Эмчилгээний төлөвлөгөөг ярилцаж байхад «энэ эм даатгалд хамрагдахгүй» гэсэн үг сонсогдох мөч гэр бүлийнхэнд хамгийн хүнд байдаг. Ихэнх хүн үүнийг «эмчилгээ хийхгүй гэсэн үг үү» гэж ойлгодог. Гэвч энэ нь эрүүл мэндийн даатгал (health insurance) тухайн өвчтөнийг бүрмөсөн хассан гэсэн үг биш, харин тухайн эмийг яг энэ нөхцөлд хэрэглэхэд урьдчилан тогтоосон шалгуурт нийцэхгүй байгааг илэрхийлсэн захиргааны тайлбар байх нь элбэг. Эмнэлзүйн мэдээлэл, санхүүгийн мэдээлэл хоёрыг салгаж ойлговол дараагийн яриа хамаагүй тодорхой болно.
Хорт хавдрын эмийн зардал ерөнхийдөө хэд хэдэн ангилалд хуваагддаг. Тогтоосон нөхцөлийг хангавал даатгал ихэнх хэсгийг нь хариуцдаг бүрэн нөхөн олговортой эм, өвчтөний хувь хэмжээ өндөр байдаг хэсэгчилсэн нөхөн олговортой эм, жагсаалтад байгаа ч зөвшөөрөгдсөн заалтаас гадуур буюу шалгуураас давж хэрэглэснээр эмийн үнийг бүрэн өвчтөн төлдөг тохиолдол (off-label буюу шалгуураас гадуурх хэрэглээ), мөн жагсаалтад огт ороогүй эм гэж байна. «Даатгалд ордоггүй» гэсэн нэг өгүүлбэрийн ард эдгээрийн аль нь байгаагаас бодит зардал, цаашид авах алхам эрс ялгаатай.
Нөхөн олговрын шалгуурыг ихэвчлэн хавдрын төрөл, тархалтын хэмжээ, өмнө нь ямар эмчилгээ авсан, шинжилгээний тодорхой хариу байгаа эсэх дээр үндэслэн тогтоодог. Элэгний эсийн хорт хавдар (hepatocellular carcinoma) шиг өвчинд элэгний үлдэгдэл үйл ажиллагаа, өвчтөний ерөнхий биеийн байдал (performance status) бас чухал шалгуур болдог. Нэг эм эхний эмчилгээнд зөвшөөрөгдөж, дараагийн шатанд зөвшөөрөгдөхгүй байх нь бий. «Үр дүн хүлээх боломж бага» гэсэн үг нь ихэвчлэн «юу ч хийх аргагүй» гэсэн шийдвэр биш, харин яг энэ нөхцөлийг батлах судалгааны нотолгоо хангалтгүй гэсэн утгатай. Аль утгаар хэлснийг эмчээсээ дахин тодруулан асуух нь огтхон ч буруу зүйл биш.
Бас нэг ойлгомжгүй зүйл бол хорт хавдрын хөнгөлөлтийн бүртгэл болон жилийн өөрийн төлбөрийн дээд хязгаар зэрэг хамгаалалт нь ихэвчлэн зөвхөн нөхөн олговорт хамрагдсан зүйлд үйлчилдэг явдал. Даатгалд хамрагддаггүй буюу бүрэн өөрөө төлдөг эмийн зардал эдгээр хамгаалалтаас гадуур үлддэг тул хөнгөлөлтөд бүртгүүлсэн атлаа маш өндөр төсөв санал болгож болно.
Гэхдээ зам нэг биш. Эмнэлэгт шалгуураас гадуур хэрэглэх зөвшөөрлийг хянан хэлэлцүүлэх журам, олон мэргэжлийн багийн хэлэлцүүлэг (multidisciplinary discussion) байдаг бөгөөд эмчилгээний дарааллыг өөрчлөх, туяа эмчилгээ зэрэг байрлалын эмчилгээг нэмэх, эсвэл эмнэлзүйн туршилт (clinical trial)-ыг хэлэлцэх боломж гардаг. Туршилтад хамрагдах шалгуур хатуу, оролцоо баталгаагүй ч судалгаатай холбоотой эм, шинжилгээний зардлын зохион байгуулалт өөр байж болох тул асууж тодруулах нь зүйтэй.
Дараагийн үзлэгт бэлдэх асуултууд: санал болгож буй эмчилгээ огт нөхөн олговоргүй юу, эсвэл шалгуураас гадуурх хэрэглээ үү; энэ нөхцөлд даатгалд хамрагддаг өөр стандарт эмчилгээ байгаа юу; нэг мөчлөгийн ойролцоо зардал хэд, хэдэн мөчлөг төлөвлөж байна; хүлээгдэж буй шинжилгээний хариу шалгуурыг өөрчилж болох уу; хамгийн гол нь өвчтөний одоогийн биеийн байдал, элэгний үйл ажиллагаа энэ эмчилгээг даах уу гэдэг. Сүүлийн асуулт зардлаас ч урьтах ёстой атлаа хамгийн их мартагддаг.
Санхүүгийн дэмжлэг хайхад эмнэлгийн нийгмийн ажилтан эсвэл өвчтөний зөвлөх алба эхний хаяг болно. Төрийн эмнэлгийн зардлын дэмжлэг, үйлдвэрлэгчийн өвчтөнд туслах хөтөлбөр, хувийн даатгалын гэрээний нөхцөл тус бүр өөр шаардлагатай тул онош, жорын хуулбар, төлбөрийн баримтуудаа цуглуулаад нэг дор зөвлөгөө авах нь хэмнэлттэй.
Эцэст нь, зардал болон таамаглалын тухай яриаг өвчтөний өмнө сонсох нь сэтгэлд удаан үлддэг. Ийм яриаг тусад нь хийхийг хүсэх боломжтой бөгөөд өвчтөнөөс өөрөөс нь хэр зэрэг дэлгэрэнгүй мэдэхийг хүсэж байгааг эхлээд асуух нь зохимжтой. Мөн идэвхтэй эмчилгээг хэлэлцэж байх хугацаанд өвдөлт, хоолны дуршил буурах, хаван, амьсгаадалтыг хөнгөвчлөх паллиатив тусламж (palliative care)-ыг зэрэг авч болно. Энэ нь эмчилгээнээс татгалзаж буй хэрэг биш, харин биеийн байдлыг хамгаалж дараагийн сонголтыг нээлттэй байлгах арга юм.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Даатгалын журам, дэмжлэгийн хөтөлбөр улс орон, цаг хугацаанаас хамааран өөр байдаг тул эмчилгээний шийдвэр, зардал, дэмжлэгийн хүсэлтийг өөрийн эмчлэгч эмч, эмнэлгийн зөвлөх албатай заавал ярилцана уу.