Хими эмчилгээний хуваарь, шинжилгээний тоо, анх сонсож буй эмийн нэр... Эмчийн өрөөнд толгой дохин ойлгосон мэт байсан ч, гараад цахилгаан шат хүлээж байх зуур асуултууд нэг дор эргэн санагддаг. Дараагийн үзлэг хэдэн долоо хоногийн дараа, шөнө дунд асуух хүн ч алга. Тийм ч учраас сүүлийн үед үүсгэгч хиймэл оюун (generative AI) чатбот руу хандах хүн олширчээ. Танил бус нэр томьёог энгийн үгээр тайлбарлаж, шөнийн гурван цагт ч хариулж, хэдэн ч удаа дахин асуухад залхдаггүй нь тайвшрал өгдөг. Гэхдээ энэ хэрэгсэл хариултаа хэрхэн бүтээдгийг мэдэж хэрэглэх, мэдэхгүй хэрэглэх хоёр эрс ялгаатай.
AI чатбот бол баталгаажсан баримт хайдаг толь бичиг биш, асар их хэмжээний бичвэрээс суралцаж "дараа нь ирж болзошгүй үг"-ийг жигд холбож өгдөг хэрэгсэл юм. Тиймээс өгүүлбэр нь гөлгөр, итгэлтэй сонсогддог ч, бодит байдал дээр огт байдаггүй судалгаа, статистик, эмчилгээний удирдамжийг үнэмшилтэй мэт зохиож болно. Үүнийг хий хоосон зохиомж (hallucination) гэдэг. Загварыг сургасны дараа өөрчлөгдсөн удирдамж, шинээр бүртгэгдсэн эм, улс бүрд өөр даатгалын журам тусгагдаагүй байж болох ба хэрэглэгчийн итгэж буй тал руу нийцэн хариулах хандлага ч мэдэгддэг. Хамгийн гол нь чатбот тухайн хүний үе шат (stage), эсийн хэлбэр, элэг бөөрний үйл ажиллагаа, зэрэг хэрэглэж буй бусад эм, өмнөх гаж нөлөөний бүртгэлийг мэдэхгүй. Ижил асуултад хүн бүрд өөр хариулт байх ёстойн учир нь энэ.
Гэхдээ огт хэрэггүй гэсэн үг биш. Сайн хийдэг зүйлс нь бий: хүнд эмнэлгийн нэр томьёог энгийн үгээр тайлбарлах, урт зааварчилгааны гол санааг товчлох, өнөөг хүртэлх явцыг цаг хугацааны дарааллаар эмхлэх, дараагийн үзлэгт асуух асуултын жагсаалт боловсруулах, гадаад хэл дээрх материалын ерөнхий утгыг ойлгоход туслах зэрэг. Шөнө дунд түгшүүр дарахад ярилцах "хэн нэгэн" болдог нь ч ач холбогдолтой. Товчхондоо AI-г "шийдвэр гаргах суудалд" биш, "ойлгоход туслах, асуултаа цэгцлэх суудалд" тавих нь аюулгүй.
Харин чатботод даалгахгүй байх нь дээр асуултууд ч тодорхой бий: эмээ хэр их уух, алгасах эсэх, зогсоох эсэх; яг одоо яаралтай тусламж рүү явах шаардлагатай эсэх; хэр удаан амьдрах вэ; нэг шинжилгээний тоо сайжирсан уу, дордсон уу; хүнсний нэмэлт бүтээгдэхүүн эсвэл ургамлын гаралтай бэлдмэл одоогийн эмчилгээтэй харшилдах эсэх. Эдгээр шийдвэрийг зураг оношилгоо, эд эсийн шинжилгээ (biopsy), цусны шинжилгээний явц, биеийн ерөнхий байдал (performance status), хавсарсан өвчнийг хамтад нь харж байж гаргадаг. AI-н гаргасан нэг тооноос болж эмээ өөрөө тохируулах, эсвэл эмнэлэгт очих цагаа хойшлуулах нь хамгийн эрсдэлтэй.
Хувийн мэдээллийн талаар бас нэг бодох хэрэгтэй. Харилцан яриа хадгалагдах, үйлчилгээг сайжруулахад ашиглагдах боломжтой тул нэр, регистрийн дугаар, утасны дугаар, эмнэлгийн нэр, өвчтөний код, магадлагаа болон шинжилгээний хуудасны зургийг шууд оруулахаас зайлсхийсэн нь дээр. Нөхцөл байдлыг тайлбарлах шаардлагатай бол "60-аад насны эрэгтэй, хоол боловсруулах замын хавдар, хими эмчилгээний 3 дахь мөчлөг" гэх мэт хэн болохыг таних боломжгүй байдлаар бичихэд хангалттай.
Практикт ийм дараалал тусална. Нэгд, хариултыг "дүгнэлт" биш "асуултын жагсаалт" болгон хөрвүүл: ойлгоогүй хоёр гурван зүйлээ тэмдэглээд үзлэгтээ авч оч. Хоёрт, эх сурвалж нэхэж, түүнийг өөрөө шалга — нэр нь итгэл төрүүлэм эх сурвалж огт байхгүй байж болно. Гуравт, үндэсний хавдрын мэдээллийн төв эсвэл эмчлүүлж буй эмнэлгийнхээ өвчтөнд зориулсан гарын авлага зэрэг найдвартай эх сурвалжтай тулгаж үз. Дөрөвт, үзлэг дээрээ "AI-аас ийм тайлбар уншсан, бидний тохиолдолд яаж хамаарах вэ?" гэж асуу. AI ашигласнаа эмнэлгийн ажилтанд хэлэхэд буруудахгүй, харин ч буруу ойлголт хаанаас үүссэнийг хурдан цэгцлэхэд тусалдаг.
Эцэст нь, хүлээж болохгүй дохиог чатбот биш эмнэлэг л шийднэ. 38°C ба түүнээс дээш халуун эсвэл жихүүдэс хүрэх, амьсгаадах буюу цээж давчдах, гэнэтийн хүчтэй хэвлийн өвдөлт, зогсохгүй бөөлжилт, суулгалт, шээсний хэмжээ огцом багасах, арьс, нүдний цагаан хэсэг шарлаж шээс хар болох, хамар буюу буйлнаас гарсан цус тогтохгүй байх, ухаан балартах, хэл ярианы өөрчлөлт илрэх үед эмчлүүлж буй эмнэлэг эсвэл ойролцоох яаралтай тусламжид нэн даруй хандана. Ийм үед хайлт хийж, чатлахад өнгөрөөсөн 30 минутыг эргүүлэн авах боломжгүй.
Богинохон үзлэгт багтаагүй асуултуудаа хаа нэгтээ тавихыг хүсэх нь байгалийн зүйл. Гэвч AI бол хажууд тань тайлбарлахад туслах хэрэгсэл, таны эмнэлгийн бичлэгийг үзэж, хариуцлага хүлээж шийдвэр гаргадаг хүн биш. Ихэнх эмнэлэгт эргэж асуух суваг байдаг — хариуцсан сувилагч, хими эмчилгээний сургалтын ажилтан, нийгмийн ажилтны баг, өвчтөний зөвлөгөөний цонх. Эмчилгээ эхлэхээс өмнө эдгээр утасны дугаарыг тэмдэглэж авбал шөнө дунд арай гэгээлэг байдаг.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд хувь хүний эмчилгээг орлохгүй. Эмчилгээний шийдвэр, эмийн хэрэглээ, шинжилгээний хариуг эмчлүүлж буй эмч, мэргэжилтэнтэйгээ заавал зөвлөлдөнө үү.