Хими эмчилгээний (chemotherapy) мөчлөгүүдийн хоорондох үүрийн цаг онцгой урт байдаг. Нойр хүрэхгүй болохоор утсаа онгойлгож, ижил өвчнийг туулж буй хүмүүс цуглардаг орон зайд тавигдсан богино бичвэрийг уншина. Зарим өглөө тэр ганц мөр нар мандах хүртэл тэсвэрлэх хүч болдог. Харин өөр өглөө яг доор нь наалдсан бичвэр сэтгэлийг ганхуулна: хэн нэгэн тодорхой аргаар эдгэсэн гэж бичсэн, эсвэл эмчилгээгээ зогсоогоод зөвхөн залбирсан гэж бичсэн байдаг. Хоёуланг нь нэг дэлгэцээс хэдхэн секундын зайтай уншсан ч, тэдгээрийн бие махбодод үлдээх үр дагавар огт өөр байж болно. Итгэл үнэмшил, сүнслэг эх үүсвэр эмчилгээний явцад ямар үүрэгтэй байдгийг урьдчилан салган ойлгосон бол тус болох хэсгийг нь авч, эрсдэлтэй хэсгийг нь шүүж чадна.
Нэгдүгээр салаа нь сэтгэл санааны дэмжлэг. Итгэл үнэмшлийн нийгэмлэгийн өгдөг зүйлийн ихэнх нь сургаалаас илүү 'хажууд байх' явдал юм. Оношийг мэдэгдсэний дараа холбоо тасарсан харилцаа олширч, ганцаардал нэмэгддэг. Тогтмол хэмнэлээр эрүүл мэндийг чинь асуудаг хүмүүс байгаа гэдэг нь өдрийн чанарыг өөрчилдөг. Олон ажиглалтын судалгаанд нийгмийн дэмжлэг сайтай өвчтөнүүд сэтгэл гутрал, түгшүүр, амьдралын чанарын (quality of life) үзүүлэлтээр илүү сайн байх хандлагатай гэж тэмдэглэсэн байдаг. Гэхдээ энэ нь хавдрын хэмжээ эсвэл амьдрах хугацааг өөрчилнө гэсэн үг биш бөгөөд эмчилгээг тэсвэрлэх өдөр тутмын чанарын тухай юм. Энэ ялгааг тодорхой байлгах нь урам хугарах болон гэм буруугийн мэдрэмжийг хоёуланг нь бууруулдаг.
Хоёрдугаар салаа нь утга учрыг эрэлхийлэх явдал. Оношийн дараа олон хүн 'яагаад яг би вэ' гэсэн асуултын өмнө зогсдог. Энэ бол өвдөлт, дотор муухайрахтай адил эмээр намдаадаг шинж тэмдэг биш тул эмчийн өрөөнд яригдалгүй үлдэх нь элбэг. Ийм оршихуйн зовуурийг (existential distress) даван туулахад залбирал, бясалгал, судар унших, тэмдэглэл хөтлөх зэрэг арга тус болсон гэж олон хүн ярьдаг. Сүүлийн үед эмнэлгүүд үүнийг сүнслэг халамж (spiritual care) нэрээр паллиатив тусламжийн (palliative care) нэг чиглэл болгон авч үздэг бөгөөд зөвлөх ажилтантай газар ч бий. Итгэл үнэмшлийн тухай эмчийнхээ өмнө ярих нь хачирхалтай зүйл биш гэсэн үг.
Гуравдугаар салаа нь ижил эх үүсвэр эсрэг тийш эргэх үе. Итгэл нь 'би юу буруу хийснээс болж энэ өвчин ирэв', 'итгэл дутсанаас болж эдгэхгүй байна' гэсэн тайлбар болж хатуурвал байдал өөр болно. Судлаачид үүнийг сөрөг шашны дасан зохицол (negative religious coping) гэж нэрлэсэн бөгөөд хэд хэдэн судалгаанд сэтгэл гутрал, түгшүүрийн түвшин өндөр байхтай холбоотой гэж тэмдэглэсэн. Хамгийн чухал нь энэ нь итгэл дутсаны шинж биш, харин дэмжлэг хэрэгтэй байгаагийн дохио гэдгийг ойлгох явдал. Өөрийгөө буруутгасан бодол давтагдаж байвал тэрийг нь дараагийн үзлэгт ярих зүйл болгон тэмдэглэж авах нь дээр.
Дөрөвдүгээр салаа хамгийн болгоомжтой хандах ёстой хэсэг. Сэтгэл санааны дэмжлэгийн хэл, эмчилгээний зөвлөгөөний хэл нэг орон зайд холилдож гардаг. Энд хил тогтоох шалгуур бол нэмэлт (complementary) ба орлуулах (alternative) аргын ялгаа юм. Залбирал, бясалгал, мөргөл, нийгэмлэгийн уулзалт нь стандарт эмчилгээний хажуугаар зэрэгцэн явж болох нэмэлт эх үүсвэр байж чадна. Харин ямар нэг зүйл стандарт эмчилгээг орлох буюу хойшлуулах болмогц түүний шинж чанар бүрэн өөрчлөгдөнө. Томоохон ажиглалтын судалгаануудад батлагдаагүй аргын төлөө мэс засал, хими эмчилгээ, туяа эмчилгээнээс (radiotherapy) татгалзсан эсвэл хойшлуулсан өвчтөнүүдийн амьдрах хугацааны үзүүлэлт муу байсныг тэмдэглэсэн. Хувь хүний туршлагын яриа статистикийг орлож чадахгүй бөгөөд сайжирсан тохиолдол л бичигдэж үлддэг, сайжраагүй нь бичигддэггүй гэдгийг бас тооцох хэрэгтэй.
Дараах шаардлагууд гарч ирвэл энэ нь итгэл үнэмшлийн асуудал биш, болгоомжлох дохио юм: их хэмжээний мөнгө эсвэл тодорхой бүтээгдэхүүн худалдан авахыг нөхцөл болгон тавих; товлосон эмчилгээг хойшлуулахыг зөвлөх; гэр бүл, эмч нартайгаа холбоогоо таслаад тодорхой газарт байхыг шахах; эмчилгээний багтаа бүү хэл гэж захих. Эсрэгээрээ эрүүл нийгэмлэг үзлэгт дагалдах, хоол хүргэх, зам харилцааг шийдэх зэрэг бодит зүйлийг хийж өгөөд эмчилгээний шийдвэрийг өвчтөн болон эмчийн багт үлдээдэг.
Дараагийн үзлэгийн өмнө бэлдэх дараалал. Нэгд, сүүлийн хоёр долоо хоногийн сэтгэл санаа, нойр, хоолны дуршил, сонирхлыг өдрөөр нь товч тэмдэглэ. Эмнэлэгт хэрэглэдэг скрининг хэрэгсэл (PHQ-9, distress thermometer) ийм бичлэгтэй үед хамаагүй нарийвчлалтай болдог. Хоёрт, одоо уугаад, түрхээд, оролцоод байгаа бүх зүйлээ нэг ч зүйл үлдээлгүй жагсаа: хүнсний нэмэлт бүтээгдэхүүн, ургамлын гаралтай найрлага, өндөр тунгийн витамин, мацаг барих буюу хязгаарлалттай хоолны хөтөлбөр. Эдгээрийн зарим нь эмийн солилцоо, элэгний үйл ажиллагаа, цус алдалтын эрсдэлд нөлөөлж болох тул эмчилгээний баг заавал мэдэх ёстой. Гуравт, итгэл үнэмшил тодорхой шийдвэрт нөлөөлдөг бол түүнийгээ урьдчилан өгүүлбэр болгон бичиж ав — цус сэлбэлт, амь дэмжих эмчилгээ, амьдралын төгсгөлийн халамжийг хаана авах зэрэг нь түгээмэл жишээ. Дөрөвт, өөрийн эмнэлэгт ямар нөөц байгааг бүртгэлийн ажилтан эсвэл сувилагчаасаа асуу: сүнслэг халамж, сэтгэцийн эмчийн зөвлөгөө, паллиатив тусламжийн баг, нийгмийн ажилтан.
Дараагийн товлосон үзлэгийг хүлээхгүйгээр тусламж хүсэх шаардлагатай дохионууд бий: хоёр долоо хоногоос удаан үргэлжлэх гүн гутрал, үхэх буюу өөрийгөө гэмтээх тухай бодол, хэд хоног дараалан нойргүй байх, эмчилгээгээ гэнэт орхих хүсэл, бодит байдалтай нийцэхгүй итгэл үнэмшил төрөх. Ийм тохиолдолд эмчилгээний багтаа хандах, яаралтай тусламжийн тасагт очих, эсвэл 24 цагийн зөвлөгөөний утсанд шууд холбогдох нь аюулгүй.
Барьж авах ганц өгүүлбэртэй байх нь эмчилгээг даван туулахад жинхэнэ эх үүсвэр болдог. Эдгээр салаануудыг ялган ойлгохын зорилго энгийн: тэр өгүүлбэр эмнэлгийн үүдэнд зогсох шаардлагагүй байх, итгэл үнэмшил ба эмчилгээг хэзээ ч эсрэг тийш нь тавьж болохгүй гэдэгт л оршино.
Энэхүү нийтлэл нь ерөнхий эрүүл мэндийн мэдээлэл бөгөөд хувь хүний онош, эмчилгээг орлохгүй. Шинж тэмдэг, хэрэглэж буй эм болон нэмэлт бүтээгдэхүүн, эмчилгээний шийдвэрийн талаар заавал эмчтэйгээ зөвлөлдөнө үү.