Анх удаа үс багц багцаараа унаж, алган дээр минь буусан тэр өдрийг би одоо хүртэл санаж байна. Хими эмчилгээ (chemotherapy)-ний хоёр дахь долоо хоног орчим байсан. Урьдчилан сонссон тул мэдэж байсан ч, дэрэн дээр хар үс тарсан байхыг хараад цээж минь түгжрэх шиг болсон. Огт өвдөөгүй атал яагаад нулимс гарснаа мэдэхгүй. Толинд харагдах би өвчтөн шиг харагдаж эхэлсэн анхны мөч байсан болохоор тэр байх.
Хэдэн өдөр тэвчсэний эцэст үсчинд очиж богино тайруулсан. Өдөр бүр ширхэгээр унаж байгааг харах нь нэг дор тайлахаас тэвчихэд илүү хэцүү байлаа. Найз үсчин эгч маань чимээгүйхэн хаалгаа хааж өгөөд тайрч өгсөн бөгөөд тэр анхаарал халамжид талархаж дахин нулимс гарсан. Тайруулсны дараа дэр цэвэрлэх нь багасаж, унаж байгааг анзаарах хурцадмал байдал ч нэлээд хөнгөрсөн. Урьдчилан богино тайрах нь цохилтыг зөөлрүүлдэг гэсэн үг ямар утгатайг тэр үед л ойлгосон.
Хиймэл үс (wig)-ийг оношлогдсоны дараахан урьдчилан хийлгэсэн. Жинхэнэ үсний өнгөтэй ойролцоо сонгосон бөгөөд хүний үсээр хийсэн тул жаахан үнэтэй ч гадагшаа гарахад сэтгэл амар байлаа. Гэхдээ зун халуунд удаан зүүхэд хэцүү байсан тул гэртээ зүгээр л нимгэн малгай эсвэл хөвөн алчуур (cotton scarf) ороодог байв. Зөвхөн хиймэл үс зүүх гэж зүтгэхээс илүү нөхцөл байдалд тааруулж нимгэн малгай, ороолт, малгайг ээлжлэн зүүхэд амьдрахад хамаагүй амар болсон. Хэдэн алчуурыг өнгөөр нь авч тавихад тухайн өдрийн сэтгэл санааны байдлаар сонгох жижигхэн таашаал ч бий.
Гэнэтийн зүйл нь хамгийн их анхаарах ёстой зүйл нь үс биш, харин толгойн арьс (scalp) байсан юм. Нүцгэн арьс ил гарснаар өвөл даардаг, зун наранд амархан түлэгддэг болсон. Цочроол багатай зөөлөн угаагчаар (gentle cleanser) болгоомжтой арчиж, хуурайшихад үнэр багатай чийгшүүлэгчийг нимгэн түрхдэг байв. Гадагшаа гарахдаа толгойн арьсандаа наранцайруулагч (sunscreen) түрхэх, эсвэл малгай заавал зүүдэг байлаа. Дэрний бүтээлгийг хөвөн шиг зөөлөн зүйлээр сольж байнга угаасан тул загатнах, чимчигнэх мэдрэмж ч багассан.
Хиймэл үс эсвэл алчуур зүүж байх үед ч толгойн арьс амьсгалах ёстойг хожим мэдсэн. Гэртээ байхдаа аль болох тайлж, салхинд гаргадаг байсан бөгөөд хөлс гарвал тэр болгонд арчдаг байв. Хөмсөг, сормуус хүртэл унана гэж бодоогүй ч, түүнийг хөнгөн будалт, хөмсөг шивээс (eyebrow tattoo), нүдний шилээр халхалж өнгөрөөсөн. Бүгдийг төгс нуух гэж зүтгэхээс илүү 'одоо ийм үе байна' гэж хүлээж авахад сэтгэл амар байлаа.
Аз болоход эмчилгээ дууссанаас хэдэн долоо хоногийн дараа нярай хүүхдийнх шиг зөөлөн өнгөц үс боргио боргиогоор ургаж эхэлсэн. Эхэндээ буржгар, өнгө нь ч жаахан өөр байсан ч цаг хугацаа өнгөрөх тусам аажмаар жинхэнэ хэлбэрээ олж авсан. Тэр богино үсийг илбэж 'өө, дуусч байна' гэж бодоод тайвширсан санаж байна. Үс унах нь гарцаагүй гутрангуй зүйл боловч төгсгөлтэй үйл явц гэдгийг л барьж байхад тэр үеийг тэвчих нь нэлээд амар болсон.
Энэ нийтлэл нэг хүний туршлагыг хуваалцсан бөгөөд бүх хүнд адилхан хамаарахгүй. Үс унах, толгойн арьсны асуудлыг арчлах тодорхой аргын талаар өөрийн эмчтэй зөвлөлдөнө үү.