Хоол боловсруулах тогтолцооны хорт хавдрыг (cancer) эмчлэх явцад ходоод, гэдэсний салст эмзэг болж цус алдаж болдог. Цус алдалт ихэвчлэн өтгөний өнгөөр илэрдэг. Ходоод, улаан хоолой зэрэг дээд хэсгээс цус гарвал боловсрох явцдаа хар, давирхай шиг наалдамхай өтгөн (melena) болж харагдаж болох бол бүдүүн гэдэс эсвэл шулуун гэдэсний ойролцоо цус гарвал улаан цустай холилдсон өтгөн (hematochezia) хэлбэрээр илрэх хандлагатай. Зөвхөн өнгөөр нь байршил, хэмжээг тогтоох боломжгүй ч хэвийн бус өнгөтэй өтгөн давтагдвал биеийн өгч буй дохио гэж үзэх нь аюулгүй.
Хамгийн их анхаарах зүйл бол цус алдалт өөрөө биш, харин цус алдсанаас үүсэх биеийн өөрчлөлт юм. Тодорхой хэмжээнээс хэтэрвэл толгой эргэх, босоход дотор муухайрах, хүйтэн хөлс гарах, судасны цохилт түргэсэх, цусны даралт аажмаар буурч болно. Дээд (систолын) даралт 90 орчим ба түүнээс доош буурахын зэрэгцээ толгой эргэх, сульдах шинж илэрвэл бие цусны эргэлтээ хадгалахад хүндрэлтэй болж байгаагийн шинж байж болно. Ийм үед “гэртээ ажиглая” гэхээс илүүтэй яаралтай тусламж авах нь зөв.
Хорт хавдрын эмчилгээ хийлгэж буй хүмүүс цус багадалт (anemia) дагалдах, эсвэл элэгний үйл ажиллагаа буурснаас цус тогтохгүй болох зэргээс цус алдалтад илүү өртөмтгий байж болно. Тиймээс цус сэлбэсний (transfusion) дараа ч цус алдалт үргэлжилбэл нөхсөн цус дахин алдагдаж, үзүүлэлт сайжрахгүй байж болно. Цус сэлбэлт алдагдсан цусыг нөхдөг ч цус алдалтын эх үүсвэрийг зогсоодоггүй тул цус алдалт сэжиглэгдвэл хаанаас, хэр их алдаж байгааг хамт шинжлэх үзлэг хэрэгтэй.
Гэртээ дараах дохио илэрвэл эргэлзэлгүй яаралтай тусламжийн тасгийг бодолцоорой: хар, наалдамхай эсвэл тод улаан цуст өтгөн давтагдах; босоход хүндрэлтэй болтол толгой эргэх эсвэл ухамсар бүрхэгших; даралт хэвийнхээс илт бага, судас түргэн байх; цус бөөлжих эсвэл бөөлжис нь кофены тунадас шиг харагдах. Очихдоо хэрэглэж буй эм (ялангуяа цус шингэлэгч, өвчин намдаагч), сүүлийн үеийн цус сэлбэлт, химийн эмчилгээний хуваарь, өтгөний өнгө, давтамжийг тэмдэглэж авч очвол үзлэгт тус болно.
Энэ нийтлэл нь зөвхөн ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд хувь хүний оношилгоо, эмчилгээг орлохгүй. Шинж тэмдгийн хүнд хөнгөн, авах арга хэмжээ хүн бүрд өөр тул бодит нөхцөлд эмчлэгч эмч эсвэл яаралтай тусламжийн байгууллагатай зөвлөлдөнө үү.