Эхний хими эмчилгээ (chemotherapy) хийлгэсний дараа гурван өдөр бараг юу ч идэхгүй байхыг харах нь асран хамгаалагчийн сэтгэлийг хамгийн түрүүнд түгшээдэг. Эмнэлэгт байхад ядаж судсаар шингэн дусаалт хийгдэж байсан бол гэртээ ирэхэд тэр ч байхгүй болж, 'ингээд өлсөж үлдэх нь үү' гэсэн бодол өдөржин дагадаг. Гэвч энэ үед хамгийн түрүүнд шийдэх зүйл нь 'хэр их идүүлэх вэ' биш, харин 'яагаад идэж чадахгүй байгаа вэ, хаана хүртэл хүлээж болох вэ' гэдэг асуулт юм.
Хими эмчилгээний дараах хоолны дуршил (appetite) буурахад ихэвчлэн нэг шалтгаан байдаггүй. Үлдэгдэл дотор муухайрах (nausea), хоол төмөрлөг эсвэл амтгүй санагдах амт мэдрэхүйн өөрчлөлт (dysgeusia), шүлс багасч ам хатах (xerostomia), бөөлжис намдаах болон өвчин намдаах эмнээс үүдэлтэй өтгөн хатах (constipation), өдрийн ихэнхийг хэвтэж өнгөрүүлэхэд хүргэдэг ядаргаа зэрэг нь давхцаж болно. Хэдэн өдөр стероид (steroid) хамт хэрэглэсэн бол түүнийг зогсоох үед тэнхээ, дуршил хоёр зэрэг унасан мэт мэдрэгддэг. Үүн дээр 'идэхгүй бол болохгүй' гэсэн шахалт нэмэгдвэл ширээний ард суух нь өөрөө дарамт болж, идэх хэмжээ улам буурдаг.
Дуршил эргэж ирэх хугацаа хүн бүрд, эмийн бүдүүвч бүрд, мөчлөг бүрд өөр байдаг. Ихэнх тохиолдолд тарилгын дараах эхний хэдэн өдөр хамгийн хүнд байж, дараагийн мөчлөг эхлэхээс өмнө аажим сайжирдаг бол зарим хүнд мөчлөг нэмэгдэх тусам сэргэлт удааширдаг. Тиймээс эхний мөчлөгийг 'шалгалт' биш, харин 'биеийн хэв маягийг тэмдэглэж авах ажиглалт' гэж үзвэл тустай. Хэддэх өдөр нь хамгийн хүнд байсан, хэддэх өдрөөс шингэн уумаар болсныг тэмдэглэвэл дараагийн мөчлөгт урьдчилан бэлдэж болно.
Албадах уу, орхих уу гэж эргэлзэж байвал шалгуураа 'идсэн хоолны хэмжээ'-ээс 'шингэн ба жин' рүү шилжүүлээрэй. Ус, шөл, шингэн тэжээлийн ундаа (oral nutrition supplement) орсоор байвал бага зэрэг хүлээх боломж бий. Харин нэг хоногоос дээш хугацаанд шингэн ч бараг ороогүй бол энэ нь хүлээх байдал биш. Гэртээ хэмжиж болох үзүүлэлт бол шээсний тоо ба өнгө, хоёр хоногт нэг удаа ижил цагт, ижил хувцастай хэмжсэн жин, мөн босох үед толгой эргэх эсэх юм.
Идүүлэх аргаа ч өөрчилж болно. Дүүрэн таваг тавихаас илүү хоёр гурван цаг тутамд бага багаар өгөх нь дарамт багатай бөгөөд халуун, үнэр ихтэй хоолноос илүү өрөөний хэм эсвэл бага зэрэг сэрүүн хоол дотор муухайрахыг бага өдөөдөг. Бага хэмжээний хоолны илчлэгийг нэмэх, хооллохын өмнө амаа усаар зайлах, төмөрлөг амт хүчтэй үед металл халбага биш хуванцар халбага хэрэглэх зэргийг түгээмэл зөвлөдөг. Бөөлжис намдаах эм (antiemetic) бичүүлсэн бол зөвхөн муухайрах үед биш, тогтмол цагийн хуваарьтай уух ёстой эсэхийг лавлаж тодруулаарай.
Хэрхэн санал болгож байгаа нь ч хэмжээнд нөлөөлдөг. 'Бүгдийг нь идэх ёстой' гэхийн оронд 'одоо хоёр халбага, нэг цагийн дараа дахин' гэж зорилгоо жижиглэж, хоёр гурван сонголтоос өөрөө сонгуулах нь хяналтын мэдрэмж өгдөг. Идэж чадаагүй нэг удаагийн хоолны төлөө бие биедээ гэм буруу мэдрэхгүй байхаар урьдчилан тохирох нь бас тустай. Хоолны эргэн тойрны маргаан ихэвчлэн идэх хэмжээг нэмэгдүүлдэггүй, харин хоёуланг нь ядраадаг.
Дараах шинж илэрвэл дараагийн үзлэгийг хүлээлгүй эмчилгээ хийлгэж буй эмнэлгийн зөвлөгөө өгөх дугаар руу холбогдоорой: 24 цагаас дээш хугацаанд ус ч залгиж чадахгүй байх, дахин дахин бөөлжиж (vomiting) эмээ ч уучихгүй байх, шээс мэдэгдэхүйц багасах, долоо хоногийн дотор жин эрс буурах, 38 хэмээс дээш халуурах эсвэл жихүүдэс хүрэх (хими эмчилгээний дараах халуурах нь ихэвчлэн яаралтай тусламжийн байдал гэж үздэг), хүчтэй хэвлийн өвдөлт эсвэл өтгөн, хий гарахгүй болох, залгихад өвдөх зэрэг юм.
Мөн олон гэр бүлийн 'тэжээлийн шингэн' гэж боддог судсаар дуслах шингэний тухай хүлээлтээ жаахан тохируулах хэрэгтэй. Энгийн глюкоз, давсны уусмал нь голдуу шингэн ба электролитийг нөхдөг бөгөөд өдрийн илчлэгийн хэрэгцээг орлохгүй. Судсаар тэжээл өгөх эмчилгээ (parenteral nutrition) нь өөрийн заалт, хяналт шаарддаг тул бүх өвчтөнд ердийн байдлаар хийгддэггүй. Тиймээс гэртээ хэдэн өдөр хүнд өнгөрсөн бол дараагийн үзлэгт 'хэддэх өдөр, юуг хэр их идсэн, хэдэн цагт хамгийн их муухайрсан, жин хэрхэн өөрчлөгдсөн' гэсэн гурван мөрийг бэлдэж очвол зохино. Ийм тэмдэглэл байж л бөөлжис намдаах эмийн хослолыг өөрчлөх, дуршилтай холбоотой эм хэрэглэх эсэх, хоол тэжээлийн зөвлөгөө авах, шингэн сэлбэх зэрэг дараагийн сонголтыг эмчтэйгээ хамт ярилцах боломжтой болно.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд хувь хүний онош, эмчилгээг орлохгүй. Хэрэглэж буй эм, хавсарсан өвчин, шинжилгээний хариунаас хамааран хандлага өөр байж болох тул эцсийн шийдвэрээ эмчлэгч эмчтэйгээ заавал зөвлөлдөнө үү.