Гэр бүлийн хэн нэг гэнэт толгой нь маш их өвдөж байна гэж шинжилгээ өгөөд "тархины судасны цүлхэн (brain aneurysm)" гэдэг үг сонсвол эхэндээ энэ үг өөрөө л айдас төрүүлдэг. Үүнийг судасны ханын сулрсан хэсэг бөмбөлөг шиг хөөж томорсон гэж ойлгож болно. Хагараагүй байхад нь санамсаргүй илрэх тохиолдол бодсоноос их байдаг бөгөөд хоёр, гурван цүлхэн нэгэн зэрэг олдох нь ч ховор биш. Хамгийн чухал нь хэмжээ, байрлал, хэлбэр. Жижиг, дугуй, тогтвортой хэлбэртэй бол одоохондоо гар хүрэлгүй зөвхөн хяналт тавьж ажиглах нь бий. Том, эсвэл байрлал нь түвэгтэй, эсвэл цухуйсан хэлбэртэй бол эмчлэх тал руугаа хазайдаг.
"Энэ нутгийн эмнэлэгт л эмчлүүлж болох уу, эсвэл хот руу том газар явах ёстой юу" гэдэг бодлыг бараг бүгд боддог. Үнэнийг хэлэхэд цүлхэний эмчилгээний үр дүн нь мэдрэлийн мэс заслын дотроос судсыг тусгайлан мэргэшсэн эмч хэр их хийж үзсэнээс ихээхэн хамаардаг. Тиймээс заавал нийслэл рүү гэхээсээ илүү, цүлхэний мэс ажилбар, мэс заслын тоо хангалттай хийдэг, мэдрэлийн мэс засал (neurosurgery) болон интервенцийн дүрс оношлогоо (interventional radiology) хамт ажилладаг эмнэлэг байвал болно. Орон нутагт ч ийм төв нэлээд бий, эсрэгээрээ нийслэлд байгаа болгон сайн гэсэн үг биш. Гэхдээ хэлбэр нь нарийн төвөгтэй, эсвэл байрлал нь түвэгтэй учраас "энд бид итгэлгүй байна" гэсэн өнгө аяс мэдрэгдвэл тэр үед эргэлзэлгүйгээр шилжүүлэх захидал авч том төв рүү шилжих нь зөв.
Эмчилгээ үндсэн хоёр салаалдаг. Гавлын ясыг нээж, хөөсөн судасны хүзүүний хэсгийг хавчаараар (clip) хавчиж бөглөдөг гавлын яс нээх мэс засал (clipping), мөн цавины судсаар нарийхан гуурс оруулж цүлхэний дотор талыг цагаан алтан коилоор (platinum coil) дүүргэж бөглөдөг коилоор бөглөх (coil embolization). Урьд нь толгой нээх гэдэг нь маш дарамттай учир бүгд айдаг байсан бол одоо байрлал, хэлбэр нь тохирвол эхлээд коилыг авч үздэг урсгал их болсон. Эдгэрэлт хурдан, сорви ч бага учраас. Гэхдээ бүх цүлхэн коилд тохирдоггүй. Амсар нь хэт өргөн, эсвэл хэлбэр нь өвөрмөц бол коил гулсаж гарах эрсдэлтэй учраас харин хавчаар (clip) илүү найдвартай тохиолдол бий, эсрэгээрээ гүн, гар хүрэхэд бэрх байрлалтай бол хавчаар илүү аюултай байж ч мэднэ.
Нас ч нэг хэсэг үүрэг гүйцэтгэдэг. Дал орчим ч гэсэн өнөө үед эрүүл мэндийн байдал маш янз бүр болсон учраас зөвхөн тоогоор нь шийдэж болохгүй. Өдөр тутам цусны даралт, чихрийн шижин, зүрх нь ямар байгаа, мэдээ алдуулалтыг (anesthesia) тэсвэрлэх биеийн чийрэг чадал байгаа эсэх, эдгээрийг бүгдийг тооцож мэдээ алдуулагч эмч нартай (anesthesiology) хамт зөвлөлддөг. Ихэвчлэн нэг талыг нь тас цохиод шийддэггүй. Хариуцсан эмч зургийг дэлгэж "энэ өвчтөнд ийм шалтгаанаар энэ арга илүү дээр" гэж тайлбарлах болно. Хэрэв тэр тайлбар сайн ойлгогдохгүй бол зүгээр л толгой дохиж өнгөрөөлгүй "яагаад энэ тал нь дээр юм бэ" гэж дахин асуу. Нэг газрын саналд найдах нь сэтгэлд эвгүй байвал зургаа барьж өөр эмнэлэгт дахин нэг удаа сонсох нь огт хачирхалтай зүйл биш.
Бас нэг зүйл. Хагараагүй цүлхэн бол хэдэн өдрийн дотор аюул болчихгүй учраас яаралд авталгүй, эхлээд шинжилгээний хариу болон зургийн CD-гээ сайн бэлдэж ав. Зөвлөгөөнд орохоор толгой цайраад асуух зүйлээ мартахад амархан тул асуух зүйлээ урьдчилан тэмдэглэж очих нь тус болдог.
Энд бичсэн зүйл бол зөвхөн ерөнхий яриа. Цүлхэн хүн бүрд хэлбэр, байрлал нь өөр өөр учраас бодит эмчилгээний чиглэлийг зургийг чинь шууд харсан эмч нартай сайтар зөвлөлдөж шийдээрэй.