Заримдаа гэр бүлээс ганц хүн эмчийн өрөөнд ороод, гадагш гарахдаа “хавдар нь 10 см-ээс том”, “дараа долоо хоногт мэс засал хийнэ” гэсэн хоёрхон өгүүлбэр авчирдаг. Үлдсэн хүмүүс ганц тооны дээр тулгуурлан том шийдвэр гаргах шахалтад ордог. Гэвч хавдрын голч хэмжээ ганцаараа эмчилгээний төлөвлөгөөг тогтоодоггүй тул тэр тоо юуг хэлж, юуг хэлдэггүйг эхлээд ялгах нь тустай.
Ходоодны хорт хавдар (gastric cancer)-т хэмжээ ба үе шат (stage) нь өөр өөр тэнхлэг юм. Үе шатыг хавдар ходоодны ханыг хэр гүн нэвчсэн (T), ойролцоох тунгалгийн зангилаанд (lymph node, N) хүрсэн эсэх, бусад эрхтэнд тархсан эсэх (M) гэсэн гурван зүйлээс бүрдүүлдэг. Өргөн тархсан хавдар нь ханыг гүехэн нэвчсэн байж болох ба жижиг хавдар гүн нэвчсэн тохиолдол ч бий. Гэхдээ том хавдарт гүн нэвчилт, зангилааны хамрал илүү түгээмэл байдаг тул “том байна” гэдэг үг “яаралтай мэс засал хийе” гэдэгтэй хамт сонсогдох нь элбэг. Хэмжээ бол анхааруулах гэрэл; эмчилгээний дарааллыг нэвчилтийн гүн ба тархалт тодорхойлно.
“Хурдан мэс засал хийе” гэсэн өгүүлбэрт хоёр өөр утга нуугдаж болно. Нэг нь биед яг одоо болж буй зүйл: цус алдалтаас улбаатай цус багадалт эсвэл хар өнгийн өтгөн, хоол дамжихгүй болсноос давтагдах бөөлжилт (түгжрэл, obstruction), ховор тохиолдолд цоорох (perforation) эрсдэл. Нөгөө нь мэс заслын хуваарьт зай гарсан бөгөөд хойшлуулбал хэдэн долоо хоног хойшлох тохиолдол. Хоёулаа “хурдан” гэдэг ижил үгээр дамждаг ч үлдсэн хэдэн өдрийг хэрхэн ашиглах нь тэс өөр болно. “Яарах шалтгаан нь шинж тэмдэг үү, эсвэл хуваарь уу?” гэдгийг утсаар ч асууж болно.
Мэс заслын төлөвлөгөөнд хэмжээнээс хамаагүй тодорхой мэдээлэл багтдаг: хавдар ходоодны дээд эсвэл доод хэсэгт байгаагаас хамаарч ходоодыг бүтнээр (total gastrectomy) эсвэл хэсэгчлэн (subtotal gastrectomy) авах, тунгалгийн зангилааг хэр хүртэл цэвэрлэх, нээлттэй эсвэл лапароскоп/робот аргаар хийх, зэргэлдээ эрхтнийг хамт авах магадлал, дараа нь хоол боловсруулах замыг хэрхэн сэргээх зэрэг. Эдгээр сонголт нь мэс заслын дараах хоолны хэмжээ, жин, В12 витамин зэрэг шимт бодисын шингээлтэд удаан хугацаанд нөлөөлдөг.
Эмчилгээний дараалал ч өөр байж болно. Зарим тохиолдолд эхлээд мэс засал хийж, эд эсийн хариунаас хамаарч хими эмчилгээ нэмдэг бол зарим тохиолдолд эхлээд хими эмчилгээ (neoadjuvant chemotherapy) хийж хавдрыг багасгаад дараа нь мэс засал хийдэг. Энэ салаа замыг эмнэлгийн хэмжээ биш, дурангийн хэт авиан шинжилгээ (EUS), CT, шаардлагатай бол оношилгооны лапароскопиор тогтоосон тархалт шийддэг. Одоогийн дарааллыг ямар үндэслэлээр сонгосныг асуух нь дарааллыг өөрчил гэж шаардахаас илүү үр дүнтэй.
Мэс засал хүртэл хэдэн өдөр байгаа бол цуглуулах зүйл нь ихэвчлэн тогтмол: дурангийн эд шинжилгээний хариу дахь эмгэг судлалын төрөл, CT болон EUS-ийн бичиглэлийн хуулбар, зургийн CD, зөвшөөрлийн хуудсан дээрх мэс заслын нэр ба төлөвлөсөн хүрээ, цус сэлбэх эсвэл эрчимт эмчилгээний тасагт хэвтэх магадлал, мэдээ алдуулалтын өмнөх үзлэгийн хугацаа, цус шингэлэх эм эсвэл чихрийн шижингийн эм зэрэг зогсоох заавартай эмүүд, эцэст нь өлөн байх яг цаг. Энэ жагсаалт хаана мэс засал хийхээс үл хамааран хэрэгтэй бөгөөд дараа нь өөр эмнэлгийн санал авахад ч мөн хэрэг болно.
Өөр эмнэлгийн санал (second opinion) авахад үнэндээ хэрэгтэй нь зам биш, баримт бичиг юм. Зургийн CD, эмгэг судлалын шилийг товлосон өдрөө цуцлахгүйгээр хүсэлт гаргах боломжтой байдаг ба огноог өөрчлөх эсэхийг одоогийн эмчилгээний багтайгаа хамт шийдэх нь аюулгүй. Том эмнэлэг рүү шилжих нь өөрөө үр дүнг автоматаар өөрчилдөггүй ч олон мэргэжлийн хамтарсан хэлэлцүүлэг явагддаг эсэх, мэс заслын дараах хүндрэлд хариу үзүүлэх тогтолцоо байгаа эсэхийг урьдчилан асууж болно.
Эмчийн өрөөнд орж чадахгүй байгаа гэр бүлийн гишүүн ч хийх зүйлтэй. Асуултаа гурав болгон багасгаж бичгээр илгээх, үзлэгийн дараа сонссон зүйлээ шууд тэмдэглэж үлдээхийг хүсэх, дараагийн үзлэгт хамт орох боломжтой эсэхийг тодруулах. Мэдээлэл хэсэг хэсгээрээ ирэх үед түгшүүр хамгийн ихээр өсдөг тул гэр бүл ижил өгүүлбэрийг хамт уншиж байгаа нь шийдвэрийн ачааг хуваалцахад тусалдаг.
Энэхүү нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Хүн бүрийн байдал, шинжилгээний хариу өөр байдаг тул эмчилгээний чиглэл, хугацааг эмчлэгч эмч, мэс засалчтайгаа заавал зөвлөлдөн шийдээрэй.