Хими эмчилгээ (chemotherapy) хийлгээд хэдхэн хоногийн дараа хөлийн өвөр хавдаж, оймсны мөр гүн үлдэж эхлэх нь бий. Эхлээд нэг талдаа хавдаад хэд хоногийн дотор хоёр тал руугаа тархах, эсвэл орой болох тусам ихсээд өглөө нь бага зэрэг буурах хэлбэрээр давтагдаж болно. Хаван (edema) нь эмчилгээний явцад харьцангуй түгээмэл боловч, түгээмэл гэдэг нь хөнгөн гэсэн үг биш юм. Зарим хаван дараагийн үзлэг хүртэл ажиглаж болдог бол зарим нь тэр өдөртөө шалгуулах шаардлагатай байдаг. Энэ хоёрыг ялгах шалгуурыг мэдэж авбал сэтгэлийн түгшүүр багасдаг.
Хаван нь судасны дотор байх ёстой шингэн эд эсийн хоорондох зайд гоожин хуримтлагдсанаас үүсдэг. Шалтгаан нь ганц биш. Удаан хугацаанд хоол муу идсэнээс цусны уураг (альбумин, albumin) буурах, зүрх, бөөр, элэгний үйл ажиллагаа өөрчлөгдөх, хавдар буюу томорсон тунгалагийн зангилаа судас, тунгалгийн урсгалыг дарах, судсаар хийсэн шингэн, давс бүрэн гадагшлахгүй байх зэрэг бүгд нөлөөлж болно. Мөн стероид, зарим хими эмчилгээний бэлдмэл, үрэвслийн эсрэг өвчин намдаах эм зэрэг эмчилгээнд хэрэглэдэг эмүүд өөрсдөө биед шингэн тогтоох нь бий. Уушгины гялтангийн шингэн (pleural effusion) болон хөлний хаван нэг үед илэрч байгаа нь бие шингэний тэнцвэрээ барихад хүндрэлтэй болсны нэг шинж байж болно.
Хоёр тал тэгш хавдаж байна уу, эсвэл нэг тал нь л хавдаж байна уу гэдэг чухал сэжүүр юм. Ганц хөл гэнэт бүдүүрч, тугалга өвдөх, барихад халуу оргих, улайх шинж илэрвэл гүний венийн тромбоз (deep vein thrombosis) гэж эхлээд бодох хэрэгтэй. Хавдрын эмчилгээний үед цусны бүлэн үүсэх эрсдэл нэмэгддэг тул шалгуулахаас өмнө хөлөө өөрөө иллэх, шахалтын оймс өмсөх нь аюултай байж болно. Харин хоёр тал зэрэг хавдаж байвал бүх биеийн шалтгаантай холбоотой байх магадлал өндөр. Аль ч тохиолдолд дарахад үлдэх нүх хэр удаан арилж байгаа, шилбэ, гуя, хэвлий, зовхи хүртэл тархаж байгаа эсэхийг хамт ажиглах нь тустай.
Ойрын эмнэлэгт очиход "хими эмчилгээ хийлгэж байгаа хүнд эм дур мэдэн бичихэд хэцүү" гэж хэлэхэд гомдож, гарц хаагдсан мэт санагдаж болно. Гэвч энэ болгоомжлолд шалтгаан бий. Хавангийн үед ихэвчлэн хүлээдэг шээс хөөх эм (diuretics) нь шалтгаанаас хамаараад тустай ч байж, хортой ч байж болно. Альбумин багассанаас үүссэн хаванд зөвхөн шээс хөөх эм хэрэглэвэл судасны доторх шингэн буурч, толгой эргэх, шингэн алдах, бөөрний үйл ажиллагаа муудах, электролитийн алдагдал үүсэх эрсдэлтэй. Мөн бөөрөөр ялгардаг эмийн хэмжээнд нөлөөлж болно. Тиймээс ихэвчлэн цусны шинжилгээгээр альбумин, бөөрний үзүүлэлт, электролитийг харж, зүрх болон бүлэнтэй холбоотой шалтгааныг үгүйсгэсний дараа шийддэг. Эмчилгээ хийлгэж буй эмнэлгийн төлөвлөгөөг мэдэхгүй байхад болгоомжлох нь үндэслэлтэй юм.
Ийм үед "эм авах"-аас илүү "мэдээллийг холбож өгөх"-ийг зорилго болговол илүү үр дүнтэй. Эмчилгээ хийлгэж буй эмнэлгээс авсан илгээмж (referral), эмчилгээний хураангуй, сүүлийн шинжилгээний хариу, одоо ууж буй эмийн жагсаалтыг нэг дугтуйнд хамт хийж явбал аль ч эмнэлэгт яриа хурдан болно. Хаван хэзээ эхэлсэн, хаанаас эхэлсэн, өдрийн турш хэрхэн өөрчлөгддөг, өдөр бүр нэг цагт хэмжсэн жин, шээсний хэмжээ буурсан эсэх, амьсгаадах буюу хэвтэхэд давчдах эсэхийг товч тэмдэглэж, хөлний зургийг огноотойгоор үлдээх нь тустай. Дараагийн үзлэг хэтэрхий хол байвал эмчилгээ хийлгэж буй эмнэлгийн сувилагчийн утас, өвчтөний холбоо барих дугаарт эхлээд ярьж, цагаа ойртуулах шаардлагатай эсэхийг тодруулж болно.
Гэртээ хийж болох боломжийн зүйлс: амрахдаа хөлөө зүрхний түвшнээс арай дээгүүр өргөж тавих, нэг байрлалд удаан суухгүй байх, шөл, давсархаг хоолыг багасгах, хөлийг чангалдаггүй гутал, оймс хэрэглэх. Хавдсан арьс нимгэн, амархан цууринатдаг тул чийгшүүлж, шарх үүсээгүй эсэхийг харах нь халдвараас сэргийлнэ. Харин уух шингэнээ өөрөө эрс хязгаарлах, үлдсэн шээс хөөх эмийг дур мэдэн уулгах нь тохиромжгүй. Амьсгаадах буюу тэгш хэвтэж чадахгүй болох, хэдхэн хоногт жин мэдэгдэхүйц нэмэгдэх, шээс огцом багасах, нэг хөл өвдөж улайх, хавдсан арьснаас шингэн гоожих шинж илэрвэл дараагийн цагаа хүлээлгүй эмнэлэгт хандах нь аюулгүй.
Энэ үед алхахаас татгалзаж, хоол түлхэж, яриа цөөрдөг хүн олон байдаг. Гэр бүлийнхэнд урам зориг алдсан мэт харагдавч, үнэндээ амьсгаадах, толгой эргэх, хөл хүндрэх шалтгаантай тохиолдол цөөнгүй. Тиймээс "яагаад алхахгүй байгаа юм бэ" гэхээс илүү "алхахад амьсгаа давчдаж байна уу, хөл хүндэрч байна уу" гэж биеийн байдлыг асуувал илүү их зүйл мэдэгддэг. Асран хамгаалагч ч мөн адил ядардаг тул эмнэлгийн дагалдан явах ажил, тэмдэглэл хөтлөлтийг гэр бүлийнхэн хуваалцаж, хүндрэлтэй байгаагаа эмнэлгийн багт шууд хэлэх нь урт замыг тэсвэрлэхэд тусална.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий эрүүл мэндийн мэдээлэл бөгөөд эмчийн үзлэг, оношилгоо, эмчилгээг орлохгүй. Хавангийн шалтгаан, арга барил хүн бүрд өөр байдаг тул шинээр үүссэн буюу хүндэрсэн шинж тэмдгийг эмчилгээ хийлгэж буй эмч, эмнэлгийн ажилтантайгаа заавал зөвлөлдөнө үү.