Хими эмчилгээ (chemotherapy) дууссаны дараа хавдрын голомт багассан ч бүрэн арилаагүй гэсэн тайлбар сонсоод, зөвхөн хяналтын шинжилгээгээр яваа тохиолдол байдаг. Дараа нь нэг шинжилгээгээр голомт хэд хэдэн газар нэмэгдсэн нь тогтоогдвол эмчийн хэлэх үг гэнэт өөрчлөгддөг: мэс засал (surgery) хийхэд хэцүү, хими эмчилгээг дахин эхэлье, туяа эмчилгээ (radiotherapy) -г бас бодъё, эхлээд PET-CT хийгээд олон мэргэжлийн багийн зөвлөгөөн (multidisciplinary team) дээр ярилцъя. Эдгээр өгүүлбэр хоорондоо зөрчилдөж байгаа юм биш, тус бүр өөр асуултын хариу боловч анх сонсоход нэг бүхэл мэдээлэл мэт сонсогддог.
Эхлээд ойлгох зүйл: үлдсэн голомт ба дахилт (recurrence) хоёр ижил үг биш юм. Эмчилгээний хариу урвалыг ихэвчлэн бүрэн арилалт (complete response), хэсэгчилсэн арилалт (partial response), тогтвортой байдал (stable disease), даамжрал (progression) гэж тэмдэглэдэг. Голомт багассан хэрнээ үлдсэн бол анхнаасаа бүрэн арилалт байгаагүй гэсэн үг тул одоо томорч, тоо нь нэмэгдсэн байдал нь шинээр үүссэн дахилт гэхээсээ илүү үлдсэн өвчний даамжрал юм. Аль нэрээр тэмдэглэгдсэн байгаагаас хамаарч дараагийн эмчилгээг сонгох шалгуур өөр болдог тул эмчээсээ энэ талаар нэг тодруулж авах нь зүйтэй.
Мэс засал сонголтоос хасагдах шалтгаан нь ихэнхдээ биеийн тамир муугаас бус, голомтын тоо ба тархалтаас болдог. Мэс засал, радио давтамжийн шаталт (radiofrequency ablation) зэрэг орон нутгийн эмчилгээ нь харагдаж буй бүх голомтыг бүрэн зайлуулах боломжтой үед л утга учиртай. Хэд хэдэн эрхтэнд, олон голомт тархсан бол нэг хоёрыг нь авсан ч бусад нь хэвээр үлдэж, зөвхөн сэргэх хугацаа уртсах эрсдэлтэй. Тиймээс олон голомттой (multifocal) нь батлагдвал эмчилгээний тэнхлэг бүх биеийн эмчилгээ буюу хими эмчилгээ, чиглэсэн эмчилгээ (targeted therapy), дархлааны эмчилгээ (immunotherapy) рүү шилждэг. Энэ нь эмчилгээг орхиж байгаа хэрэг биш, дарааллыг өөрчилж байгаа хэрэг бөгөөд бүх биеийн эмчилгээгээр өвчин сайн дарагдсаны дараа үлдсэн цөөн голомтод орон нутгийн эмчилгээг дахин нэмдэг тохиолдол ч бий.
Туяа эмчилгээ гэдэг нэг үг ч зорилгоороо дор хаяж гурав салдаг. Нэг нь өвчнийг бүрэн устгахыг зорьсон радикал туяа эмчилгээ, нөгөө нь голомт цөөн үед зөвхөн тэр хэсгийг нарийвчлан онилдог стереотактик туяа эмчилгээ (SBRT), гурав дахь нь өвдөлт, цус алдалт, дарагдлыг багасгах зорилготой намдаах (palliative) туяа эмчилгээ юм. Гурвуулаа нийт удаа, гаж нөлөөний хүнд байдал, хүлээгдэж буй үр дүнгээрээ өөр. Тиймээс туяа эмчилгээ бас хийж болно гэж сонссон бол хамгийн түрүүнд асуух зүйл нь хэдэн долоо хоног биш, ямар зорилготой вэ гэдэг нь.
PET-CT-г эхлээд хийдэг шалтгаан нь хэмжээнээс гадна бодисын солилцооны идэвхийг харж, бүх биеийг нэг дор шалган үе шатыг дахин тогтоох (restaging) явдал юм. Гэхдээ энэ шинжилгээ бүх хариуг өгдөггүй. Үрэвсэл, халдвар, саяхны мэс ажилбарын байрлал ч тод харагдаж хуурамч эерэг (false positive) хариу өгч болно; маш жижиг эсвэл бодисын солилцоо нь удаан голомтыг алдаж болно; тархи мэт хэвийн үедээ ч глюкоз ихээр хэрэглэдэг эрхтэнд тусад нь MRI шаардлагатай байж мэднэ. Хариу нь өмнөх CT, эд эсийн шинжилгээ, цусны шинжилгээтэй хамт тавигдаж байж л чиглэл болдог.
Олон мэргэжлийн багийн зөвлөгөөнөөс өмнө дараах дарааллаар бэлдэхэд цаг хэмнэнэ. Нэг, энэ удаагийн эмчилгээний зорилго нь эдгэрэлтийг зорьсон уу, эсвэл өвчнийг удаан хугацаанд хянаж шинж тэмдгийг багасгах уу. Хоёр, өнөөг хүртэл хийсэн хими эмчилгээний эмийн нэр, нийт удаа, мөн одоо болтол үлдсэн гаж нөлөө (гар хөлийн мэдээ алдалт буюу захын мэдрэлийн эмгэг, сонсгол, зүрхний үйл ажиллагаа). Гурав, өмнө нь туяа эмчилгээ хийлгэсэн хэсэг ба хамрах хүрээ. Яг тэр байрлалд дахин туяа тавих боломжтой эсэх нь эндээс шийдэгддэг. Дөрөв, эд эсийн шинжилгээг давтах эсэх, генийн болон биомаркерын шинжилгээ хийх эсэх. Хугацаа өнгөрөхөд хавдрын шинж чанар өөрчлөгдсөн байж болох бөгөөд үр дүн нь эмийн сонголтыг өөрчилдөг. Тав, одоогийн жингийн өөрчлөлт, бусад архаг өвчин, уудаг эмүүд. Зургаа, эмнэлзүйн судалгаанд (clinical trial) хамрагдах боломж байгаа эсэх. Долоо, гэр бүлийн арга хэмжээ, ажил зэрэг бодит амьдралын тогтмол цэгүүд — эхний тарилгын өдрийг товлоход үнэхээр тооцогддог. Эцэст нь асуух гурван асуултаа цаасан дээр бичиж аваачаарай.
Хариу хүлээх өдрүүдийг тэмдэглэлээр дүүргэвэл дараагийн уулзалт хялбар болно: өдөр бүрийн шинж тэмдэг, жин, идсэн хоолны хэмжээ, өвдөлтийн байрлал ба хүч. Гэхдээ шинээр үүссэн амьсгаадалт, нэг талын гар хөлийн хүч суларах, ярианы бэрхшээл, хүчтэй толгой өвдөх, намдахгүй өвдөлт, 38 хэмээс дээш халуун, шээсний хэмжээ огцом багасах, гэнэтийн хавагнал илэрвэл товлосон өдрийг хүлээлгүй эмчдээ холбогдох буюу яаралтай тусламж авах нь аюулгүй.
Үс дахин ургаж эхэлсэн үед дахин эмчилгээний тухай сонсох, дөнгөж олсон ажил эсвэл гэр бүлийн арга хэмжээний төлөвлөгөөгөө дахин хойшлуулах нь зөвхөн мэдээллээр шийдэгддэггүй. Тэр сэтгэлийн ачаа нь хооллолт, нойр, эмчилгээний хуваарийг барих хүч чадалд бодитоор нөлөөлдөг. Эмнэлгийн сэтгэцийн эмчийн зөвлөгөө, нийгмийн ажилтны дэмжлэг, хавдар туулсан хүмүүсийн дэмжих хөтөлбөр нь эмчилгээний нэмэлт биш, төлөвлөгөөний нэг хэсэг юм. Тусламж хүсэхийг хожимдуулснаас урьдчилж хүсэх нь дээр.
Энэхүү нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд хувь хүний онош, эмчилгээг орлохгүй. Шинжилгээ, эмчилгээний чиглэл хүн бүрд өөр байдаг тул эмчлэгч эмч нартайгаа заавал зөвлөлдөж шийдвэрлэнэ үү.