Толгой хүзүүний хорт хавдар (head and neck cancer) оношлогдсоны дараа биеэс илүү сэтгэл нь түрүүлж нурах нь олонтаа. Дуу хоолой өөрчлөгдөж, хоол залгих нь хуучин шигээ биш болж, заримдаа нүүр буюу хүзүүнд ул мөр үлддэг. Үүнийг зүгээр л "өвчнийг ялъя" гэсэн хүсэл зоригоор шийдэх боломжгүй гэдгийг бодит байдал дээр туулж байж ойлгодог. Толин дээр удаан зогсож, олон хүнтэй газраас зайлсхийж, гэр бүлийнхээ дэргэд ч үг цөөрдөг. Ийм өөрчлөлт хэнд ч тохиолдож болох жам ёсны хариу үйлдэл бөгөөд сул дорой байгаагийн шинж огт биш юм.
Ялангуяа толгой хүзүүний хорт хавдар нь хүнийг хүнтэй холбодог хамгийн үндсэн үйл ажиллагаа болох ярих, идэх, амьсгалахад нөлөөлдөг. Тийм учраас эмчилгээ дууссаны дараа ч "Би дахин хуучин шигээ ярьж чадах болов уу", "Хоолны газар нэг удаа тайван хооллож чадах болов уу" гэсэн санаа зовнил удаан үлддэг. Үнэндээ ийм түгшүүр бол эдгэрэлтийн нэг хэсэг юм. Гэхдээ ганцаараа дотроо тээвэл сэтгэл гутрал (depression), нойргүйдэл (insomnia), хоолны дуршил буурахад амархан хувирдаг тул нэг үеэс эхлэн сэтгэлээ ч биетэйгээ хамт эмчлэх ёстой. Нойр хүрэхгүй, бүх зүйлд хайхрамжгүй болж, нүднээс байнга нулимс гарч байвал энэ бол дохио. Сэтгэцийн эрүүл мэндийн эмчид үзүүлэх буюу хавдрын сэтгэл судлалын (psycho-oncology) зөвлөгөө авах нь ичгэвтэр зүйл биш, харин эдгэрэлтийг түргэсгэх нэг арга юм.
Энд гэнэтийн том хүч болдог нь ижил замыг түрүүлж туулсан хүмүүс юм. Өвчтөнүүд цуглаж туршлагаа хуваалцдаг өөртөө туслах бүлэг (support group) гэж нэрлэдэг газар. Энэ нь эмчийн тайлбараас өөр шинжтэй. "Туяа эмчилгээ (radiation therapy) хийлгээд амны хөндий шархлахад юугаар тэвчсэн", "Дуу гарахгүй болоход хэрхэн санаагаа ойлгуулсан" гэх мэт маш бодитой, тодорхой туршлага солилцдог. Ижил байдалд орж байсан хүн л өгч чадах тайтгарал гэж бий. "Зөвхөн би ингэж байгаа юм биш юм байна" гэсэн ганц үг ямар ч эмээс илүү сэтгэлийг тайвшруулдаг. Сүүлийн үед биечлэн уулздаг бүлгээс гадна онлайн форум, чат өрөө хэлбэрээр ч олон болсон тул хөдөлгөөн хязгаарлагдмал буюу хол амьдардаг хүмүүс ч оролцоход тохиромжтой болсон.
Гэр бүлийг ч хамт халамжлах хэрэгтэй. Асран хамгаалагч өвчтөнийхөө хажууд байхын тулд өөрийнхөө сэтгэл хөдлөлийг хойш тавьдаг нь олонтаа. Шөнөжин асарч, эмнэлгийн хуваарь барьж, гэрийн ажлыг ч хийсээр байгаад өөрөө түрүүлж ядардаг. "Би хэцүү байна гэвэл өвчтөнд илүү дарамт болох болов уу" гэж тэвчдэг хүн олон байдаг ч ингэж хуримтлагдсан ядаргаа эцэстээ өвчтөнд ч сайнгүй. Асран хамгаалагчид зориулсан зөвлөгөөний хөтөлбөр, гэр бүлийн өөртөө туслах бүлэг ч байдаг тул хором ч атугай сэтгэлээ сулруулах тусдаа цонх гаргаж тавих нь зүйтэй. Асрах хүн нурахгүй байж л асаргаа удаан үргэлжилнэ.
Тусламж авах газар хайхад бэрхшээлтэй бол эмчилгээ хийлгэж буй эмнэлгийнхээ нийгмийн ажлын баг буюу хорт хавдрын өвчтөний зөвлөгөөний цэгээс эхлэн асуугаарай. Бүсийн хорт хавдрын төв буюу өвчтөний холбоотой холбож өгөх ба сэтгэлзүйн зөвлөгөө, санхүүгийн дэмжлэг, нөхөн сэргээх (rehabilitation) хөтөлбөрийн мэдээллийг нэг дор авч болно. Улсаас ажиллуулдаг хорт хавдрын мэдээллийн зөвлөгөөний утас буюу орон нутгийн эрүүл мэндийн төв ч сайн эхлэл болно. Эхний алхмыг хийх нь хэцүү, харин холбоо барьж үзвэл бодсоноос илүү гар сунгаж туслах газар олон байдгийг мэдэх болно.
Сэтгэл хэцүү өдөр зүгээр л "Өнөөдөр жаахан хүнд байлаа" гэсэн ганц үг ч атугай хэн нэгэнд хэлээрэй. Зөвхөн тэр нь ч дараагийн өдрийг жаахан хөнгөн болгох үе бий. Энэ нийтлэл бол ердийн мэдээлэл бөгөөд шинж тэмдэг буюу эмчилгээний талаарх тодорхой шийдвэрийг заавал эмчлэгч эмч нартайгаа зөвлөлдөнө үү.