Хорт хавдрын эмчилгээний (cancer treatment) явцад өвчтөний жин хэдэн кг буурахад гэр бүлийнхний хайлт ихэвчлэн "ямар тос илүү дээр вэ" гэсэн асуулт руу нарийсдаг. Энгийн цөцгийн тос уу, ги (ghee) юу, сүүн бүтээгдэхүүн аюултай юу, номонд бичсэн кетоген хоолны дэглэм (ketogenic diet)-ийг дагах уу гэсэн асуултууд нэг дор ирдэг. Гэвч дарааллыг эргүүлж харвал ойлгомжтой болно: тосны төрөл жингийн бууралтыг тайлбарлах нь ховор бөгөөд ихэнхдээ өдрийн нийт илчлэг, уураг (protein)-ийн хэмжээ, эсвэл засагдаагүй үлдсэн шинж тэмдэг нь шалтгаан болдог.
1. Буурсан жин өөрөө юуг асууж байна вэ
Эмчилгээний үеийн жингийн бууралт нь өөрөө шалгах шаардлагатай шинж юм. Амны салст үрэвсэх (mucositis), дотор муухайрах, амт мэдрэхүй өөрчлөгдөх, суулгах эсвэл өтгөн хатах, ходоод, нойр булчирхай, цөсний замын мэс заслын дараах шингээлтийн өөрчлөлт — эдгээр тус бүр өөр өөр төлөвлөгөө шаарддаг. Шинж тэмдэг нь шалтгаан бол цөцгийн тос нэмэхээс илүү тэр шинжийг хянах нь хурдан үр дүн өгдөг. Эмнэлзүйн хоол зүйч (clinical dietitian)-тэй уулзах боломжтой эсэхийг асуугаарай.
2. "Цэвэршүүлэх" гэдэг нь юуг хасдаг вэ
Ги бол цөцгийн тосыг халааж ус, сүүн сийвэнгийн уураг (whey protein), сүүн сахар (lactose)-ыг салгасан цэвэршүүлсэн тос юм. Энэ нь цэвэршүүлсэн гурил, цэвэршүүлсэн сахартай адилхан шим тэжээлийг хуулж авдаг үйл явц биш — ус, уургийг салгаж сүүний өөх тосыг үлдээдэг. Иймд лактоз шингээх чадвар султай эсвэл сүүний уурагт мэдрэг хүнд илүү тохиромжтой байж болно, мөн ус багатай тул өндөр температурт хоол хийхэд тохиромжтой. Харин илчлэг болон ханасан тосны хэмжээ энгийн цөцгийн тостой бараг ижил. Өөрөөр хэлбэл ялгаа нь "эрүүл эсэх" биш, харин шингэц ба хоол хийх шинж чанарт байна.
3. "Сүү хавдар үүсгэдэг" гэдэг үг хаана зогсож байна вэ
Сүүн бүтээгдэхүүн ба хавдрын хоорондын судалгаанууд өөр өөр чиглэл рүү заадаг. Бүдүүн гэдэсний хавдрын (colorectal cancer) хувьд сүүн бүтээгдэхүүн, кальци хэрэглэх нь эрсдэлийг бууруулахтай холбоотой гэсэн судалгаа олон бий; зарим судалгаанд маш их хэмжээний хэрэглээ ба тодорхой хавдруудын хооронд дохио бүртгэгдсэн. Ийм ажиглалтын судалгаа шалтгаан-үр дагаврыг батлахгүй бөгөөд аль хэдийн эмчилгээ авч буй хүнд сүүн бүтээгдэхүүн дахилтыг нэмэгдүүлдэг гэсэн батлагдсан нотолгоо алга. Практикт илүү түгээмэл асуудал нь лактозоос үүдэлтэй суулгалт, гэдэс дүүрэх, мөн цагаан эсийн тоо багатай үед боловсруулаагүй (пастержуулаагүй) сүүн бүтээгдэхүүн хэрэглэх явдал юм.
4. Номноос кетоген дэглэмийг хуулж эхлэхээс өмнө
Нүүрс ус эрс багатай, тос ихтэй дэглэм нь лабораторийн, амьтны болон жижиг хэмжээний эмнэлзүйн судалгааны шатанд идэвхтэй судлагдаж байгаа сэдэв. Гэвч стандарт хими эмчилгээ авч буй өвчтөнд амьд явах хугацаа эсвэл дахилтыг сайжруулна гэсэн нотолгоо хараахан хангалтгүй байна. Түүнээс ч чухал нь, жин болон булчин аль хэдийн буурч байхад идэж чадах хоолны хүрээг нарийсгавал нийт илчлэг улам буурч болно. Инсулин эсвэл чихрийн шижингийн эм хэрэглэдэг, нойр булчирхай, цөсний замын мэс засал хийлгэсэн хүмүүст цусан дахь сахар хэт буурах, тос шингээлт алдагдах эрсдэл бий. Ийм дэглэм эхлэхээс өмнө эмчлэгч багтайгаа хамт хянаарай.
5. Тосоор илчлэг нэмэх бодит дараалал
Нэг удаад их идэхээс илүү өдөрт 5-6 удаа бага багаар хуваах нь хялбар. Аль хэдийн иддэг шөл, будаа, нухсан төмс, ногоон дээр нэг халбага тос нэмэх нь шинэ хоол гаргахаас илүү тэвчигдэнэ. Чидун жимсний тос, перилла (шар будаа) тос, нунтагласан самар зэрэг тосны төрлийг сэлгэвэл залхах нь буурна. Хамгийн их мартагддаг зүйл бол уураг: зөвхөн тос нэмбэл жин бага зэрэг нэмэгдсэн ч булчин үргэлжлэн буурч болох тул өндөг, шош тараг (tofu), загас, тослог багатай мах эсвэл уургийн нэмэлт хоолыг хоол бүрд оруулах хэрэгтэй. Тос нэмсний дараа суулгалт нэмэгдэх, өтгөн усан дээр хөвж тослог харагдаж эхэлбэл энэ нь ферментийн эсвэл цөсний асуудлыг илэрхийлж болох тул хэмжээг нэмэхийн оронд эмчдээ мэдэгдээрэй.
6. Эмнэлэгт авч очих хэмжүүрүүд
Долоо хоногт 1-2 удаа ижил жинлүүр дээр, ижил цагт хэмжсэн жин; өдөрт бодитоор идсэн хоолны ойролцоо тэмдэглэл; өтгөний тоо, хэлбэр; хоол идэхэд саад болж буй шинж тэмдгүүд; одоо хэрэглэж буй нэмэлт бүтээгдэхүүн ба тунгийн жагсаалт. Эдгээр таван зүйл нь "аль тосыг авах вэ" гэсэн асуултаас хамаагүй илүү хэрэгтэй хариулт авчирдаг.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд эмнэлгийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Эмчилгээний явцад хоолны дэглэмээ өөрчлөх, жин буурахад хариу арга хэмжээ авах, нэмэлт тэжээл хэрэглэхийн өмнө эмчлэгч эмч болон эмнэлзүйн хоол зүйчтэйгээ заавал зөвлөлдөнө үү.