"Цусанд гардаг хорт хавдар" гэхээр ихэнх хүн зөвхөн нэгийг л төсөөлдөг — leukemia. Гэтэл оношоо гартаа авмагц урьд хэзээ ч сонсож байгаагүй нэрүүд цуварч гарч ирдэг: lymphoma, multiple myeloma гээд. Гурвуулаа "цусны хорт хавдар (blood cancer)" гэдэг том шүхэр дор багтдаг ч, үнэндээ эхлэх байр нь өөр, явагдах хэлбэр нь ч нэлээд өөр байдаг. Нэг удаа цэгцэлж ойлгочихвол эмчийн өрөөнд эмчийн тайлбарыг сонсоход хавьгүй амар болно.
Бидний биеийн цус нь ясан дотор байдаг ясны чөмөг (bone marrow) гэдэг үйлдвэрт үүсдэг. Тэндээс улаан эс, цагаан эс (white blood cell), ялтас (platelet) гарч ирдэг бөгөөд энэ гурвыг үүсгэх үйл явцын хаа нэгтээ эс хэвийн бусаар ургаж эхэлбэл цусны хорт хавдар болдог. Leukemia гэдэг нь яг энэ чөмгийн шатанд, голдуу цагаан эс үүсгэдэг эсүүд хяналтаа алдаж тэсрэлт хэлбэрээр олширдог өвчин юм. Боловсроогүй эсүүд чөмгийг дүүргэчихдэг тул жинхэнэ хэрэгтэй эрүүл цус нь үүсэхгүй болдог. Тийм учраас амархан хөхрөх, байнга ядрах, өчүүхэн халдвараар ч хүндрэх болдог. Хурц (acute) ба архаг (chronic) гэж хуваагддаг бөгөөд хурц хэлбэр нь нэрнийхээ дагуу хурдан довтолдог тул онош тавигдмагц шууд эмчилгээ эхлэх шаардлагатай тохиолдол их.
Lymphoma бол арай өөр тайзан дээр явагддаг. Цагаан эсийн дотроос лимфоцит (lymphocyte) гэдэг дархлааны эс нь гол дүр бөгөөд энэ нь цусаар дамжин бүх биеэр эргэлдэж байгаад лимфийн зангилаа (lymph node) гэдэг буудал дээр цуглардаг. Хүзүү, суга, цавиар шош шиг тэмтрэгддэг тэр л овойлт юм. Lymphoma-д энэ лимфийн зангилаа эсвэл лимфийн эд дотор хорт эс ургаж овойлт үүсгэдэг. Тиймээс leukemia нь "цусан дотор хөвж яваа" зураг бол lymphoma нь "нэг газар бөөгнөрч ургаж буй" зурагтай илүү ойр. Хүзүүнд өвдөлтгүй зангилаа гарч удаан хугацаанд арилахгүй байх, эсвэл шалтгаангүйгээр шөнө хүйтэн хөлс цутгаж, жин огцом буурвал нэг сэжиглэж үзэх нь зүйтэй дохио. Том утгаараа Hodgkin ба non-Hodgkin гэж салдаг бөгөөд төрөл нь маш олон тул адилхан "lymphoma" ч гэсэн явц нь тэнгэр газар шиг ялгаатай байж болно.
Multiple myeloma бол гурвын дотроос хамгийн харь сонсогдох нэр байх. Энэ нь плазмын эс (plasma cell) гэдэг өөр нэг дархлааны эс ясны чөмөг дотор хэвийн бусаар олширдог өвчин. Плазмын эс нь анхнаасаа эсрэгбие (antibody) үүсгэдэг ажилчин боловч хорт болохоороо хэрэггүй уураг л овоо үйлдвэрлэн чөмгийг сүйтгэдэг. Онцлог нь ясыг мэрэн идэх маягаар явагддаг тул учиргүй нурууны өвдөлт эсвэл хавирганы өвдөлтөөр эхлэх нь элбэг. Өчүүхэн цохилтоор яс хугарах, эсвэл цусны шинжилгээнд кальцийн хэмжээ юм уу бөөрний үйл ажиллагаанд гажиг илрэн олдох ч тохиолддог. "Олон (multiple)" гэдэг үг залгагдсан нь ясны хэд хэдэн газар нэгэн зэрэг гэмтэл үүсдгийг хэлж байгаа хэрэг.
Дүгнэвэл ийм байна. Leukemia бол чөмөг дотор цагаан эс үүсгэх зам эвдрэх, lymphoma бол лимфоцит лимфийн зангилаанд бөөгнөрч ургах, multiple myeloma бол плазмын эс чөмөгт ясыг нурааж олших өвчин. Гурвуулаа эцэстээ цагаан эсийн удамшлаас салбарласан үеэл садан шиг өвчин боловч эхлэх цэг, гол шинж тэмдэг нь өөр тул шинжилгээ, эмчилгээ нь ч тус тусдаа явдаг. Тиймээс адилхан цусны хорт хавдар гэдэг үгийг л сонсоод хажуугийн хүний тохиолдлыг өөртөө шууд тулгаж бодохгүй байх нь зүйтэй.
Биенд тань ердийнхөөс өөр дохио удаан үргэлжилбэл хойшлуулалгүй эмчид үзүүлээрэй. Энэ нийтлэл нь ойлголтод туслах зорилготой мэдээлэл төдий бөгөөд яг таны оношийг тогтоох, эмчилгээний чиглэлийг сонгох асуудлыг заавал эмчлэгч эмчтэйгээ зөвлөж шийднэ үү.