Хавдрын үе шатны талаар сонсох нь өөрөө хүнд байдаг. Тэр уулзалт дээр нэмээд 'зүрх нь бусдаас бага шахдаг, 50 орчим хувь' гэсэн өгүүлбэр гарч ирвэл санаа зовнил хоёр салаа болдог: нэг нь хавдар өөрөө, нөгөө нь 'эмчилгээ хийж чадах уу' гэсэн асуулт. Эдгээрийг өөр өөр мэргэжлийн эмч өөр өөрөөр шийддэг тул нэг удаагийн үзлэгээр хоёуланд нь хариу авахад хэцүү байдаг.
Эхлээд '50%' гэдэг нь ямар тоо болохыг тодруулбал ярилцлага хамаагүй хялбар болно. Ихэнхдээ энэ нь зүрхний хэт авиан шинжилгээгээр (эхокардиографи, echocardiography) хэмжсэн зүүн ховдлын цусан хөөрөлтийн фракц (LVEF, left ventricular ejection fraction) юм. Зүрх нэг цохилтод зүүн ховдолд байсан цусны хэдэн хувийг гадагш түлхэж байгааг харуулдаг үзүүлэлт бөгөөд хэвийн хэмжээний доод хязгаарыг ерөнхийдөө 50-55% орчимд авч үздэг. Өөрөөр хэлбэл 50% гэдэг нь 'зүрх хагасаараа ажиллаж байна' гэсэн үг биш, харин хэвийн хязгаарын доод ирмэг дээр байгаа утга юм. Мөн энэ тоо хэн хэмжсэн, ямар аргаар хэмжсэн, тухайн өдрийн цусны даралт, судасны цохилт, шингэний байдал зэргээс хамаарч хэдэн хувиар хэлбэлзэж болдог. Иймд эмнэлзүйд ганц удаагийн тооноос илүү 'суурь утгыг (baseline) тогтоож, дараа нь өөрчлөлтийг хянах' нь чухалд тооцогддог.
Хавдрын эмчилгээний өмнө зүрхийг шалгах гурван үндсэн шалтгаан бий. Нэгдүгээрт, эм. Бүдүүн, шулуун гэдэсний хорт хавдарт өргөн хэрэглэдэг фторпиримидины бүлгийн эм (5-FU, капецитабин) нь ховор тохиолдолд цээжээр өвдөх, титэм судасны агчил (coronary spasm), зүрхний хэм алдагдал (arrhythmia) хэлбэрийн урвал үзүүлж болдог тул зүрхний асуудалтай хүнд эхний мөчлөгөөс эхлэн шинж тэмдгийг хэрхэн мэдээлэхийг урьдчилан тохирсон нь аюулгүй. Хоёрдугаарт, мэс засал ба мэдээ алдуулалт. Ерөнхий мэдээ алдуулалт, хэвлийн мэс засал нь цус алдалт, шингэний шилжилт, биеийн халууны өөрчлөлтийг зүрх даах шаардлагатай болгодог тул зүрх, уушгины нөөцийг тусад нь үнэлдэг. Гуравдугаарт, эмчилгээний бүх хугацааг даах чадвар: цус багадалт, шингэн алдалт, электролитийн тэнцвэргүйдэл, халдвар зэрэг нь бүгд зүрхний ачааллыг нэмдэг тул зүрх сул хүнд эдгээрийг илүү нягт хянадаг.
Хамгийн чухал зүйл нь 'зүрхний ажиллагаа буурсан' гэдэг нь шууд 'эмчилгээ хийж болохгүй' гэсэн үг биш явдал юм. Практикт өөрчлөгддөг зүйл нь ямар эмийг ямар тунгаар, ямар зайтай хэрэглэх, ямар шинжилгээг хэр давтамжтай хийх, мэс заслыг ямар дарааллын хаана байрлуулах вэ гэдэг. Ижил үе шаттай хоёр хүний төлөвлөгөө өөр байдгийн шалтгаан нь энэ.
Мэс заслын өмнөх үнэлгээ ихэвчлэн зүрхний цахилгаан бичлэг (ECG), зүрхний хэт авиангаас эхэлж, шаардлагатай гэж үзвэл ачааллын сорил эсвэл титэм судасны үнэлгээ нэмэгддэг. Эмч нар ихэнхдээ тооноос илүү өдөр тутмын үйл ажиллагааны чадварыг асуудаг: тэгш газар зогсолтгүй хэдэн минут алхаж чаддаг вэ, шатны хэдэн давхарт амсхийлгүй гарч чаддаг вэ, хэвтэхэд амьсгаадаж дэрээ өндөрсгөх шаардлага гардаг уу. Эдгээр гурван хариултыг үзлэгийн өмнө бичиж очвол ярилцлага илүү үр дүнтэй болно.
Эмчилгээ эхэлмэгц гэртээ ажиглах шинж тэмдгүүдийг тохирч авах нь зүйтэй. Цээж дарах, чангарах мэдрэмж, амарч байхад амьсгаадах, тэгш хэвтэж чадахгүй өндөрлөж унтах болох, шагай, шилбэ дарахад ор үлдэхээр хавагнах, хэдхэн хоногт жин 2-3 кг ба түүнээс дээш огцом нэмэгдэх, шээсний хэмжээ багасах, ухаан алдах эсвэл нүд харанхуйлах зэрэг нь дараагийн үзлэгийг хүлээхгүйгээр тэр өдөртөө холбоо барих ангилалд ордог. Харин мөчлөгийн үеийн ердийн ядаргаа, хоолны дуршил буурах зэргийг тэмдэглэж аваад дараагийн үзлэгээр хамт хардаг.
'Ямар ч шинж тэмдэггүй байтал яагаад ийм явцтай олдов' гэсэн асуулт бас байнга гардаг. Бүдүүн болон шулуун гэдэс нь хоолой хэлбэрийн эрхтэн тул гэмтэл нэлээд томрох хүртэл гарц нь бүрэн нарийсахгүй бол тод дохио өгөхгүй байх нь бий; цус алдалт нь нүдэнд харагдахааргүй бага хэмжээтэй байвал хүн өөрөө анзаарахад хэцүү. Тиймээс шинж тэмдэггүй байж оношлогдсон нь өөрөө ямар нэг зүйлийг алдсаны үр дүн гэж дүгнэхэд хэцүү. Гомдол, харамсал төрөх нь байгалийн хариу урвал боловч тэр мэдрэмж өнгөрсөнд удаан тогтвол урд байгаа хуваарьт зарцуулах хүч багасдаг.
Таамаглалын тоон талаар нэг зүйл нэмье. Интернэтээс олддог амьдрах хугацааны үзүүлэлтүүд нь олон жилийн өмнө эмчлүүлсэн олон хүний дунджийг тооцсон бүлгийн статистик бөгөөд ижил үе шатны дотор ч тунгалгийн зангилааны тоо, хавдрын байрлал, эмчилгээний хариу урвал, хавсарсан өвчнөөс хамаарч үр дүн өргөн хэлбэлздэг. Ялангуяа алсын үсэрхийлэлгүй, зөвхөн тунгалгийн зангилаа хамарсан орон нутгийн тархалттай (locally advanced) тохиолдолд хими, туяа, мэс заслыг дараалуулан эдгэрэлтийг зорилго болгон төлөвлөх нь ховор биш. Гэхдээ ямар зорилго тавихыг зөвхөн дүрс оношилгоо, эд эсийн шинжилгээ, зүрх зэрэг биеийн ерөнхий байдлыг хамт харсан эмчилгээний баг л хэлж чадна.
Дараагийн үзлэгт авч очих дараалал: нэгдүгээрт, 50% гэдэг нь ямар шинжилгээнээс, хэзээ гарсан утга болохыг тодруулах; хоёрдугаарт, эмчилгээ эхлэхийн өмнө суурь зүрхний шинжилгээг үлдээх эсэхийг асуух; гуравдугаарт, эхний тарианы өмнө зүрхний эмчийн зөвлөгөөг оруулж болох эсэхийг тодруулах; дөрөвдүгээрт, төлөвлөсөн эмчилгээний нэр, нийт мөчлөгийн тоо, зүрхтэй холбоотой анхаарах шинж тэмдгийг цаасаар авах; тавдугаарт, хэрэглэж буй зүрх, даралтын эмийг эмчилгээний хугацаанд хэрхэн үргэлжлүүлэхийг цэгцлэх. Эдгээр таван зүйл тодорхой болмогц 'эдгэрэх болов уу' гэсэн бүрхэг асуулт хариулт авч болох хэлбэрт шилждэг.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Шинжилгээ, эм, мэс заслын шийдвэрийг заавал эмчилгээ хийж буй эмч нартайгаа зөвлөлдөж гаргана уу.