Хими эмчилгээ (chemotherapy)-г хэд хэдэн удаа хийлгэсэн ч үс бараг өөрчлөгдөөгүй байхад сэтгэл хоёр тийш хуваагддаг: нэг талаас тайвшрал, нөгөө талаас эм ажиллахгүй байгаа юм болов уу гэсэн түгшүүр. Өвчтөнүүдийн дунд гаж нөлөө байхгүй бол үр дүн ч байхгүй гэсэн яриа түгээмэл тархсан байдаг ч анагаах ухааны үүднээс энэ нь үнэн биш. Үс уналт (alopecia) илрэх эсэх, хэзээ эхлэх, хэр хэмжээнд хүрэх нь өөр хэд хэдэн хүчин зүйлээс шалтгаалдаг бөгөөд тэдгээр нь хавдар багасаж байгаа эсэхтэй нэг шугам дээр байдаггүй.
Нэгдүгээр тэнхлэг нь хэрэглэж буй эмийн бүлэг. Эсийн хортой зарим эм (cytotoxic drug) хурдан хуваагддаг үсний уутанцарт хүчтэй нөлөөлж бүрэн үс уналт үүсгэдэг бол зарим нь зөвхөн үс нимгэрэх, сийрэгжих хэлбэрээр илэрдэг. Бүдүүн ба шулуун гэдэсний хавдарт (colorectal cancer) өргөн хэрэглэгддэг фторпиримидин (fluoropyrimidine) ба иринотекан (irinotecan)-ы хослол нь ихэвчлэн хоёр дахь хэлбэрт ойр байдаг тул бараг өөрчлөлт мэдэрдэггүй хүнээс эхлээд самнахад мэдэгдэхүйц их унадаг хүн хүртэл ялгаатай байдаг. Хамт хэрэглэдэг судас шинээр үүсэхийг саатуулагч эм (bevacizumab) нь үс уналтыг үндсэн гаж нөлөө болгодоггүй. Ижил нэртэй эмчилгээ авсан ч үсний хариу урвал хүн бүрд өөр байж болно.
Хоёрдугаар тэнхлэг нь гаж нөлөө ба эмчилгээний хариу урвал хоёр өөр хэмжүүр гэдэг. Эмчилгээ үр дүнтэй байгаа эсэхийг тодорхой давтамжтай хийсэн дүрс оношилгоо (CT), хавдрын шинжүүр (tumor marker)-ийн чиг хандлага, шинж тэмдгийн өөрчлөлт, эмчийн үзлэгийг хамтад нь харж дүгнэдэг. Харин гаж нөлөөний хүнд хөнгөн нь эм задлах ферментийн хувь хүний ялгаа, бодитоор хийгдсэн тун ба түүнийг бууруулсан эсэх, хамт хэрэглэсэн дэмжих эмчилгээний эм, нас ба өмнөх эмчилгээний түүх, үсний анхны нягтшил, толгойн арьсны байдлаас хамаардаг. Эдгээр нь хэсэгчлэн давхцах ч нэгээр нь нөгөөг таамаглах боломжгүй. Гаж нөлөө хөнгөн байгаа нь өөрөө муу шинж биш, харин хүнд байгаа нь үр дүн сайн гэсэн баталгаа болохгүй.
Гуравдугаар тэнхлэг нь хугацааны хуваарь. Хэрэв үс унах бол ихэвчлэн эхний тунгаас хойш 2-4 долоо хоногийн дараа дэрэн дээр болон угаалгын үед унах хэмжээ нэмэгдэж, хоёр, гурав дахь удаагийн орчимд хамгийн тод илэрдэг. Гэвч зөвхөн аажмаар нимгэрэх хэлбэрээр илэрч хожуу анзаарагдах, эсвэл хөмсөг, сормуус, биеийн үс эхлээд сийрэгжих тохиолдол ч бий. Тав дахь удаа хүртэл өөрчлөлт гараагүй бол дараа нь гэнэт их хэмжээгээр унах магадлал харьцангуй бага боловч эм солих, шинээр нэмэх үед хугацаа дахин эхэлж байна гэж үзэх нь аюулгүй.
Дөрөвдүгээр тэнхлэг нь толгойн арьс өөрөө. Үс унах, толгойн арьс өвдөх хоёр өөр асуудал. Толгойн арьс өвдөх, улайх, хайрсжих, идээ, цэврүү гарах, зоос шиг тод хилтэй голомт үүсэх, эсвэл тууралт халуунтай хамт илрэх нь хими эмчилгээний үс уналтаас өөр шалтгаан (эмийн тууралт, тосны булчирхайн үрэвсэл, бактери ба вирүсийн халдвар, голомтот үс уналт) байж болохыг илтгэнэ. Энгийн арчилгаа нь хялбар: зөөлөн угаалгын бодоор эмзэглэн угаах, халуун сэнс, хүчтэй татах, будах, буржийлгах зэргийг эмчилгээний хугацаанд багасгах, наранд шууд түлэгдэхээс хамгаалах. Толгойг хөргөх арга (scalp cooling) нь ямар эмэнд тохиромжтой, аль эмнэлэгт боломжтой байдаг нь өөр өөр тул эмчлэгч эмчтэйгээ ярилцаж шийдэх асуудал. Эмчилгээ дууссаны дараа ихэвчлэн хэдэн долоо хоногоос хэдэн сарын хугацаанд дахин ургадаг бөгөөд эхэндээ өнгө, зузаан, буржгар байдал өмнөхөөс өөр харагдаж болно.
Дараагийн үзлэгээс өмнө дараах дарааллаар тэмдэглэвэл богино хугацаанд хэрэгтэй хариултаа авахад дөхөм: нэгдүгээрт, одоо хэрэглэж буй эмийн нэр, хэд дэх удаагийн эмчилгээ болох, тунг бууруулсан эсвэл хойшлуулсан эсэх; хоёрдугаарт, үснээс бусад биеийн өөрчлөлт (суулгалт, амны шархлаа, гар хөлийн мэдээ алдалт, ядаргаа, хоолны дуршил, жин) огноотой нь; гуравдугаарт, толгойн арьсны харагдах шинж, байвал гэрэл зураг; дөрөвдүгээрт, үр дүнг хэзээ, ямар аргаар үнэлэхээр төлөвлөсөн буюу дараагийн дүрс оношилгоо ба шинжүүрийн хугацаа; тавдугаарт, хэрэглэж буй бусад эм, нэмэлт бүтээгдэхүүний жагсаалт. Халуурах, толгойн арьс өвдөх буюу идээлэх, гэнэт голомтлон унах, бүх биеэр тууралт гарах тохиолдолд товлосон өдрийг хүлээлгүй эмчилгээ хийлгэж буй газартаа шууд холбогдох нь зүйтэй.
Энэхүү нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд эмчийн үзлэг, оношилгоо, эмчилгээг орлохгүй. Өөрийн эмчилгээний төлөвлөгөө, шинж тэмдгийн талаар эмчлэгч эмчтэйгээ заавал зөвлөлдөнө үү.