Хорин ес, гучин хоёр. Хөхний хорт хавдар (breast cancer) оношлуулах нас улам залуужиж байна. "Хорт хавдар" гэдэг үгийн өмнө эхлээд аль болох хурдан эмчилгээгээ эхлүүлэхийг хүсэх нь зүй ёсны хэрэг ч хэсэг зогсож нэг удаа эргэцүүлэх ёстой зүйл бий. Хожим хүүхэд төрүүлэх бодол өчүүхэн ч үлдсэн бол эмчилгээ эхлэхээс өмнө үржих чадвар хадгалах (fertility preservation) талаар эхлэн ярих ёстой. Дараалал чухал. Хими эмчилгээ (chemotherapy) эхэлсний дараа сонголт огцом багасдаг учраас тэр.
Яагаад тэгдэг вэ. Хөхний хорт хавдарт түгээмэл хэрэглэдэг хими эмчилгээний эмийн зарим нь өндгөвчинд шууд нөлөөлдөг. Өндгөн эсийг агуулсан өндгөвч эмэнд өртөхөд үйл ажиллагаа нь буурч, зарим хүний хувьд сар тэмдэг бүрмөсөн эргэж ирэхгүй болдог. Нас бага байх тусам сэргэх магадлал өндөр байдаг ч "залуу учраас зүгээр л байх байлгүй" гэж тайвширах зүйл биш. Түүнчлэн дааврын эерэг (hormone-positive) хөхний хорт хавдар бол эмчилгээ дууссаны дараа ч 5-10 жил даавар дарангуйлах эм уух хэрэгтэй болдог бөгөөд тэр хугацаанд жирэмслэхээ хойшлуулах ёстой. Оношлуулах үедээ гуч байсан бол эмээ дуусгах үед дөч руу ойртсон байдаг гэсэн үг. Тиймээс одоо, эмчилгээний өмнө өндгөн эс, үр хөврөлийг урьдчилан хөлдөөе гэсэн яриа гарч ирдэг.
Арга нь бодсоноос илүү сайн эмхэлсэн байдаг. Гэрлэсэн эсвэл хамт байх хүнтэй бол үр хөврөлийг хөлдөөж, ганц бие бол зөвхөн өндгөн эсийг хөлдөөдөг. Аль аль нь өндгөн эс ялгаруулах тарилгыг хэдэн өдөр хийлгэж, өндгөн эс авах үйл явцыг туулдаг бөгөөд ихэвчлэн 2 долоо хоногийн дотор дуусдаг. Урьд нь энэ 2 долоо хоног эмчилгээг хойшлуулж аюултай гэсэн санаа зовнил их байсан ч сүүлийн үед сар тэмдгийн мөчлөгөөс үл хамааран хэдийд ч эхлэх арга тогтсон тул эмчилгээний хуваарьт томоохон саад болохгүйгээр явагдах нь олонтаа. Дааврын түвшин нэмэгдэх нь дарамт болдог өвчтөнд тэр түвшинг дарах эмийг хамт хэрэглэх нь ч бий. Бэлгийн бойжилтоос өмнө эсвэл цаг үнэхээр байхгүй нөхцөлд өндгөвчний эдийг өөрийг нь авч хөлдөөх арга ч бий.
Бодит асуудлыг ч орхиж болохгүй. Зардал багагүй гарах ба тарилга хийлгэх явцад бие, сэтгэл аль аль нь нэлээд ядардаг. Оношлуулсан даруйдаа ийм шийдвэрийг хэдэн өдрийн дотор гаргах ёстой тул толгой эргэх нь зүй ёсны хэрэг. Гэхдээ нэг зүйлийг тодорхой хэлмээр байна. Өндгөн эс хөлдөөсөн гэдгээр хожим заавал жирэмслэнэ гэсэн үг биш, хөлдөөгөөгүй гэдгээр жирэмслэх боломжгүй болно гэсэн ч үг биш. Энэ нь "ирээдүйн нэг боломжийг үлдээх" зүйлд ойр. Тэр боломж надад хэр үнэтэй вэ гэдгийг эцэст нь өөрөө л шийднэ.
Тиймээс оношлуулсан бол хариуцсан эмчээсээ эхлэн асуу. "Би хожим хүүхэдтэй болох бодолтой байгаа, эмчилгээний өмнө юу анхаарах ёстой вэ?" Энэ нэг өгүүлбэр хангалттай. Завгүй эмчилгээний өрөөнд эмч өөрөө түрүүлж дурдаж чадахгүй тохиолдол ч байдаг тул эргэлзэлгүйгээр амаа нээх нь зүйтэй. Шаардлагатай бол үргүйдлийн мэргэжилтэнтэй холбож өгөхийг хүсэж болно. Үнэндээ хорт хавдрын эмчилгээ ганцаараа ч хүнд үед ийм зүйлийг бас анхаар гэхээр харамсалтай санагдаж магадгүй. Гэсэн ч хожмын би "тэр үед асуусан бол" гэж харамсахгүйн тулд ганцхан удаа зориг гарга гэж хүсье.
Энэ нийтлэл бол ерөнхий мэдээллийг агуулсан зүйл бөгөөд миний бие, нөхцөлд тохирох хариуг эцэст нь эмчилгээний өрөөнд эмнэлгийн багтай хамт олох ёстой гэдгийг бүү мартаарай.