Хорт хавдрын (cancer) оношийг сонссоны дараа сэтгэлд төрдөг айдас, түгшүүр нь зөвхөн зарим хүнд тохиолддог онцгой мэдрэмж биш, харин эмчилгээг туулж буй ихэнх хүний туулдаг жам ёсны хариу үйлдэл юм. Биеийн өвдөлт, ядаргаа шиг нүдэнд харагдахгүй ч сэтгэлийн түгшүүр нь эмчилгээний нэг хэсэг гэдгийг ойлгож, анхаарах хэрэгтэй.
Хавдар туулсан хүмүүст түгээмэл тохиолддог түгшүүрийн нэг бол "дахин сэдрэхээс айх айдас (fear of cancer recurrence)" юм. Эмчилгээ дууссаны дараа ч биеийн өчүүхэн өөрчлөлт хүртэл сэтгэлийг ихэд хөдөлгөж, өмнө бол анзаарахгүй өнгөрөх өвдөлт, ядаргааг "магадгүй дахин сэдэрсэн болов уу" гэсэн бодолтой холбож эхэлдэг. Энэ нь хэвийн бус зүйл биш, харин том хямралыг туулсан бие, сэтгэл өөрийгөө хамгаалах гэсэн жам ёсны сэрэмжлэх хариу үйлдэлд ойр юм.
Бас нэг түгээмэл дурддаг зүйл бол "шинжилгээний түгшүүр (scanxiety)" юм. CT, PET буюу хавдрын маркерын (tumor marker) шинжилгээний өмнө болон хариуг хүлээх хэдэн өдрийн турш түгшүүр эрс нэмэгддэг үзэгдлийг хэлдэг. Энэ үед нойр нимгэрч, өчүүхэн зүйлд мэдрэмтгий болж, хариуг сонсохоос ч өмнө хамгийн муу байдлыг урьдчилан төсөөлөх нь элбэг.
Ийм түгшүүрийг бүрэн арилгах хэцүү ч түүнийг багасгаж, өдрийг давахад тус болох аргууд бий. Тогтмол нойр, хооллолт, хөнгөн алхалт зэрэг биеэ хөдөлгөх үйл ажиллагаа нь сэтгэлийн хурцадмал байдлыг сааруулахад тусалдаг. Шинжилгээний хариуг хүлээх хугацаанд "хариу гарах хүртэл хэн ч мэдэхгүй" гэдгийг өөртөө сануулж, тэр цагийг дүүргэх тодорхой хэрэг (зугаалга, яриа, дуртай зүйл)-ийг урьдчилан төлөвлөх нь тустай. Аажуухан амьсгал гаргах тайвшралын арга, эсвэл яг одоогийн мэдрэмжид анхаарлаа хандуулах нь давалгаалан ирэх бодлын хурдыг сааруулахад хэрэг болно.
Айдсаа ганцаараа залгихаас илүү итгэдэг хүндээ ярих нь чухал. Сэтгэлээ үгээр илэрхийлэх нь дотоод дарамтыг багасгадаг бөгөөд ижил замыг туулж буй хүмүүстэй ярилцах нь "зөвхөн би ийм биш" гэсэн тайвшрал болдог. Гэхдээ хэт сэдээсэн, батлагдаагүй мэдээлэлд байнга өртвөл түгшүүр эсрэгээрээ нэмэгдэж болзошгүй тул мэдээлэл авах хэмжээ, сувгаа өөрөө зохицуулах нь зүйтэй.
Түгшүүр өдөр тутмын амьдралыг сүйтгэх хэмжээнд хүрвэл мэргэжлийн тусламж авахыг бодох хэрэгтэй. Хэдэн долоо хоногийн турш бараг унтаж чадахгүй, хоол идэх, өдөр тутмын үйл ажиллагаагаа хийхэд хүндрэлтэй, зүрх дэлсэж амьсгал боогдох сандралын шинж (panic) давтагдах, эсвэл амьдрал утгагүй санагдвал энэ нь "сэтгэл сул" учраас биш, харин тусламж хэрэгтэй байгаагийн дохио юм. Хавдрын өвчтний сэтгэл зүйг хариуцдаг сэтгэц-онкологи (psycho-oncology), сэтгэцийн эмчийн зөвлөгөө, эмнэлгийн нийгмийн ажилтны туслалцааг авч болох бөгөөд шаардлагатай бол богино хугацааны эмийн тусламж авч болно.
Ийм айдас зөвхөн өвчтөнийх биш. Хажууд нь байгаа асран хамгаалагч ч өөрийн түгшүүрээ хэлж чадалгүй ганцаараа тэвчих нь олонтаа. Асран хамгаалагчид ч хангалттай амрах, өөрийгөө анхаарах цаг хэрэгтэй бөгөөд ядрахдаа тусламж эрэх нь өвчтнийг илүү удаан асрах зам болдог.
Энэ бичвэр нь зөвхөн ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд хувь хүний онош, эмчилгээг орлохгүй. Түгшүүр, сэтгэл гутрал, нойрны асуудал үргэлжилбэл эмчлэгч эмч буюу сэтгэцийн эрүүл мэндийн мэргэжилтэнтэй заавал зөвлөлдөнө үү.