Мэс заслын дараах хяналтын цусны шинжилгээнд гардаг хавдрын маркер (tumor marker) гэдэг нь хавдрын эсүүд ихээр үйлдвэрлэдэг боловч эрүүл эд эсээс ч бага хэмжээгээр ялгардаг бодисыг цуснаас хэмждэг шинжилгээ юм. Эдгээрийн нэг болох CEA (carcinoembryonic antigen) нь бүдүүн, шулуун гэдэсний болон бусад зарим хоол боловсруулах эрхтний хавдрын дараах хяналтад түгээмэл хэрэглэгддэг. Гэхдээ энэ шинжилгээ нь хавдрыг оношлох (diagnosis) хэрэгсэл биш, аль хэдийн онош тавиулж эмчилгээ хийлгэсэн хүний хувьд цаг хугацааны явцад өөрчлөлт ямар чиглэлд явж байгааг харах хэрэгсэл гэдгийг ойлгох нь чухал.
Үзүүлэлт өсөх шалтгаан нэг биш. Тамхи татах нь CEA-г нэмэгдүүлдэг хамгийн түгээмэл хоргүй (benign) шалтгаанд тооцогддог бөгөөд зарим лаборатори тамхичдад илүү өндөр лавлагаа хэмжээ хэрэглэдэг. Мөн элэгний тослох өөрчлөлт болон гепатит, уушгины архаг өвчин, ходоодны үрэвсэл ба шархлаа, гэдэсний үрэвсэлт өвчин (inflammatory bowel disease), нойр булчирхай, цөсний замын үрэвсэл, бамбай булчирхайн дааврын дутагдал (hypothyroidism), бөөрний үйл ажиллагааны бууралт, саяхан туссан халдвар зэрэг нь үзүүлэлтийг өсгөж болно. Мэдээж дахилт (recurrence) буюу үсэрхийлэл ч энэ жагсаалтад багтах бөгөөд дараагийн шинжилгээнүүдийн зорилго нь яг үүнийг нягтлах явдал юм. Өөрөөр хэлбэл өссөн тоо нь хариулт биш, шалгах шаардлагатай дохио гэсэн байрлалд тавигддаг.
Тоо өөрөө ч хэлбэлзэлтэй. Нэг хүний цусыг шинжилсэн ч лаборатори, урвалж (kit) өөр бол хариу өөр гарч болох тул өөр эмнэлэгт хэмжсэн утгыг өмнөх утгуудын хажууд шууд тавихад бодит байдлаас илүү том үсрэлт мэт харагдаж мэднэ. Лавлагаа хэмжээний дээд хязгаар ч эмнэлэг бүрт бага зэрэг ялгаатай. Хуучин хариуг авч очихдоо зөвхөн тоог биш, шинжилгээ өгсөн огноо болон эмнэлэг (лаборатори)-ийн нэрийг хамт тэмдэглэвэл эмч хандлагыг хамаагүй хурдан уншина.
Тиймээс эмнэлзүйд ганц удаагийн утгаас илүү, хэд хэдэн хэмжилтийн зурдаг налуу буюу хандлагыг хардаг. Нэг удаа өссөн утгыг ихэвчлэн хэдэн долоо хоногийн дараа мөн тэр лабораторид дахин хэмжиж баталгаажуулдаг. Давтан шинжилгээнд утга буурах буюу цаашид өсөхгүй бол түр зуурын хэлбэлзэл гэж үзээд хяналтын хугацааг богиносгох тохиолдол бий. Харин өсөлт үргэлжилбэл дүрс оношилгоо руу шилждэг: ихэвчлэн цээж, хэвлий, аарцгийн CT-г эхэлж хараад, шаардлагатай бол колоноскопи эсвэл PET-CT нэмдэг. Энэ үед дүрс оношилгоонд юу ч илрэхгүй байх нь ховор биш бөгөөд тийм тохиолдолд дүгнэлтийг яаран гаргахын оронд хяналтын хугацааг богиносгож дахин шалгах арга түгээмэл.
Эмчийн үзлэгийг хүлээх хэдэн цагт хийж болох хамгийн хэрэгтэй зүйл бол тоог дахин дахин ширтэхийн оронд асуултаа бичиж тэмдэглэх явдал. CEA-ийн өнөөг хүртэлх бүх утга хэрхэн өөрчлөгдөж ирсэн бэ, энэ удаагийн шинжилгээ өмнөхтэй нэг лабораторид хийгдсэн үү, тамхи, саяхны халдвар, одоо хэрэглэж буй эм зэрэг нөлөөлөх хүчин зүйл бий юу, давтан шинжилгээг хэзээ өгөх вэ, дүрс оношилгоо хийх бол аль шинжилгээг хэзээ хийх вэ, товлосон өдрөөс эрт эмнэлэгт очих шаардлагатай шинж тэмдэг юу вэ гэдгийг урьдчилан бэлдвэл богино хугацааны үзлэг илүү үр дүнтэй болно. Мэс засал хийлгэсэн ойн өдөр дөхөж байхад ийм хариу авахад сэтгэл түгших нь бүрэн ойлгомжтой. Хэрэв нойргүйдэх, өдөр тутмын амьдрал алдагдах хэмжээний түгшүүр үргэлжилбэл түүнийгээ ч эмчдээ хэлэх нь зүйтэй.
Энэхүү нийтлэл нь зөвхөн ерөнхий мэдээлэл бөгөөд хувь хүний онош, эмчилгээг орлохгүй. Шинжилгээний хариуг тайлбарлах болон дараагийн төлөвлөгөө хүн бүрт өөр байдаг тул эмчлэгч эмч, эрүүл мэндийн ажилтантайгаа заавал зөвлөлдөнө үү.