Хими эмчилгээ (chemotherapy)-ний үед дотор муухайрах, бөөлжих (nausea and vomiting) шинж үргэлжилбэл нэг хоёр эм хэрэглээд «энэ хүнд бөөлжилтийн эсрэг эм огт тусахгүй байна» гэсэн дүгнэлтэд хурдан хүрэх нь бий. Гэвч бөөлжилт нь нэг товчлуураар асаж унтардаг шинж биш юм. Ходоод гэдэсний салст, тархины бөөлжих төв ба химийн хүлээн авагч бүс (chemoreceptor trigger zone), дотор чихний тэнцвэрийн эрхтэн, түгшүүр зэрэг нь тус тусын замаар ижил үр дүнг бий болгодог. Тиймээс «тусахгүй байна» гэсэн нэг өгүүлбэрт дор хаяж дөрвөн өөр байдал холилдсон байдаг.
Нэгд, эмийн бүлэг (drug class) өөр байдаг. Ихэвчлэн эхэлж хэрэглэдэг допамин хориглогч (metoclopramide зэрэг), серотонин 5-HT3 хориглогч (ondansetron зэрэг) эмүүдээс гадна өөр сонголтууд бий: NK-1 рецептор антагонист (aprepitant), кортикостероид (dexamethasone), olanzapine, антигистамин ба антихолинергик бүлэг, урьдчилсан бөөлжилтөд хэрэглэдэг бензодиазепин зэрэг нь өөр өөр рецепторт нөлөөлдөг. Нэг бүлэг тусахгүй бол ижил бүлгийн тунг зөвхөн нэмэхээс илүү өөр бүлгийн эм нэмэх буюу солих талаар ярилцдаг. Аль хослол тохирохыг хими эмчилгээний бөөлжилт үүсгэх зэрэг, өвчтөний бусад өвчин, хэрэглэж буй эмнээс хамааран эмч шийддэг.
Хоёрт, эмийг хэрэглэх зам (route of administration) чухал. Шахмалыг залгимагц бөөлжиж байвал эм шимэгдэх хугацаа огт аваагүй гэсэн үг тул энэ нь «эм тусаагүй» гэхээсээ илүү «эм биед орж чадаагүй» байдал юм. Ийм үед судсаар, арьсан дор тарих, шулуун гэдсээр хийх лаа, аманд уусдаг хэлбэр, арьсанд наадаг наалт (patch) зэрэг залгих шаардлагагүй хувилбар байгаа эсэхийг асууж болно. Эм уусны хэдэн минутын дараа бөөлжсөнийг эмнэлгийн ажилтанд хэлэх нь дараагийн жоргыг өөрчилж чадна.
Гуравт, энэ нь эмийн гаж нөлөө байж болно. Тарилга хийлгэсний дараа хүчтэй толгой эргэх, нэг дор тайван суух чадваргүй болох, булчин чангарах зэрэг гарвал энэ нь бөөлжилт дарагдаагүйгээс биш, допамин хориглогч эмтэй холбоотой акатизи (akathisia) буюу экстрапирамид шинж байж болзошгүй. Энэ нь «үр дүнгүй» гэдгээс тэс өөр асуудал бөгөөд тэвчихээс илүү эмчид мэдэгдэж, өөр бүлгийн эм рүү шилжих нь зөв. Толгой эргэхийг ч ялгаж тэмдэглэвэл тустай: эргэлдэх мэдрэмж үү, босох үед нүд бүрэлзэх үү, эсвэл тайван суух аргагүй тавгүйтэл үү.
Дөрөвт, бөөлжилтийн шалтгаан хими эмчилгээ биш байж болно. Ходоодны хавдар ахисан үе шатанд хавдар эсвэл хэвлийн хальсны голомтоос үүдэн ходоодны гарц бөглөрөх (gastric outlet obstruction), гэдэс бөглөрөх, хэвлийд шингэн хурах (ascites), цусан дахь кальци ихсэх (hypercalcemia) буюу натри багасах зэрэг электролитийн өөрчлөлт, бөөрний үйл ажиллагааны бууралт, мансууруулах төрлийн өвчин намдаах эм, хүнд өтгөн хаталт, халдвар, ховор тохиолдолд тархины голомт бөөлжилт үүсгэж болно. Шалтгаан эндээс үүдэлтэй бол зөвхөн бөөлжилтийн эсрэг эмээр дарагдахгүй байх нь зүй ёсны хэрэг бөгөөд цусны шинжилгээ, дүрс оношилгоо, хамар-ходоодны гуурсаар даралт бууруулах, стент тавих зэрэг өөр арга хэмжээг зэрэг ярилцдаг.
Хойшлуулалгүй мэдэгдэх шинжүүд: бөөлжис цустай эсвэл кофены шавар мэт өнгөтэй байх; хэвлий хөөж, хий болон өтгөн гарахгүй байх; нэг хоногоос дээш хугацаанд ус ч тогтохгүй байх; шээсний хэмжээ мэдэгдэхүйц багасаж, босох үед нүд бүрэлзэх; халуурах эсвэл ухаан бүрхэгших; хүчтэй толгой өвдөх, хараа өөрчлөгдөх.
Дараагийн үзлэгийн өмнө тэмдэглэх дараалал: нэгд, бөөлжилт хэдийд эхэлсэн, хоногт хэдэн удаа, ойролцоогоор ямар хэмжээ, өнгөтэй байсан; хоёрт, хамгийн сүүлд юу идсэн, хэзээ өтгөн ба хий гарсан; гуравт, ямар эмийг хэдэн цагт, ямар хэлбэрээр хэрэглээд хэдэн минутын дараа бөөлжсөн; дөрөвт, эмийн дараа гарсан толгой эргэлт, тавгүйтлийг яг ямар үгээр илэрхийлсэн; тавд, шээсний давтамж ба жингийн өөрчлөлт. Энэ таван мөр байвал «эм тусахгүй байна» гэдэг үг «аль зам дээр саад болсон бэ» гэсэн тодорхой асуулт болж хувирдаг. Эмчээс: одоо хэрэглэж буй эм аль бүлгийнх вэ, өөр бүлэг нэмэх боломжтой юу, залгиж чадахгүй үед ямар зам байна, шалтгааныг тогтоох шинжилгээ хэрэгтэй юу, шинж тэмдгийн эмчилгээний (palliative care) багтай хамтран ажиллах боломжтой юу гэдгийг асууж болно.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий эмнэлгийн мэдээлэл бөгөөд эмчийн үзлэг, онош, эмчилгээг орлохгүй. Эмийн сонголт, тун, шинжилгээний хугацаа өвчтөн бүрийн байдал, эмчилгээний төлөвлөгөөнөөс хамаарах тул эмчлэгч эмч, эмнэлгийн ажилтантайгаа заавал зөвлөлдөнө үү.