Эмчилгээний хамгийн хүнд үе өнгөрсний дараа олон хүн хоолны дэглэмийн ном хайж эхэлдэг. Хагалгаа, хими эмчилгээг (chemotherapy) өөрөө шийдэж чадаагүй ч өнөөдрийн оройн хоолыг сонгож чадна гэсэн мэдрэмж тайвшрал өгдөг. Энэ хүсэл жам ёсны бөгөөд хооллолт, хөдөлгөөн нь сэргэлтийн үед эмч нар ч зөвлөдөг чиглэл юм. Гэхдээ дэлгүүрт байгаа бүх ном ижил хүчтэй нотолгоонд тулгуурладаггүй тул номоо хэрхэн сонгож, уншихаа мэдэх нь хэрэгтэй.
Эхлээд номын арын хэсгийг хараарай. Ашигласан эх сурвалжийн жагсаалт бий юу, Дэлхийн хавдар судлалын сан (WCRF/AICR) эсвэл Америкийн хорт хавдрын нийгэмлэг (ACS) зэрэг олон улсын зөвлөмжийг иш татсан уу, зохиогч нь эмч, эмнэлгийн хоол зүйч (registered dietitian) эсвэл судлаач мөн үү. Хэвлэгдсэн он, шинэчилсэн хэвлэл бас чухал. Харин болгоомжлох дохио нь тодорхой: нэг хүнс эсвэл нэг нэмэлт бүтээгдэхүүн хавдраас сэргийлнэ гэж баталдаг, мацаг барих, «детокс» (detox), хэт хатуу хязгаарлалт санал болгодог, зохиогчийн зардаг бүтээгдэхүүн рүү хөтөлдөг, «эмч нар танд хэлдэггүй» гэсэн хэлбэрээр эмнэлгийн эмчилгээнд эргэлзээ төрүүлдэг ном. Стандарт эмчилгээг хойшлуулах, зогсооход хүргэдэг ном өөрөө аюултай.
Нотолгооны хүч ч ялгаатай. Эс болон амьтан дээр хийсэн туршилтад ямар нэг бодис хавдрын эсийг дарангуйлсан гэдэг нь хүн тэр хүнсийг идэхтэй адилгүй. Ажиглалтын судалгаа (observational study) нь хамт илэрдэг хандлагыг харуулдаг ч шалтгаан-үр дагаврыг батлахгүй. Хоолны талаар санамсаргүй хуваарилалттай эмнэлзүйн туршилт (randomized controlled trial) цөөн байдаг тул өнөөгийн зөвлөмж ихэвчлэн нэг хүнс биш, хооллолтын нийт хэв маягийг ярьдаг.
Ерөнхий зураглал нь энгийн: хүнсний ногоо, жимс, бүхэл үрийн тариа, буурцагт ургамлыг хангалттай; улаан мах, боловсруулсан махыг багасгах; архи, чихэрлэг ундааг багасгах; биедээ тохирсон жинг барих; чадлынхаа хэрээр хөдөлгөөн хийх. Энэ нь дахин сэдрэхээс «хамгаалах даатгал» биш, харин эрсдэлийг бага зэрэг бууруулж, зүрх судас, чихрийн шижингээс сэргийлэхэд ч тустай чиглэл гэж ойлгох нь зөв. Хяналтын шинжилгээ, эмчийн бичсэн эмээ уух нь эхний ээлжид хэвээр байна.
Хэрэв та гадаадад эсвэл хөдөө амьдардаг бөгөөд номд бичсэн орц олдохгүй бол жагсаалтыг зарчим болгон хөрвүүлээрэй. Тодорхой нэг жимсний оронд улирлын буюу хөлдөөсөн жимс, танил бус тарианы оронд олдох бүхэл үрийн тариа, самрын төрөл ямар ч байсан тохирно; сэвэг зарам, вандуй, шош — бүгд буурцагт ургамал. Тослог загас олдохгүй бол лаазалсан загас, өндөг ч уургийн эх үүсвэр болно. Хөлдөөсөн, лаазалсан хүнс муу сонголт биш — зөвхөн давс, нэмсэн чихрийг шалгахад хангалттай. Чемодан дүүрэн импортын орц шаарддаггүй дэглэм л удаан үргэлжилдэг.
Хязгаарлалтаас өмнө тэжээл чухал болох үе бий. Эмчилгээний явцад буюу дараа жин буурч байвал ямар нэг хориглох жагсаалтаас илүү хангалттай илчлэг, уураг тэргүүнд ордог. Ялангуяа хоолны дуршил муу, амны салст шархалсан, ходоод гэдэсний хагалгааны дараа. Номын дүрмийг чанд баримталсаар тэжээлийн дутагдалд орж, дараагийн эмчилгээ хойшилсон тохиолдол бодитоор гардаг. Нейтрофил (neutrophil) буурсан үед юу нэмж идэхээс илүү аюулгүй бэлтгэж идэх нь чухал.
Эмтэй харшлах цэгүүдийг мөн урьдчилан шалгаарай. Грейпфрут ба түүний шүүс нь зарим уудаг хими болон онилсон эмчилгээний (targeted therapy) солилцоонд нөлөөлж болно; гахайн бэлдмэл маягийн ургамлын гаралтай нэмэлт, тухайлбал гэгээн Иоханы ургамал (St John's wort), өндөр тунгийн витамин, антиоксидант нэмэлтүүд эмчилгээтэй харилцан үйлчилж болзошгүй. Цус шингэлэх эм (anticoagulant) уудаг хүн ногоон хүнсний ногооны хэмжээгээ огцом өөрчлөхийн өмнө зөвлөлдөх хэрэгтэй. Эхлэхийг бодож буй нэмэлт, шүүс, цайныхаа нэр, тунг бичээд эмч, эм зүйчдээ шууд үзүүлэх нь хамгийн хурдан арга.
Эмчийн өрөөнд ингэж асууж болно: одоогийн байдалд минь зайлсхийх ёстой хүнс бий юу, жингээ барих уу эсвэл нэмэх үү, энэ эмнэлэгт хоол зүйчийн зөвлөгөө авах боломж бий юу. Хол амьдардаг бол дараагийн хяналтын үзлэгтэйгээ хамт хоол зүйн зөвлөгөөг захиалж болно. Мөн энэ ширээ бол ганцаараа хийх даалгавар биш — гэр бүлээрээ хамт идэж, хамт алхаж эхлэхэд хамгийн удаан үргэлжилдэг.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд хувь хүний онош, эмчилгээг орлохгүй. Хоолны дэглэм, нэмэлт бүтээгдэхүүнээ ихээхэн өөрчлөхөөс өмнө заавал эмчлэгч эмч, эм зүйчтэйгээ зөвлөлдөнө үү.