Хими эмчилгээ (chemotherapy) хийлгэж байх үед хамраас цус гарвал хэн ч санаа зовно. Ялангуяа толгой, хүзүүний хавьд (толгой хүзүүний хорт хавдар, head and neck cancer) эмчилгээ хийлгэж байгаа бол хамар, хоолойн салст бүрхэвч эмчилгээний нөлөөнд шууд өртөж, хамраас цус гарах нь харьцангуй элбэг тохиолддог. Ихэнх тохиолдолд цус хамрын урд хэсэгт байрлах нарийн судаснаас гардаг бөгөөд хуурай агаар эсвэл салстын бага зэргийн цочролоос ч үүсэж болно.
Хими эмчилгээний эм нь чөмөг (bone marrow) дэх ялтас (platelet) үүсгэх үйл ажиллагааг түр зуур бууруулж болдог. Ялтас нь цус тогтоох үүрэгтэй тул түвшин нь буурахад цус илүү амархан гарч, тогтоход хугацаа их ордог. Ихэвчлэн эм хийснээс хойш 7-14 хоногийн хооронд ялтасын тоо хамгийн доод түвшиндээ хүрдэг тул энэ үед хамраас цус гарах, буйлнаас цус гарах, жижиг хөхрөлт үүсэх эсэхийг ажиглах нь тус болно.
Гэртээ хамраас цус гарвал эхлээд тайвширч, толгойгоо бага зэрэг урагш бөхийлгөнө. Толгойгоо хойш гэдийлгэхийг зөвлөдөггүй, учир нь цус хоолой руу урсаж залгигдана. Хамрын зөөлөн хэсгийг эрхий, долоовор хуруугаараа хоёр талаас нь чанга атган 10-15 минут тасралтгүй дарна. Хамрын гүүрэн дээр хүйтэн норгосон алчуур тавьж болно. Цус тогтсоны дараа хэдэн цагийн турш хамраа чанга гэтгэх буюу ухахаас зайлсхийж, өрөөний агаарын чийгийг нэмэгдүүлж салстаа хуурайшуулахгүй байх нь зүйтэй.
Дараах тохиолдолд эмчилгээ хийлгэж буй эмнэлэг рүүгээ эсвэл яаралтай тусламжид нэн даруй хандах нь аюулгүй: 15-20 минут чанга дарсан ч цус тогтохгүй бол, цус их хэмжээгээр урсах буюу богино хугацаанд дахин дахин гарвал, толгой эргэх, хүйтэн хөлс гарах, зүрх дэлсэх шинж дагалдвал, эсвэл 38°C орчим халууралт (fever) хавсарвал. Эдгээр нь энгийн хамрын цуснаас давсан байдлыг илтгэж болно.
Аз болоход нэг удаагийн хамрын цус өөрөө шууд аюул гэсэн үг биш. Гэхдээ дараагийн үзлэг буюу цусны шинжилгээний үеэр хамраас цус гарсан явдал, хэр удсан, хэр давтамжтай байсныг эмч нартаа заавал хэлээрэй. Тэд ялтасын түвшинг шалгаж, шаардлагатай бол хамрын салстыг хамгаалах арга буюу нэмэлт арга хэмжээг зөвлөж өгч чадна.
Энэ нийтлэл нь зөвхөн ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд хувь хүний эмчилгээг орлохгүй. Шинж тэмдэг, эмчилгээний нөхцөл хүн бүрд өөр тул тодорхой шийдвэр, арга хэмжээг өөрийн эмчтэйгээ заавал зөвлөлдөнө үү.