Хими эмчилгээг (chemotherapy) хэд хэдэн мөчлөг хийлгэсний дараа биеийн өөрчлөлт хамгийн түрүүнд хурууны үзүүр, хөлийн хуруунд илэрдэг. Алганы болон улны арьс улайж, шатаж, хагарах гар хөлийн хам шинж (hand-foot syndrome) нь капецитабин (capecitabine) зэрэг уудаг эм болон зарим тарилгын эмтэй холбоотойгоор харьцангуй түгээмэл тохиолддог. Гэвч зөвхөн арьс өртдөггүй. Хумсыг бүтээдэг хумсны суурь эд (nail matrix) нь эсийн хуваагдал хурдтай явагддаг тул хурдан ургадаг эсийг онилдог эмийн нөлөөг мөн адил хүлээж авдаг.
Хамгийн түгээмэл өөрчлөл нь хумс оронгоосоо хөндийрөх (onycholysis) явдал юм. Мөн хөндлөн ховил (Beau's line), шарлах эсвэл харлах өнгөний өөрчлөлт, хумсны эргэн тойрны арьс хавдаж өвдөх хумс орчмын үрэвсэл (paronychia) хавсарч болно. Энд чухал зүйл бол хугацааны зөрүү. Гарын хумс сард ойролцоогоор 3 мм, хөлийн хумс 1 мм орчим ургадаг. Тиймээс өнөөдөр харагдаж буй гэмтэл нь энэ мөчлөгийн биш, хэдэн долоо хоног эсвэл хэдэн сарын өмнөх эмчилгээний ул мөр байж болох ба эсрэгээрээ эмийн тунг тохируулсны дараа ч хэсэг хугацаанд байдал сайжирсан мэт харагдахгүй байж болно.
Тогтмол алхдаг хүмүүст хөлийн хумсны асуудал илүү тод мэдрэгддэгийн учир нь энэ юм. Хөдөлгөөн өөрөө шалтгаан нь биш, харин аль хэдийн сулраад байгаа хумсанд гутлын үрэлт, даралт давтагдан нэмэгдэж хөндийрсөн хэсэг тэлдэгт оршино. Иймд хариулт нь алхахаа болих бус, хөлд ирэх даралтыг өөрчлөх явдал: хурууг шахдаггүй өргөн хамартай гутал, хагас размер илүү зай, оёдол багатай хөвөн оймс, хумсыг урагш түлхдэг уруудах зам болон гэнэт зогсох хөдөлгөөнийг багасгах, нэг удаа удаан алхахын оронд богино хугацаагаар хувааж алхах. Хэцүү өдрүүдэд гэртээ сууж хөлөө өргөх, байрандаа алхах, хөнгөн хүч чадлын дасгал хийж нийт идэвхээ хадгалж болно.
Хөндийрсөн хумс өвдөж, байнга бартаа болж байвал эмнэлэгт авахуулах тохиолдол бий. Энэ нь ховор эмчилгээ биш бөгөөд гуталд наалдах цочрол арилснаар илүү тухтай болсон гэж мэдэрдэг хүн ч байдаг. Гэхдээ хими эмчилгээний явцад шархны эдгэрэлт, халдварын эрсдэлийг хамтад нь тооцох ёстой. Антибиотик шууд хэрэглэх үү, эсвэл цэвэрлэгээ, боолтоор ажиглах уу гэдэг нь шархны байдал, цусны шинжилгээ (ялангуяа нейтрофилийн тоо), хэрэглэж буй эм, чихрийн шижин зэрэг суурь өвчнөөс хамаардаг тул эмчийн шийдвэрийг дагах нь аюулгүй. Мөн хумсаа авахуулсан гэдгээ онкологийн эмчдээ хэлж өгвөл дараагийн мөчлөгийн хугацаа, тунг тогтооход тооцогддог.
Гэртээ дараах зүйлийг анхаарна уу. Хумсаа богино, шулуун хэлбэртэй тайрч, махандаа ургахаас сэргийлэх. Халуун усанд удаан дэвтээх, сауна, хөлийн ванн удаан хийхээс зайлсхийх. Угаасны дараа хурууны завсрыг сайн хатааж, дараа нь чийгшүүлэгч түрхэх. Хиймэл хумс, гоо сайхны салоны үйлчилгээ, зузаан арьс хусах зэрэг цочролыг эмчилгээний хугацаанд болих. Өдөрт нэг удаа гэрэлтэй газар хоёр хөлөө өөрөө шалгах (мэдрэхүй бүдгэрсэн бол зөвхөн өвдөлтөөр анзаарахад хэцүү).
Нэн даруй холбоо барих шинжүүдийг урьдчилан тогтоогоорой. 38°C ба түүнээс дээш халуурах эсвэл жихүүдэс хүрэх, шархнаас идээ гарах эсвэл үнэртэх, улайлт хурууны хязгаараас хэтэрч тархах, лугшсан өвдөлт улам хүндрэх, хөл гэнэт хавдах эсвэл харлах үед дараагийн уулзалтыг хүлээлгүй эмнэлэгт мэдэгдэнэ. Ялангуяа тарилгын дараа цагаан эс буурах үед жижиг шарх ч хурдан хүндэрч болно.
Эцэст нь, гар хөлийн хам шинж болон хумсны өөрчлөлтийг хүндрэлийн зэргээр нь үнэлдэг ба үүнээс хамаарч завсарлагааг уртасгах, тунг бууруулах тохируулга хийгдэж болно. Энэ нь эмчилгээнээс татгалзаж байгаа хэрэг биш, харин эмчилгээг удаан үргэлжлүүлэхийн тулд хийгддэг түгээмэл тохируулга юм. Харин хэцүү байна гэсэн шалтгаанаар эмээ өөрөө алгасах, багасгах нь эрсдэлтэй тул шинж тэмдэг эхэлсэн огноо, хүндийн зэргийг товч тэмдэглэж, үзлэгийн үеэр эмчдээ үзүүлэх нь илүү үр дүнтэй.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд эмчийн үзлэг, оношилгоог орлохгүй. Шинж тэмдгийн шалтгаан, арга хэмжээ хүн бүрт өөр байдаг тул эмчилгээг хариуцаж буй эмнэлгийн мэргэжилтэнтэйгээ заавал зөвлөлдөнө үү.