Умайн салст бүрхүүлийн хорт хавдар (endometrial cancer) нь эхний эмчилгээнд сайн хариу өгсний дараа хэдэн жилийн дараа дахин илэрч болдог. Хэд хэдэн шугам эмчилгээ (line of therapy) дамжсаны эцэст эмчээс «одоо хэрэглэж болох тохиромжтой эм үлдээгүй» гэсэн тайлбар сонсох тохиолдол байдаг. Энэ үг ихэвчлэн «эмчилгээ дууслаа» мэт сонсогддог ч эмнэлгийн утгаараа «зөвшөөрөгдсөн болон даатгалд хамрагдсан хүрээнд үр дүн нь батлагдсан сонголтуудыг ихэнхийг нь аль хэдийн туулсан» гэсэн санаанд ойр байдаг. Үүний дараа ихэвчлэн гурван зам үлддэг: хараахан хэрэглээгүй эсийн хордлогот эмчилгээний (cytotoxic chemotherapy) хослол; зөвшөөрөгдсөн заалтаас гадуур эсвэл даатгалгүйгээр хэрэглэдэг чиглэсэн эмчилгээ, эсрэгбие-эмийн коньюгат (antibody-drug conjugate, ADC); эмнэлзүйн судалгаа (clinical trial). Эдгээр зам нь «аль эм нь илүү хүчтэй вэ» гэдгээр биш, өөр тэнхлэгүүдээр ялгардаг.
Нэгдүгээр тэнхлэг нь өмнөх эмчилгээний түүх. Аль эм хэр удаан үр дүн өгсөн, зогсоох шалтгаан нь үр дүнгүй байсан уу эсвэл гаж нөлөө байсан уу гэдэг нь дараагийн сонголтыг тодорхойлох хамгийн чухал мэдээлэл юм. Платинат эмчилгээний (platinum-based) дараа дахилт хүртэлх хугацаа урт байсан бол тэр бүлгийг дахин авч үзэх боломж нээгддэг; харин сүүлийн эмчилгээний явцад өвчин хурдан ахисан бол бүлгийг солих тухай ярина. Гаж нөлөөний улмаас зогссон эмийг «үр дүнгүй байсан эм»-ээс тусад нь тэмдэглэх ёстой.
Хоёрдугаар тэнхлэг нь бие махбодын одоогийн даац. Бөөрний үйл ажиллагаа (creatinine, eGFR) нь платинат эмийн сонголт, тунг тодорхойлдог. Элгэнд үсэрхийлэл (liver metastasis) байгаа бол элэгний ферментүүд, билирубин нь эмийн солилцоо, тунд шууд нөлөөлнө. Антрациклин (anthracycline) бүлгийг авч үзэж байгаа бол өмнө хэрэглэсэн нийт хуримтлагдсан тун болон зүрхний цахилгаан бус echo шинжилгээгээр гарсан ялгаралтын хувь (ejection fraction, EF) эхэнд тавигдана. Уушгинд туяа эмчилгээ (radiotherapy) хийлгэсэн бол уушгины хордлого давхцах эрсдэлийг хамт үзнэ. Ясны чөмөгний нөөц, сүүлийн үеийн жингийн өөрчлөлт, өдрийн турш хэр их хөдөлж чадаж байгааг илэрхийлэх биеийн ерөнхий байдлын үнэлгээ (ECOG performance status) ч ижил жинтэй тооцогдоно.
Гуравдугаар тэнхлэг нь эд, маркерууд. Ижил оноштой ч MMR/MSI байдал, HER2 илэрхийлэл, p53 зэрэг молекулын шинжүүдээс хамааран авч үзэх боломжтой эм өөр болдог. Гэхдээ эдгээр үр дүн нь ихэвчлэн олон жилийн өмнөх мэс заслын дээжээс гарсан байдаг бөгөөд өөр эрхтэн рүү тархсан голомтын шинж чанар өөрчлөгдсөн байж болно. Аюулгүйгээр хүрч болох голомт байвал дахин биопси (re-biopsy) хийх боломжтой эсэх, шинэ үеийн дараалал тогтоох шинжилгээ (NGS) хийсэн бол хариу нь хаана байгааг асууж болно.
Дөрөвдүгээр тэнхлэг нь хугацаа ба зардал. «Сарын дараа эхэлнэ» гэдэг үгэнд урьдчилсан шалгаруулалтын шинжилгээ, өмнөх эмчилгээг угаах хугацаа (washout period), оролцох шалгуурын шалгалт бүгд багтдаг. Шалгуурт өмнөх эмчилгээний шугамын тоо, эрхтний үйл ажиллагааны үзүүлэлт, эмчилсэн тархины голомт тогтвортой эсэх, биеийн ерөнхий байдал зэрэг ордог тул шинжилгээний дүнгээс шалтгаалж оролцох боломжгүй болох нь бий. Хялбархан анзаарагддаггүй нэг зүйл бий: хүлээх хугацаанд өөр эм түр хэрэглэх сонголт судалгаанд оролцох эрхэд нөлөөлж болно. Тиймээс эхлэхээсээ өмнө судалгааны багаас тухайн эм шалгуурыг өөрчлөх эсэхийг заавал тодруулаарай. Даатгалгүй эм авч үзэж байгаа бол нэг мөчлөгийн зардал, хэрэглэх төлөвлөсөн хугацаа, үр дүнг үнэлэх цаг хугацааг тоогоор бичиж авах нь шийдвэрийг хөнгөвчилдөг.
Тавилангийн (prognosis) тухай яриаг тусад нь эмхлэх нь зүйтэй. «Ихэнх өвчтөн ийм удаан амьдардаггүй» гэсэн тайлбар нь бүлгийн статистикийг хэлж байгаа бөгөөд тэр статистикт өнөөг хүртэл эмчилгээнд сайн хариу өгсөөр ирсэн нэг хүний явц шууд агуулагддаггүй. Тэр үг нь «эмчилгээг зогсооё» гэсэн зөвлөмж үү, «үлдсэн сонголтуудын үр дүнг батлахад хэцүү» гэсэн үг үү, эсвэл «эмчилгээний зорилгыг хугацаанаас шинж тэмдгийг хөнгөвчлөх рүү шилжүүлье» гэсэн санал уу гэдгийг эргэж асуувал тодорхой болно. Идэвхтэй эмчилгээний зэрэгцээ өвдөлт, амьсгаадалт, хоолны дуршил буурахыг зохицуулах тайвшруулах эмчилгээг (palliative care) эхлэх нь бууж өгөх биш, стандарт хандлага гэж үзэгддэг.
Шийдвэр гаргахаас өмнөх дараалал: нэгд, эмчилгээний он цагийн хэлхээсийг нэг хуудсанд буулгах (эмийн нэр, эхэлсэн ба дууссан огноо, хариу урвал, зогсоосон шалтгаан); хоёрт, сүүлийн цусны шинжилгээ (бөөр, элэг, цусны эс), зүрхний echo, хамгийн сүүлийн дүрс оношилгооны хариуг нэг дор цуглуулах; гуравт, хоёр сонголт тус бүрээс «юуг хүлээж байна вэ», «түгээмэл гаж нөлөө юу вэ», «үр дүнг хэзээ үнэлэх вэ», «үр дүн гарахгүй бол дараа нь юу вэ» гэдгийг ижил хэлбэрээр асуух; дөрөвт, судалгааны угаах хугацаа, шалгуурыг тодруулах; тавд, өвчтөн өөрийнхөө үгээр юуг илүү чухалчилж байгаагаа — хугацаа юу, гэртээ өнгөрүүлэх цаг уу, гаж нөлөөг хэр тэвчих боломжтой юу — бичиж үлдээх. Дараагийн үзлэгийг хүлээлгүй эмнэлэгтэйгээ шууд холбогдох дохио: цустай ханиалга дахин илрэх, амарч байхад амьсгаадах, өглөө хүндэрдэг толгой өвдөх, бөөлжих, нэг талын мөч сулрах, ухаан санааны өөрчлөлт гарах, арьс нүд шарлах, халуурах.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Эмчилгээний сонголт, шинжилгээний хугацааг заавал эмчлэгч эмчтэйгээ зөвлөлдөж шийднэ үү.