Хими эмчилгээ (chemotherapy) буюу цацраг эмчилгээ (radiation therapy) хийлгэж байх үедээ хөлийн үзүүр, шилбэ бадайрч, мэдээ алдаж, шатаж буй мэт мэдрэгддэг хүн олон байдаг. Ийм шинж тэмдгийг ихэвчлэн "захын мэдрэлийн эмгэг (peripheral neuropathy)" гэж тайлбарладаг. Ялангуяа зарим хими эмийн бодис нь гар, хөлийн үзүүрийн нарийн мэдрэлийг цочроох буюу гэмтээж, хоёр талын хурууны үзүүрээс эхлэн бээлий, оймс өмссөн мэт хэлбэрээр бадайрч мэдээ алддаг. Үүнийг "хими эмчилгээнээс үүдэлтэй захын мэдрэлийн эмгэг (CIPN, chemotherapy-induced peripheral neuropathy)" гэдэг.
Олон хүн "цацрагаас болов уу" гэж эргэлздэг. Гэвч цацраг эмчилгээ нь үндсэндээ туяа тусгасан хэсэгтээ л нөлөөлдөг орон нутгийн эмчилгээ юм. Тиймээс нуруу, аарцаг, нугасны мэдрэл дайран өнгөрдөг хэсэгт цацраг авсан бол өөр, эс тэгвээс алс хол орших хөлийн бадайралыг зөвхөн цацрагаар тайлбарлахад бэрх. Хэрэв бадайрал хоёр талд ижил байдлаар илэрч, хими эмчилгээний мөчлөгтэй давхцан хүчтэй болдог бол цацрагаас илүү хими эм болон бусад шалтгааныг эхэлж бодох нь зүйтэй. Мөн чихрийн шижин (diabetes), В12 витамины дутагдал, мэдрэл дарж буй эмгэг зэрэг эмчилгээтэй холбоогүй шалтгаан давхцаж болох тул жинхэнэ шалтгааныг эмчийн үзлэгээр тодруулна.
Тус болох зүйлс бас бий. Бадайрал хэзээ эхэлсэн, ямар хэмжээтэй байгааг тэмдэглэж эмчдээ хэлбэл эмийн тун, төрлийг тохируулах эсэхийг хамтдаа ярилцаж болно. Мэдрэх чадвар буурвал халуун ус, хурц зүйлд амархан гэмтэх тул хөлөө байнга шалгаж, гулгахгүй гутал өмсөж, гэрэлтэй орчинд байж унахаас сэргийлэх нь чухал. Хэт ачаалалгүй алхах, суналт хийх нь тус болдог гэсэн судалгаа бий. Гэхдээ зарим хими эм хүйтэнд хүрэхэд бадайрал ихэсдэг тул өөрийн эм алинд хамаарахыг шалгах нь аюулгүй.
Харин яаралтай мэдэгдэх шинж тэмдэг ч байдаг. Хөлийн хүч гэнэт сулрах, алхахад бэрх болох, бадайрал өдрөөс өдөрт хурдан тархах, шээс, өтгөнөө барихад хүнд болох, нурууны өвдөлт хамт хүчтэй болох үед даруй эмчид хандах нь зүйтэй. Учир нь энэ нь энгийн мэдрэлийн эмгэг биш өөр асуудлыг илтгэж болзошгүй.
Энэ нийтлэл нь зөвхөн ойлголт өгөх зорилготой ерөнхий мэдээлэл бөгөөд хувь хүний оношилгоо, эмчилгээг орлохгүй. Шинж тэмдгийн шалтгаан, авах арга хэмжээ хүн бүрд өөр тул заавал эмчлэгч эмчтэйгээ зөвлөлдөж шийдвэрлэнэ үү.