ихэвчлэн удаан эргэлддэг. Үрэвсэж хавдсан эд оёдол барихгүй тул эхлээд халдварыг намдааж, шим тэжээлийн байдлыг сайжруулж, хэдэн сар хүлээгээд эцсийн засварын мэс заслыг хийх дараалал элбэг. Энэ хугацаанд баасны урсгалыг дахин гадагш чиглүүлэх түр зуурын стом тавихыг зөвлөж болно. Энэ нь эмчилгээ ухарсан хэрэг биш, дараагийн мэс заслын амжилтын магадлалыг нэмэгдүүлэх гүүр юм.
Өмнө нь аарцагт туяа эмчилгээ хийлгэсэн эсэх нь төлөвлөгөөг ихээхэн өөрчилдөг. Туяанд өртсөн эд зөвхөн оёход эдгэрэхгүй байж болох тул биеийн өөр хэсгээс цусан хангамж сайтай эдийг татаж, шулуун гэдэс ба үтрээний хооронд нөхөөс болгон байрлуулах аргыг хамт төлөвлөдөг. Тиймээс нэг эмчийн нэрээс илүү, шулуун гэдэсний мэс засал, эмэгтэйчүүдийн онкологи, шаардлагатай бол нөхөн сэргээх мэс засал хамтдаа төлөвлөдөг баг байгаа эсэх нь чухал.
Өөр өвчтөний «амжилттай мэс засал» гэсэн туршлага шууд хуулбарлагддаггүйн учир ч үүнд байна. Цоорхойн байрлал, хэмжээ, туяаны түүх, эдийн чанар, хавдар үлдсэн эсэх нь хүн бүрд өөр. Өөр эмнэлгийн санал авахаар очихдоо сэтгэгдлээс илүү бичиг баримт хүчтэй: мэс заслын тэмдэглэл, эцсийн эмгэг судлалын хариу, туяа эмчилгээний хураангуй (хэсэг, нийт тун, тоо), зөвхөн бичсэн дүгнэлт биш эх дүрсний диск, дурангийн зураг ба дүгнэлт, сүүлийн цусны шинжилгээ, мөн шинж тэмдгийн тэмдэглэл. Тэмдэглэлдээ хэзээнээс эхэлсэн, зөвхөн хий гарч байна уу эсвэл баас гарч байна уу, өдөрт хэдэн удаа, халуурсан эсэх, жин хэрхэн өөрчлөгдсөнийг огноотой нь бичнэ.
Хүлээх хугацаанд гэртээ анхаарах зүйл бий. Баастай байнга хүрэлцэж буй хярзангийн арьс амархан үрэгддэг тул бүлээн усаар зөөлөн угааж, сайн хатааж, хамгаалах тос түрхэх нь тустай. Үтрээг угаах, тампон хэрэглэх зэрэг дотогш нөлөөлөх аливаа зүйлийг эхлэхээсээ өмнө эмчээсээ заавал зөвшөөрөл авах хэрэгтэй. Суулгалтын эсрэг эм, өтгөн задлах эмийг өөрөө тохируулах нь гэдэсний урсгалыг өөрчилж байдлыг дордуулж болзошгүй тул урьдчилж зөвлөлдөнө. Биеийн халуун, ялгадасны хэмжээ, жинг өдрөөр нь тэмдэглэвэл эмчид хандах үед чиг хандлагыг харуулах баримт болно. Мэс заслыг даах хүч шим тэжээлээс бүрддэг тул уураг, шингэнээ хангах нь ч эмчилгээний нэг хэсэг.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд эмчийн үзлэг, оношилгоо, эмчилгээг орлохгүй. Шинж тэмдэг, эмчилгээний төлөвлөгөө хүн бүрд өөр байдаг тул эмчлэгч эмчтэйгээ заавал зөвлөлдөнө үү.