Хайртай хүнээ орны дэргэд үдэж мордуулсан гэр бүлийнхний сэтгэлд удаан хугацаанд үлддэг асуулт нь ихэвчлэн ийм байдаг: "Эцсийн мөчид тэр их зовсон болов уу?" Ялангуяа өвдөлтөөс илүү амьсгаадаж (shortness of breath) байгаа мэт харагдаад, тэрхүү хүнд амьсгал нь эцэст нь намдаж, тайван болсон бол үүнийг хэрхэн ойлгох нь эргэлзээтэй байж болно. Амьсгал эцсийн үе шатанд хэрхэн өөрчлөгддөгийг урьдчилан мэдэж авбал тэр мөчийг арай бага айдастай харж болно.
Амьдралын сүүлчийн хэдэн өдөр буюу цагийн туршид амьсгалын хэмнэл өөрчлөгддөг. Хурдсаад, удааширч, түр зогсоод дахин эхэлдэг мөчлөгт амьсгал (Чейн-Стоксын амьсгал, Cheyne-Stokes respiration), зөвхөн эрүү, хоолойгоор хөдөлж буй мэт амьсгал (agonal breathing), эсвэл хоолойн ард гүрэлзэх чимээ (үхлийн чимээ, death rattle) гарч болно. Энэ сүүлийнх нь хүн залгиж чадахгүй болсон шүлс, шүүрлээс үүсдэг. Гэр бүлийнхэнд харах, сонсоход маш хэцүү ч, энэ үед хүн ихэвчлэн ухаан гүн балартсан байдаг тул бидний төсөөлж буй шиг зовдоггүй гэж үздэг.
Ухаан балартах тусам тархины өвдөлт, тав тухгүй байдлыг мэдрэх чадвар мөн буурдаг. Хүнд амьсгал аажмаар тайван болж, удаашрах нь түгээмэл, байгалийн үзэгдэл юм. Мөн амьсгал бүрэн зогссоны дараа зүрх хэдэн минутаас арав гаруй минут цохилсоор байх тохиолдол бий тул сүүлчийн амьсгал ба зүрхний сүүлчийн цохилтын хооронд хугацааны зөрүү гарч болно.
Энэ мөчид гэр бүлийнхэн үзүүлж чадах туслалцаа нь харагдахаас илүү энгийн: гараас нь атгах, намуухан дуугаар ярих. Учир нь сонсгол сүүлчийн мөч хүртэл үлддэг гэж үздэг. Хатсан уруулыг усаар чийглэх, өрөөг чимээгүй, тайван байлгах нь бас тустай. Харин хүчээр сэрээх, хоол ус залгуулах гэж оролдох нь тав тухгүй байдал үүсгэж болзошгүй тул зөвлөдөггүй. Амьсгаадалт хүнд байх үед эмч нарын хэрэглэдэг бага тунгийн морфин (morphine) зэрэг эм нь үхлийг түргэсгэх бус, амьсгаадах мэдрэмжийг хөнгөвчилж тайван байлгах зорилготой юм.
Мөн олон салалт үүр цайх үед эсвэл гэр бүлийнхэн түр хажуугаас холдсон хооронд чимээгүй ирдгийг санаарай. Хэрэв хайртай хүн тань таныг дэргэд нь байхгүй үед мордсон бол энэ нь хэний ч буруу биш, өөрийгөө буруутгах зүйл огт биш. Хэрэв эцэст нь амьсгал нь тайван, намуухан болсон бол тэрхүү амар амгалангийн ард буй хүслээ хадгалан үдэж болно.
Энэ нийтлэл нь зөвхөн ерөнхий мэдээллийн зорилготой бөгөөд эмчийн үзлэгийг орлохгүй. Амьдралын эцсийн үеийн шинж тэмдэг, асаргааны талаарх шийдвэрийг эмчлэгч эмч болон хосписын (hospice) багтай заавал зөвлөлдөнө үү.