Өндгөвчний хорт хавдрын (ovarian cancer) хагалгааны үед аарцгаас гадна хэвлийн дээд хэсэг, ялангуяа өрцний (diaphragm) доод гадаргууг хамт шалгах нь ховор биш. Хэвлийд шингэн хуримтлагдсан эсвэл өвчний голомт дээшээ тархсан байх магадлалтай тохиолдолд өрцний гадаргуугаас жижиг сорьц авах биопси (biopsy), гялтан хальсыг хуулж авах стриппинг (stripping), заримдаа өрцний булчинг бүтэн зузаанаар нь тайрч дахин оёх хүртэл хийгддэг. Энэ нь харагдах голомтыг аль болох бүрэн зайлуулах зорилготой стандарт сонголтуудын нэг боловч тухайн байрлалд анхныхаасаа нимгэрсэн, эсвэл оёдлын шугам үлдсэн хэсэг үүсэх боломжтой.
Өрц нь амьсгал бүрт дээш доош хөдөлж, хэвлий ба цээжний хоорондох даралтын зөрүүг барьж байдаг булчинлаг хальс юм. Ханиалгах, өтгөн хатсан үед хүчлэх, хүнд юм өргөх зэргээр хэвлийн доторх даралт давтан ихсэхэд нимгэрсэн хэсэг эсвэл эдгэрч байгаад сулран задарсан оёдлоор дамжин хэвлийн эрхтэн цээж рүү дээшилж болно. Баруун талд өрцний яг доор наалдан байрладаг элэг (liver) хамгийн түрүүнд дээшлэх нь элбэг бөгөөд дүрс оношилгоонд 'элэгний хэсэг өрцний шугамаас дээш товойсон' гэж тэмдэглэгддэг. Зүүн талд бол ходоод, бүдүүн гэдэс, дэлүү оролцох тохиолдол бий. Үүнийг ерөнхийд нь өрцний ивэрхий (diaphragmatic hernia) гэж нэрлэдэг ба хагалгаа, гэмтлээс нэлээд хугацааны дараа илэрсэн тохиолдлууд ч бүртгэгдсэн байдаг.
Дүрс оношилгоонд өрцний шугам товойж харагдах нь бүгд ижил утгатай биш. Голдуу гурав салдаг. Нэгд, жинхэнэ ивэрхий буюу цоорхой байж эрхтэн түүгээр гарсан тохиолдол. Хоёрт, цоорхойгүй боловч булчин өөрөө нимгэрсэн эсвэл мэдрэлийн гэмтлээс болж хүчээ алдан бүхэлдээ дээшилсэн өрцний өргөгдөл (eventration). Гуравт, тухайн байрлалд шинээр үүссэн зангилаа буюу үлдэгдэл голомт, өөрөөр хэлбэл дахин сэдрэлтийг (recurrence) сэжиглэх шаардлагатай тохиолдол. Эдгээрийн эмчилгээ огт өөр тул 'юу харагдаж байна' гэдгээс илүү 'өрцний зааг хаана тасарсан, тэр завсраар юу дамжсан' гэдгийг тодруулах нь гол ажил болдог.
Иймээс шинжилгээ нэг удаад дуусахгүй, дараалан үргэлжлэх нь түгээмэл. Тодосгогч бодисгүй КТ (non-contrast CT) дээр элэгний эд ба хөрш эдийн нягтын зөрүү бага тул зааг тодрохгүй. ПЭТ-КТ (PET-CT) нь хэвийн элэг өөрөө глюкозын маягийн бодисыг (FDG) нэлээд шингээдэг эрхтэн учраас тэр орчмын ялгаралт муудаж, амьсгалын хөдөлгөөнөөс болж дүрс бүдгэрч болно. Тодосгогчтой КТ-г дахин авахыг санал болгож байгаа нь өмнөх шинжилгээ буруу байсан гэсэн үг биш бөгөөд судасны тодруулга, урд-хойд болон хажуу тэнхлэгийн сэргээсэн дүрсээр өрцний тасалдсан цэгийг олох дараагийн алхам байдаг. Шаардлагатай бол MRI, эсвэл амьсгал авахад өрц хэвийн доошилж байгаа эсэхийг шууд харуулах рентген харалт нэмэгдэж болно.
Шинж тэмдэг нь бас чиг баримжаа өгдөг. Баруун хавирганы доор хатгаж өвдөх, биеийн байрлалаас хамаарч өөрчлөгддөг таагүй мэдрэмж, хооллосны дараах дүүрэлт, үе үе дотор муухайрч бөөлжих, мөрний үзүүр рүү дамжсан өвдөлт (өрцийг мэдрэлжүүлдэг мэдрэл мөрний мэдрэхүйтэй нийтлэг замтай) зэрэг нь хагалгааны дараа удаан үргэлжилж байвал зөвхөн 'эдгэрэлтийн явц' гэж өнгөрөөхийн оронд огноо, шинж чанарыг нь тэмдэглэх нь дээр. Гэхдээ ийм шинж тэмдэг наалдац, хавирга хоорондын мэдрэлийн цочрол, хоол боловсруулах эрхтний бусад асуудлаас ч үүсдэг тул зөвхөн шинжээр дүгнэлт хийж болохгүй.
Заавал ялгаж салгах ёстой нэг зүйл бол яаралтай байдал. Дээшилсэн эрхтэн нарийн нүхэнд хавчигдаж буцаж чадахгүй болох буюу цусан хангамж тасрах (хавчуулагдалт, үхжил) үед хугацаа шийдвэрлэх үүрэгтэй. Гэнэт хүчтэй болох хэвлийн дээд хэсэг ба цээжний өвдөлт, зогсоохгүй бөөлжилт, хий ба өтгөн огт гарахгүй байх, амьсгаадах, хүйтэн хөлс, зүрх түргэн цохилох зэрэг хамт илэрвэл дараагийн үзлэгийг хүлээлгүй яаралтай тусламжид хандах нь зарчим. Эсрэгээрээ цоорхой жижиг, шинж тэмдэггүй, зөвхөн элэг бага зэрэг дээшилсэн хэлбэр бол шууд хагалгаа хийхгүйгээр тодорхой хугацааны зайтай дүрс оношилгоогоор хянаж ажиглах сонголт ч бий.
Эмчилгээ шаардлагатай гэж үзвэл цоорхойг оёх буюу тор (mesh) байрлуулж бэхжүүлдэг. Лапароскопоор хандах уу, эсвэл хэвлий эсвэл цээжээр нээж хандах уу гэдэг нь цоорхойн байрлал, хэмжээ, наалдацын зэрэг, биеийн ерөнхий байдал, хими эмчилгээний хуваарьаас хамаарна. Энэ шийдвэрийг эмэгтэйчүүдийн онкологийн баг дангаараа биш, хэвлийн болон цээжний мэс засал, дүрс оношилгооны эмч нартай хамтран гаргах нь олонтоо.
Үзлэгт очихоос өмнө бэлдэх дараалал: нэгдүгээрт, хагалгааны тэмдэглэлээс өрцөнд яг юу хийснийг (биопси, стриппинг, эсвэл бүтэн зузааны тайралт мөн үү, аль тал, оёсон эсвэл бэхжүүлсэн үү) тодруулна. Хоёрдугаарт, өмнөх болон одоогийн дүрсийг зэрэгцүүлэн харьцуулах боломжтой байхаар гадны шинжилгээний диск, дүгнэлтийг хамт авч явна. Гуравдугаарт, өвдөлт хэзээ эхэлсэн, ямар байрлал, хөдөлгөөнд ихсдэг, бөөлжилт хэдэн өдөр хэдэн удаа болсон, өтгөний байдал ямар байсныг огноогоор бичнэ. Дөрөвдүгээрт, 'одоогийн дүрсээр ивэрхий эсвэл дахилтыг ялгаж чадах уу', 'хагалгаа шаардлагатай болох шалгуур юу вэ', 'ажиглах бол дараагийн шалгалт хэзээ вэ', 'энэ хооронд юунаас зайлсхийх вэ' гэсэн асуултуудыг жагсаана.
Шинжилгээний хуудсаа хиймэл оюуны хэрэгслээр урьдчилан уншуулах нь өөрөө буруу зүйл биш ч, гарсан хариулт нь онош биш зөвхөн асуултаа тодруулах материал юм. Ижил бичиглэл ч хагалгааны танхимд бодитоор юу хийсэн, дүрс дээр зааг хэрхэн харагдаж байгаагаас шалтгаалж огт өөрөөр тайлбарлагддаг. Эцсийн хариултыг хагалгааг хийсэн, дүрсийг өөрийн нүдээр харж буй эмч нар л барьж байдаг.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий эрүүл мэндийн мэдээлэл бөгөөд хувь хүний онош, эмчилгээг орлохгүй. Шинж тэмдэг, шинжилгээний хариу болон эмчилгээний шийдвэрийн талаар өөрийн эмнэлгийн мэргэжилтэнтэй заавал зөвлөлдөнө үү.