Бүдүүн гэдэснээс эхэлсэн хорт хавдар (colorectal cancer) элэгний хэд хэдэн хэсэгт тархсан үед хими эмчилгээ (chemotherapy) хийлгэх бүрд ижил асуулт давтагдана: багассан уу? Гэтэл эмчийн хариу нь ихэвчлэн “эхний зураглалтай харьцуулахад тодорхой өөрчлөлт алга” гэсэн байдаг. Энэ өгүүлбэр эм үйлчлэхгүй байгааг илэрхийлж байна уу, эсвэл одоогийн төлөвлөгөөг үргэлжлүүлж болно гэсэн үг үү гэдгийг ганц тоогоор шийдэхгүй. Хэд хэдэн зүйлийг зэрэг харж байж л ялгарна.
Эхлээд дүгнэлт ямар дүрмээр гардгийг мэдэх нь тустай. Хатуу хавдрын эмчилгээний хариу урвалыг ихэвчлэн RECIST (Response Evaluation Criteria in Solid Tumors) шалгуураар үнэлдэг. Төлөөлөл болох хэдэн голомтыг сонгож, хамгийн урт голчийг нь нэмээд өмнөх шинжилгээтэй харьцуулна. Нийлбэр нь 30%-иар буурвал хэсэгчилсэн хариу урвал, 20%-иар нэмэгдвэл даамжрал, хооронд нь байвал тогтвортой байдал (stable disease) гэж бичигддэг. “Ялгаа алга” гэдэг нь ихэвчлэн энэ дунд бүсийг заадаг бөгөөд энэ нь эмчилгээ бүтэлгүйтсэн гэсэн үг биш юм. Эмчилгээгүй байсан бол томрох байсан өвчин байрандаа барьцаалагдаж байгаа байдал ч байж болно.
Хэмжээ ганцаараа бүх өөрчлөлтийг харуулдаггүй. Судас үүсэхийг саатуулах эм (anti-angiogenic) хавсарч хэрэглэж байгаа үед хавдар гаднаасаа багасахаас илүү дотроосоо задрах хэлбэрээр хариу үзүүлэх нь бий. Дүгнэлтэд үхжил (necrosis), уйланхайжилт, тодосгогч бодисын шингээлт буурсан гэсэн үгс байвал голч нь хэвээр байсан ч дотор нь өөрчлөлт явагдаж байгааг илтгэж болно. Тиймээс миллиметрийн тоог төдийгүй дүрс оношилгооны тайлбар хэсгийг хамт уншиж авах нь дараагийн уулзалтад тустай.
Хамгийн чухал нь: элэгний голомтыг мэс заслаар авах боломжтой эсэхийг хэдэн хувиар багассан нь шийддэггүй. Мэс заслын баг үнэндээ юуг жинддэг вэ гэвэл — тайрсны дараа үлдэх элэгний эзлэхүүн ба үйл ажиллагаа (future liver remnant), голомт нь хаалганы вен, элэгний вен зэрэг том судаснуудад хэр наалдсан байгаа, өвчин нэг дэлбэнд төвлөрсөн эсвэл хоёр талд тархсан эсэх, элэгнээс гадуур тархалт байгаа эсэх. Байрлал нь тохиромжтой бол их багасаагүй ч мэс заслын яриа гарч болно; эсрэгээрээ ихээхэн багассан ч үлдэх элэг хүрэлцэхгүй бол эхлээд үлдэх хэсгийг томруулах үе шаттай арга (жишээ нь хаалганы венийн эмболизаци) хэлэлцэгддэг. Уушгинд “хавдар байж ч болох, биш ч байж болох” жижиг зангилаа байвал түүний шинж чанарыг тодруулах алхам ихэвчлэн ижил дараалалд ордог.
Мэс засал хийх зорилготой хими эмчилгээг хязгааргүй удаан үргэлжлүүлдэггүй шалтгаан бас бий. Оксалиплатиныг удаан хэрэглэвэл элэгний жижиг судас гэмтэх, иринотеканыг удаан хэрэглэвэл өөхлөлттэй үрэвсэл үүсэх өөрчлөлт хуримтлагдаж, тайралтын дараах эдгэрэлтэд ачаалал болдог. Мөн голомт зураглалаас алга болсон ч эсүүд үлдсэн байж болох тул мэс заслын үед хаанаас авахаа тодорхойлох боломжгүй болох тохиолдол гардаг. Иймд хариу урвал хамгийн сайн байх үеийн ойролцоо мэс заслыг байрлуулах тухай яриа явагддаг. Судас үүсэхийг саатуулах эм хэрэглэж байсан бол шарх эдгэрэлт, цус алдалтын эрсдэлээс болж мэс заслын өмнө хэдэн долоо хоног түр зогсоох шаардлагатай тул огноо тогтмогц хими эмчилгээний хуваарь дахин зохицуулагддаг.
Олон салбарын хамтарсан зөвлөгөөн (multidisciplinary meeting)-ий өмнө нэг хуудсан дээр цаг хугацааны дарааллаар эмхэтгэвэл яриа нягт болно: шинжилгээ бүр дэх голомтын хэмжээ, CEA зэрэг маркерын хандлага, гаж нөлөөнөөс болж хасагдсан эсвэл тунг бууруулсан эм болон түүний огноо, жин ба өдөр тутмын идэвхийн өөрчлөлт, бөөлжилт хэдэн хоног үргэлжилсэн зэрэг тэмдэглэл. Өөр эмнэлэгт хийлгэсэн зураглал байвал дүгнэлт төдийгүй эх дүрсийг нь хамт өгвөл өмнөх шинжилгээтэй ижил хэмжүүрээр харьцуулах боломжтой.
Эмчээс асуух зүйлсээ ч урьдчилан бэлдэх нь богино цагийг үр дүнтэй болгоно: одоогийн хариу урвалыг ямар ангилалд үзэж байгаа, энэ хослолыг хэдэн удаа хүртэл үргэлжлүүлэх төлөвлөгөөтэй байгаа, мэс заслыг саатуулж буй зүйл нь хэмжээ юу, байрлал юу, эсвэл үлдэх элэгний эзлэхүүн үү, уушгины зангилааг хэзээ ямар аргаар тодруулах вэ, эм солих буюу нэмэх сонголт байгаа эсэх.
Асран халамжлагчийн зүгээс байнга гарч ирдэг “яагаад эрт мэдсэнгүй вэ” гэсэн өөрийгөө буруутгах бодолд нэг мөр нэмье. Баруун талын бүдүүн гэдсэнд үүссэн хавдар нь тэр хэсэгт өтгөн зөөлөн байдаг тул өтгөн хатах, ялгадасны өөрчлөлт зэрэг шинж оройтож илэрдэг бөгөөд цус багадалт, ядаргаа зэрэг бүдэг дохиогоор эхэлдэг нь элбэг. Оношийн хугацаа нь халамжилсан хүний анхаарлын хэмжүүр биш юм.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд хувь хүний онош, эмчилгээг орлохгүй. Эмчилгээний төлөвлөгөө, шинжилгээний хуваарь, эм зогсоох буюу солих аливаа шийдвэрийг эмчлэгч эмч нартайгаа заавал зөвлөлдөж гаргана уу.