Гэр бүлийн хүнд хорт хавдар (cancer) оношлогдоход асран халамжлагч нь ихэвчлэн шөнөжин интернэтээс мэдээлэл хайж эхэлдэг. Хэдхэн хоногийн дотор олон талаас санал ирнэ: ямар нэг ургамлын шүүс, өндөр үнэтэй дархлааны эсийн эмчилгээ (immune cell therapy), эсвэл өөр өвчинд зориулж бүртгэгдсэн эм — жишээ нь мөөгөнцрийн эсрэг эм (antifungal) — "тустай гэсэн судалгаа бий" гэсэн үгтэй хамт санал болгогддог. Мэдээлэл нэмэгдэх тусам сэтгэл тайвширахын оронд юуг сонгохоо мэдэхээ болих нь элбэг.
Ийм санал яагаад хавдрын эргэн тойронд төвлөрдөг вэ гэвэл, ирээдүйг таамаглахад хүнд, эмчилгээ хоорондын хүлээлт урт байх тусам тэр хоосон зайг дүүргэх түүхүүд олширдог. Ойрын хүнийхээ төлөө "дахиад ямар нэг зүйл хийе" гэж бодох нь байгалийн жам. Харин зар сурталчилгаа болон үнэхээр судлагдаж байгаа зүйлийг ялгаж харах чадвар тусад нь хэрэгтэй.
Эхлээд "нотолгооны шат"-ыг санахад тустай. Эмнэлгийн нотолгоо ерөнхийдөө дараах дарааллаар бэхждэг: эс болон амьтны туршилт; хүн дээрх 1-р үе шат (аюулгүй тун тодорхойлох); 2-р үе шат (ихэвчлэн нэг бүлэг дээр үр нөлөөний шинжийг хайх); 3-р үе шат (өвчтөнүүдийг санамсаргүй байдлаар хуваарилж, стандарт эмчилгээтэй шууд харьцуулах); эцэст нь системчилсэн тойм, мета-шинжилгээ (meta-analysis) болон эмчилгээний удирдамж. Нэг эмнэлэгт хийгдсэн, хэдэн арван хүнтэй жижиг судалгаа энэ шатны доод хэсэгт байдаг — тэр нь боломжийг л шалгасан хэрэг. Боломж харах, үр дүнг батлах хоёр огт өөр.
Оролцогчийн тооноос ч илүү чухал зүйл бол харьцуулах бүлэг (control group) байсан эсэх. Харьцуулалтгүй бол сайжирсан хүн байлаа ч энэ нь тухайн бэлдмэлийн ач холбогдол уу, өвчний байгалийн явц уу, эсвэл зэрэгцүүлэн авч байсан стандарт эмчилгээний үр дүн үү гэдгийг ялгах боломжгүй. Тиймээс судалгааг уншихдаа санамсаргүй хуваарилалт хийсэн эсэх, үндсэн үнэлгээний үзүүлэлт нь юу байсан, өвчтөнд бодитоор мэдрэгдэх үр дүн (жишээ нь нийт амьдрах хугацаа) хэмжсэн эсэхийг хамт харах хэрэгтэй.
Байгаа эмийг өөр өвчинд туршиж үзэх буюу эмийн дахин зориулалт (drug repurposing) нь хууран мэхлэлт биш, бодитоор оршдог судалгааны чиглэл юм. Аюулгүй байдлын мэдээлэл нь аль хэдийн хуримтлагдсан байдаг тул судлахад тохиромжтой. Гэвч лабораторид хавдрын эсийг дарсан тун хүний цусанд аюулгүйгээр хүрч чадах эсэх нь тусдаа асуудал бөгөөд эхэн үеийн дохио том хэмжээний судалгаанд давтагдаагүй тохиолдол хамаагүй олон. Иймд "судлагдаж байгаа нэр дэвшигч" ба "өнөөдөр гэрийн хүндээ өгч болох эмчилгээ" хоёр ижил зүйл биш.
Илүү бодит эрсдэл бол эмийн харилцан үйлчлэл (drug interaction). Зарим мөөгөнцрийн эсрэг эм элэгний CYP3A4 фермэнтийг хүчтэй саатуулж, зэрэг хэрэглэж буй хавдрын эсрэг эм, өвчин намдаагч, бөөлжис намдаах эмийн цусан дахь хэмжээг санаснаас их эсвэл бага болгож мэднэ. Хүнсний нэмэлт бүтээгдэхүүн, ургамлын гаралтай бэлдмэл нь элэг, бөөрөнд ачаалал өгөх, цус алдалтын хандлагад нөлөөлөх боломжтой. Ялангуяа цөсний зам бөглөрч шүлтлэг фосфатаза (ALP) зэрэг үзүүлэлт өссөн, бөөрний үйл ажиллагаа буурсан, цус багадалт (anemia) байгаа үед эм биед боловсрогдох байдал өөрчлөгддөг тул "өөр хүнд зүгээр байсан" гэдэг үг найдвартай баталгаа болохгүй.
Сурталчилгаанд ихэвчлэн ижил дохио давтагддаг: гаж нөлөө огт байхгүй гэж баталгаа өгөх; шинжилгээ, дүрс оношилгооны оронд зөвхөн хувь хүний сэтгэгдэлд түших; урьдчилж их хэмжээний төлбөр авах бүтэц; стандарт эмчилгээг хойшлуулах эсвэл зогсоохыг зөвлөх; "судалгаа бий" гээд аль сэтгүүлийн ямар судалгаа болохыг хэлэхгүй байх; тухайн эмчилгээ, төхөөрөмж нь ямар ч эмнэлгийн удирдамжид байхгүй байх. Харин жинхэнэ эмнэлзүйн судалгаа (clinical trial) бол оролцох шалгуур, хариуцсан байгууллага нь албан ёсоор бүртгэгдсэн байдаг ба зардлыг ихэвчлэн өвчтөнд бүрэн үүрүүлдэггүй.
Эмчийн өрөөнд ингэж асууж болно: "Энэ бэлдмэлийг одоо хэрэглэж буй эмтэй хамт хэрэглэвэл харилцан үйлчлэл гарах уу?", "Одоогийн элэг, бөөрний үзүүлэлттэй харьцуулахад ачаалал болох уу?", "Манай хүний байдалд тохирох эмнэлзүйн судалгаа байгаа болов уу?". Санал болгосон мэдээллээ хэвлэж эсвэл дэлгэцийн зураг авч очвол богино хугацааны үзлэгт ч илүү тодорхой хариу авна. ALP, гемоглобин зэрэг үзүүлэлт олон шалтгаанаар хамт хөдөлдөг тул чиг хандлагыг эмчийн багтай хамт тайлбарлах нь аюулгүй.
Өдөржин "юу буруу болов" гэж хайх нь ихэвчлэн арчаагүй байдлын өөр нэг илэрхийлэл байдаг. Тэр цагийн багахан хэсгийг өвдөлт, хоолны дуршил, нойр, биеийн байдлыг товч тэмдэглэхэд зориулж, дараагийн үзлэгт хэлж өгвөл ямар ч сурталчилгаанаас илүү эмчилгээний бодит шийдвэрт тусална.
Энэхүү нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд хувь хүний онош, эмчилгээг орлохгүй. Хэрэглэж буй болон хэрэглэхээр төлөвлөж буй ямар ч эм, нэмэлт бэлдмэлийн талаар эмч эсвэл эм зүйчтэйгээ заавал зөвлөлдөнө үү.