Хорт хавдрын эмчилгээний явцад гэнэтийн бэлэг ирдэг бөгөөд саванд суулгасан цэцэг эсвэл баглаа цэцэг нь тэдгээрийн хамгийн дулаахан нь байдаг. Гэвч түүнийг хаана байрлуулах вэ гэдэг асуулт харагдахаас илүү нарийн. Ургамал өөрөө аюултай гэсэн үг биш юм. Савны хөрс, вааранд удаан хугацаагаар зогссон ус нь бичил биетэн (microorganism) амархан үрждэг орчин бөгөөд энэ нь өвчтөний эмчилгээний аль үе шатанд байгаагаас хамаарч өөр өөр ач холбогдолтой. Асуултыг салгаж авч үзвэл хариулт нь илүү тодорхой болно.
Эхний салаа бол тасгийн журам. Ясны чөмөгний шилжүүлэн суулгалтын тасаг, ариун цэврийн тусгаарлах өрөө, эрчимт эмчилгээний тасаг зэрэг дархлаа гүнзгий дарангуйлагдсан (immunocompromised) өвчтөн эмчлүүлдэг хэсэгт шинэ цэцэг болон саванд суулгасан ургамал оруулахыг хязгаарладаг нь элбэг. Энгийн тасгийн журам эмнэлэг бүрт өөр, мөн олон хүний өрөө эсэхээс, агааржуулалт, цэвэрлэгээний нөхцөлөөс хамаарна. Интернэтээс олсон өөр эмнэлгийн дүрмийг хэрэглэхээс илүү тухайн тасгийн сувилагчийн өрөөнөөс асуух нь хамгийн хурдан бөгөөд зөв.
Хоёр дахь салаа бол эмчилгээний аль үед байгаа тань. Химийн эмчилгээний мөчлөгийн явцад цагаан эс, ялангуяа нейтрофил (neutrophil) буурах үе, шилжүүлэн суулгалтын өмнөх болон дараах үе, стероидыг удаан хугацаагаар хэрэглэж буй үед хөрс, нойтон навч, удаан зогссон усанд түгээмэл байдаг мөөгөнцөр (Aspergillus) болон усанд ургадаг нянгаас илүү болгоомжлох нь зүйтэй. Харин эмчилгээ дуусч цусны үзүүлэлт сэргэсэн үед ижил үйлдлийг илүү чөлөөтэй хийж болно. Тиймээс нэг л асуултад үе шатнаас хамаарч өөр хариулт гарна.
Гурав дахь салаа бол хөрс, усыг хэн, яаж барих вэ гэдэг. Сав солих, хөрс хүрэх, тавиур дээр хуримтлагдсан усыг асгах зэрэг ажил нь бичил биетэнтэй шууд хүрэлцдэг тул дархлаа сул үед гэр бүлийн гишүүн хариуцах нь тохиромжтой. Хэрэв өвчтөн өөрөө хийх бол бээлий өмсөх, гарт шарх байвал хойшлуулах, дуусмагц савангаар сайтар гар угаах нь үндсэн дүрэм. Ваарны усыг байнга солих, тавиур дээр ус удаан хугацаагаар үлдээхгүй байх нь арчилгааг хялбар болгоно. Навчид байнга ус цацах зуршил нь дотор орчны чийгийг ихэсгэдэг тул багасгах нь дээр.
Дөрөв дэх салаа бол үнэр ба шавж. Химийн эмчилгээний үед үнэрлэх мэдрэмж хурцаддаг тул өмнө нь тааламжтай байсан үнэр дотор муухайрахад хүргэж болно. Хүчтэй үнэртэй цэцгээс илүү сул үнэртэй ургамал тохиромжтой байж мэднэ, мөн цэцгийн тоосны харшилтай хүн үүнийг тооцох хэрэгтэй. Шүүслэг ургамал (succulent) бага ус шаарддаг тул чийг багатай ч хөрс барих дүрэм адилхан хэвээр. Хэрэв шавж үүсвэл эмнэлгийн өрөөнд биш, гэртээ цэгцэлсний дараа байрлуулах нь аюулгүй.
Ургамлыг зөөхөөс өмнө хийх дараалал нь: нэгд, тасагт оруулж болох эсэхийг сувилагчийн өрөөнөөс тодруулах; хоёрт, сүүлийн цусны шинжилгээний нейтрофилын үзүүлэлт болон дараагийн шинжилгээний огноог тэмдэглэх; гуравт, гэртээ тавих бол унтлагын өрөөнөөс илүү агааржуулалттай зочны өрөөний цонхны дэргэд гэх мэт байрыг урьдчилан сонгох; дөрөвт, хэн, ямар өдөр услахыг тохирох; тавд, хөрс барьсны дараа гар угаах угаалтуур, савантай байхыг хангах; зургаад, халуурах эсвэл ханиалгах үед хэн рүү залгахаа утасны дугаартай нь бичиж тавих.
Дараагийн үзлэгээр асуувал зохих зүйлс бий: одоогийн үе шатанд хөрс шууд барьж болох уу, цэцэрлэгийн ажлыг хэзээнээс дахин эхлүүлж болох вэ, гэрийн тэжээвэр амьтан болон хүнсний ногооны талбайд ижил дүрэм үйлчлэх үү гэх мэт. Ийм хариултууд дараагийн удаа бэлэг ирэхэд өөрөө шийдэх жишиг болно.
Дараах шинж тэмдэг илэрвэл өөрөө дүгнэхийн оронд эмчилгээ хийлгэж буй газраа эхлээд мэдэгдэх нь зүйтэй: 38 хэмээс дээш халуун, жихүүдэс хүрэх, шинээр үүссэн ханиалга эсвэл амьсгаадалт, хөрс, ус барьсан гарын шарх улайж, хавдаж, өвдөх. Ялангуяа цусны үзүүлэлт бага байж болох үеийн халуурлыг хүлээж ажиглахаас илүү хурдан мэдэгдэх нь аюулгүй.
Журам, эсвэл цаг үеийн улмаас ургамлыг өрөөнд байлгаж чадахгүй болсон ч илгээсэн хүний сэтгэл багасахгүй. Зургийг нь авч орны дэргэд наах, эсвэл эмнэлгээс гарсны дараа гэртээ тавих байрыг урьдчилан сонгох нь ижил утгатай. Эмчилгээний хугацаанд юу хийж болохгүй болсныг тоолохоос илүү одоогийн нөхцөлд юуг яаж хийж болохыг нэг нэгээр бичиж тэмдэглэх нь удаан хугацаанд тустай.
Энэхүү нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд эмчийн үзлэг, оношилгоог орлохгүй. Эмчилгээний үе шат, цусны шинжилгээний хариу, тасгийн журмаас хамаарч зөвлөмж өөр байж болох тул бодит шийдвэрээ эмчлэгч эмч, сувилагчийн багтайгаа зөвлөлдөж гаргана уу.