Хими эмчилгээ (chemotherapy) хийлгээд эмнэлгээс гарсан тэр өдрөө хэдхэн цагийн дараа гар болон биед тууралт, цэврүү гарч, улмаар амьсгаадах эсвэл шүлсээ залгихад хүндрэх тохиолдол ховор боловч гардаг. Тасагт залгахад эмчлүүлэгчийн хэвтэн эмчлүүлэх хугацаа дууссан тул эмийн жор бичих боломжгүй, яаралтай тусламжийн тасаг руу очно уу гэсэн хариу сонсогддог. Хүйтэн хөндий сонсогдож болох ч энэ нь хэвтэн болон амбулаторийн үйлчилгээний журам тусдаа байдагтай холбоотой. Хамгийн чухал нь энэ мөчид жаахан хүлээж үзье гэж өөрөө шийдэхгүй байх явдал юм.
Хэт мэдрэгшлийн урвал зөвхөн дусал хийж байх үед гардаггүй. Хими эмчилгээний эм эсвэл хамт хийсэн бусад эмэнд илрэх хэт мэдрэгшлийн урвал (hypersensitivity reaction) ихэвчлэн дусал хийж байх үед буюу дараа нь хэдэн арван минутын дотор илэрдэг ч, зарим тохиолдолд хэдэн цагаас нэг хоногийн дараа хожуу хэлбэрээр илэрч болно. Таксан (taxane), платинт (platinum) бүлгийн эм, моноклональ эсрэгбие (monoclonal antibody)-ийн үед харьцангуй элбэг мэдээлэгддэг бөгөөд тухайн өдөр хамт хийсэн антибиотик, өвчин намдаах эм, тодосгогч бодис (contrast media), бөөлжис намдаах эм ч шалтгаан болж болно. Тиймээс дусал хийх үед юу ч болоогүй учир энэ нь эмнээс биш байх гэж таамаглах нь найдвартай шалгуур биш.
Арьсны шинж болон амьсгалын замын шинж хоёр өөр жинтэй. Зөвхөн загатнаа, чонон хөрвөс байхаас ялгаатай нь уруул, хэл, хоолойн хаван (angioedema) болон анафилакси (anaphylaxis) нь амьсгалын замыг нарийсгадаг. Шүлс залгихад бэрх болох, хоолой базлагдах мэдрэмж, хоолой сөөх буюу дуу өөрчлөгдөх, шуугиантай амьсгал, цээж давчдах, толгой эргэх, хүйтэн хөлс гарах, ухаан балартах мэдрэмж нь цаг наргүй шинжүүд юм. Эдгээр нь хэдхэн минутын дотор хурдан хүндэрч болох тул гэртээ эм уугаад хэвтэж ажиглах хугацаа хамгийн эрсдэлтэй. Амьсгалын замын шинж илэрвэл өөрөө машин барихаас илүү яаралтай тусламж дуудах нь аюулгүй.
Тууралтын хэлбэрээр шалтгааныг тогтоох хэцүү. Хурууны цэврүү нь бүслүүр яр (herpes zoster) буюу энгийн герпес (herpes simplex) байж болох ч, эмийн тууралт эсвэл хүрэлцэхүйн арьсны үрэвсэл ч байж болно. Эмчилгээний улмаас дархлаа буурсан үед герпесийн халдвар илүү элбэг болдог. Харин ам, нүд, бэлэг эрхтний салст шархлах, халуурахын зэрэгцээ залгихад өвдөх, арьс өргөн хэсгээр өвдөж хуурах зэрэг нь эмийн хүнд гаж урвалын шинж байж болох тул тусад нь яаралтай үзүүлэх шаардлагатай. Тууралтыг цаг тутам зурган дээр тэмдэглэж авбал яаралтай тусламжийн тасагт болон дараагийн үзлэгт ихээхэн тус болно.
Яаралтай тусламжийн тасагт эхний өгүүлбэр чухал. Бүртгэл ба ангилалт (triage) хийх үед хими эмчилгээ хийлгэж байгаа, өнөөдөр эмнэлгээс гарсан, одоо амьсгалахад болон залгихад хүндэрч байна гэж эхэлж хэлбэл эрсдэлийн зэрэглэл дээшилж, үзлэг хурдан эхлэх боломжтой. Боломжтой бол хэрэглэсэн эмийн нэр, сүүлд дусал хийсэн огноо, тэр өдөр хамт хийсэн шингэн, антибиотик, өвчин намдаах эм, байнга уудаг эм, харшлын түүхээ бичиж авч явах буюу эмчилгээний хуваарийн хуудсаа аваарай. Халуурч байвал цагаан эсийн (нейтрофил) тоо буурсан үеийн халууралт байх магадлалыг мөн хамт хэлэх нь зүйтэй.
Хүлээж байх хугацаанд гэртээ хийж болох зүйл. Амьсгаадаж байвал хэвтэхээс илүү бие цэх сууж, хүзүү шахах хувцас, товчоо суллаж, ус, хоолыг хүчээр залгихгүй байх нь дээр. Гэрт бэлэн байгаа харшлын эм (antihistamine) байсан ч амьсгалын замын шинж илэрч байвал зөвхөн түүнд найдаж хүлээхгүй, эхлээд эмнэлэг рүү явах шийдвэрээ гаргах хэрэгтэй. Дэргэд байгаа хүн шинж тэмдэг эхэлсэн цаг, хэрхэн өөрчлөгдсөнийг тэмдэглэж авбал тустай.
Энэ тохиолдол дараагийн эмчилгээний чухал мэдээлэл болно. Яаралтай тусламжид байдал сайжирсан ч эмчлэгч эмчдээ заавал мэдэгдэж, эмнэлгийн бичилтэд үлдээгээрэй. Шалтгаан болсон эм нарийсвал дараагийн мөчлөгөөс урьдчилсан бэлтгэл эмчилгээ (premedication) нэмэх, дуслын хурдыг удаашруулах, мэдрэгшлийг бууруулах эмчилгээ (desensitization), эмээ солих, өөртөө тарих эпинефрин (epinephrine) бичүүлэх шаардлагатай эсэхийг ярилцаж болно. Мөн эмнэлгээс гарахын өмнө шөнө болон амралтын өдрийн холбоо барих дугаар, гэрээсээ ойрхон яаралтай тусламжийн тасгийг урьдчилан тодруулж тавибал ижил байдал давтагдахад цаг хожно.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Шинж тэмдэг, түүнд хандах арга хүн бүрд өөр байдаг тул бодит шийдвэрээ эмчлэгч эмч, эрүүл мэндийн ажилтантайгаа заавал зөвлөлдөнө үү.