Хорт хавдрын (cancer) онош сонссоны дараа хамгийн түрүүнд гарч ирдэг асуултын нэг нь "аль эмчид үзүүлэх вэ" гэдэг байдаг. Телевизийн нэвтрүүлэгт "нэрт эмч" хэмээн танилцуулагдсан хүний нэрийг тэмдэглэж авах, эсвэл өвчтөнүүдийн форум дээр тодорхой эмчийн талаар болгоомжтойхон асуух нь бүрэн ойлгомжтой зан үйл юм. Гэвч ийнхүү цуглуулсан нэр шууд "надад тохирох эмч" гэсэн үг биш. Энэ ялгааг ойлговол мэдээлэл цуглуулах цаг хугацаа сэтгэлийн түгшүүрийг нэмэгдүүлэхийн оронд шийдвэр гаргахад тусалдаг болно.
Эхлээд нэвтрүүлгийн мөн чанарыг мэдэх нь чухал. Эмч нарыг танилцуулсан баримтат болон нэвтрүүлгийн контент нь эмнэлгийн чадварыг эрэмбэлсэн жагсаалт биш, харин продюсерүүд төлөвлөж, засварласан бүтээл юм. Хязгаарлагдмал хугацаанд сонирхол татахуйц тохиолдлуудыг сонгон авч, зураг авалтад зөвшөөрөл өгсөн өвчтөн, эмнэлгийн ажилтнууд л оролцдог. Иймд "телевизээр гарсан" гэдэг нь тухайн салбарт удаан ажилласны нэг шинж боловч, өөр эмнэлгийн эмч нар түүнээс дутуу гэсэн үг огтхон ч биш.
Форумын зөвлөмжид ч мөн адил хязгаар бий. Бичсэн хүний хавдрын төрөл, эд эсийн хэлбэр (histology), үе шат (stage), нас, хавсарсан өвчин, эмчилгээ эхэлсэн хугацаа тантай өчүүхэн ч ялгаатай бол тэр туршлага шууд хэрэглэгдэхгүй. Түүнчлэн маш их сэтгэл хангалуун болсон, эсвэл ихэд сэтгэл дундуур байсан хүмүүс илүү олон бичдэг тул дундаж, ердийн туршлага бараг харагддаггүй. Сайн ч бай, муу ч бай сэтгэгдлийг "нэг хүний нэг туршлага" гэж уншвал аюулгүй.
Харин бодит байдалд тустай шалгуурууд бий. Нэгдүгээрт, тухайн эмч таны хавдрын төрлийг байнга эмчилдэг нарийн мэргэжлийн (subspecialty) чиглэлтэй эсэх. Мэс заслын онкологи (surgical oncology) дотор ч ходоод, бүдүүн гэдэс, элэг-цөс-нойр булчирхай, эмэгтэйчүүдийн хавдар, хөхний хавдар тус бүр өөр салбар юм. Хоёрдугаарт, олон мэргэжлийн баг (multidisciplinary team, MDT) буюу мэс засал, химийн эмчилгээ, туяа эмчилгээ, эмгэг судлал, дүрс оношилгооны эмч нар хамтран хэлэлцдэг тогтолцоо байгаа эсэх. Гуравдугаарт, эмчилгээний тасралтгүй байдал ба хүртээмж: эмчилгээ хэдэн сараас хэдэн жил үргэлжилдэг тул зам зай, цаг захиалгын завсар, халуурах зэрэг яаралтай үед холбоо барих суваг байгаа эсэх нь амьдралын чанарт ихээхэн нөлөөлдөг. Дөрөвдүгээрт, тайлбар нь танд ойлгомжтой эсэх, асуулт асуух боломжтой эсэх. Эдгээр нь алдар нэрээс хамаагүй илүү мэдрэгддэг.
Мэдээлэл шалгах суваг ч бодсоноос илүү нээлттэй. Эмнэлгийн албан ёсны цахим хуудсан дахь мэргэжлийн чиглэл, холбогдох мэргэжлийн нийгэмлэгийн нээлттэй мэдээлэл, улсын хавдрын мэдээллийн байгууллагын материал нь хувь хүний сэтгэгдлээс илүү найдвартай эхлэл болно. Албан ёсны илгээх бичгээр (referral) цаг авбал шинжилгээ, дүрс оношилгооны хариу хамт дамждаг тул давхардсан шинжилгээ багасна. Өөр санал сонсохыг хүсвэл хоёр дахь санал (second opinion) авах нь түгээмэл зүйл бөгөөд одоогийн эмч нараа урвасан хэрэг огт биш. Энэ үед эмнэлгийн бичлэгийн хуулбар, дүрс оношилгооны диск, эд эсийн шинжилгээний шил буюу парафин блокоо хамт авч очвол зөвлөгөө хамаагүй нарийвчлалтай болно.
Эцэст нь сэтгэлийн тухай. "Илүү сайн эмч олохгүй байгаад эмчилгээ буруудвал яах вэ" гэсэн түгшүүр түгээмэл. Гэвч хавдрын эмчилгээний ихэнх нь эмнэлзүйн удирдамжид (clinical guideline) тулгуурласан стандарт эмчилгээ дээр суурилдаг бөгөөд онош, үе шат, эд эсийн шинжилгээний хариу ижил бол эмчилгээний ерөнхий чиглэл эмнэлгүүдийн хооронд ихэвчлэн төстэй байдаг. Харин төгс нэр хайж байгаад эмчилгээний эхлэл хэдэн долоо хоногоор хойшлох нь илүү эрсдэлтэй байж болно. Нэр сонгохоос илүү, одоо хариуцаж буй эмч нартаа асуултаа эмхэлж асуух нь эхний алхам байдаг.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Эмнэлэг болон эмчилгээний сонголт нь таны онош, үе шат, биеийн байдал, амьдралын нөхцөл байдлаас хамаарч өөр байдаг тул заавал өөрийн эмчтэйгээ зөвлөлдөнө үү.