Хорт хавдрын эмчилгээний үед тогтмол цусны шинжилгээ өгөхөд цагаан эс төдийгүй ялтас (platelet)-ын тоо тасралтгүй буурч байна гэж сонсох тохиолдол бий. Ялтас бол цус тогтооход зайлшгүй шаардлагатай жижиг эсийн хэлтэрхий бөгөөд ихэвчлэн нэг микролитрт 150,000-450,000 орчим байвал хэвийн гэж үздэг. Энэ тоо тодорхой хэмжээнээс доош буурвал товлосон химийн эмчилгээг нэг удаа хойшлуулах буюу тунг тохируулдаг. Энэ нь эмчилгээ буруудсаны шинж биш, харин биеийг хамгаалах түгээмэл алхам юм.
Ялангуяа химийн эм болон цацрагийг хамт хийдэг 'зэрэгцсэн хими-цацрагийн эмчилгээ (concurrent chemoradiation)'-ний үед ялтас илүү амархан буурдаг. Ялтас зэрэг цусны эсүүд ясны чөмөг (bone marrow)-д үүсдэг бөгөөд цисплатин (cisplatin) шиг эм болон аарцагны хэсгийн цацраг хоёулаа чөмөгний үүсгэх чадварыг дарангуйлдаг. Аарцагт цус үүсгэгч чөмөг өргөн тархсан тул энэ хэсэгт цацраг тусгахад ялтасын сэргэлт удаан явагддаг. Удаа дараалан хийх тусам хуримтлагдаж, тоо аажмаар буурах нь ч цөөнгүй.
"Юу идвэл ялтас түргэн сэргэх вэ" гэж бодох нь маш жам ёсны хэрэг. Гэвч ямар нэг тодорхой хоол, нэмэлт тэжээл идэж богино хугацаанд ялтасыг эрс нэмэгдүүлдэг гэсэн тодорхой нотолгоо алга. Чөмөг сэргэхэд эцэстээ цаг хугацаа хэрэгтэй бөгөөд энэ хооронд уураг, илчлэгээр тэнцвэртэй хооллож биеийн сэргэх чадварыг дэмжих нь хамгийн бодитой арга юм. Харин шалгагдаагүй нэмэлт тэжээл, ургамлын гаралтай эм нь элэг, бөөрөнд дарамт өгөх буюу эмчилгээтэй зөрчилдөж болзошгүй тул хэрэглэхээсээ өмнө эмчтэйгээ заавал зөвлөлдөх нь зүйтэй.
Ялтас бага үед цус алдалтаас сэргийлэх хэрэгтэй. Буйл, хамраас гарсан цус тогтохгүй байх, амархан хөхрөх, арьсан дээр улаан цэг (цусархаг толбо, petechiae) гарах, шээс, өтгөн улаан буюу хар өнгөтэй болбол даруй эмчдээ мэдэгдэх ёстой. Зөөлөн сойз ашиглах, цахилгаан сахлын хутга хэрэглэх, унах, мөргөхөөс болгоомжлох зэрэг жижиг зуршил тус болдог.
Эмчилгээ хоёр долоо хоногоор хойшлох нь зөвхөн өөрт тань тохиолддог зүйл биш үү гэж санаа зовж магадгүй ч, тоо сэргэхийг хүлээж хуваарь тохируулах нь түгээмэл тохиолддог. Товлосон цисплатины тоог бүрэн гүйцээж чадахгүй байсан ч эмч нар тухай бүрийн тоо, биеийн байдлыг харж хамгийн аюулгүй хэмжээнд эмчилгээний эрчмийг тохируулна. Дараагийн хуваарь, сэргэх төлөв, нэмэлт тэжээл хэрэглэх эсэх зэрэг асуултаа тэмдэглэж аваад үзлэгийн үеэр хамт асуухыг зөвлөж байна.
Энэ нийтлэл нь зөвхөн ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд эмчийн үзлэгийг орлохгүй. Таны байдалд тохирох шийдвэрийг заавал эмчтэйгээ зөвлөлдөж гаргана уу.