Хими эмчилгээ (chemotherapy) буюу туяа эмчилгээ (radiation therapy) хийлгэж буй олон хүн урьдынхаас илүү даардаг болсноо анзаардаг. Нэг талаас эмнэлгийн хүлээлгийн танхим, тариа хийдэг өрөө сэрүүн байдагтай холбоотой ч, нөгөө талаас бие өөрөө эмчилгээний үед хүйтэнд илүү мэдрэг болдогтой холбоотой. Энэ бол зүгээр нэг сэтгэгдэл биш, биед зэрэг явагдаж буй хэд хэдэн өөрчлөлтийн үр дүн юм.
Нэг түгээмэл шалтгаан бол цус багадалт (anemia) юм. Хими эмчилгээ хурдан хуваагддаг эсүүдэд нөлөөлдөг бөгөөд хүчилтөрөгч зөөдөг улаан эс үүсгэдэг ясны чөмөг (bone marrow) мөн нөлөөлөлд ордог. Улаан эс цөөрөхөд гар хөлийн үзүүрт хүчилтөрөгч, дулаан хүрэлцэхгүй болж, гар хөл хүйтэрч чичрэх мэдрэмж төрж болно. Түүнчлэн хоолны дуршил буурч жин, булчин, өөх тос багасвал биеийг дулаацуулдаг байгалийн "тусгаарлагч" нимгэрч, улам даардаг болно.
Хөдөлгөөн багасах нь бас нөлөөтэй. Булчин ажиллахдаа дулаан ялгаруулдаг тул удаан хугацаагаар суугаад тариа хийлгэх, орондоо амрах нь биеийн үүсгэх дулааныг багасгадаг. Ховор тохиолдолд бамбай булчирхайн (thyroid) үйл ажиллагаа буурч хүйтэн мэдрэмж нэмэгддэг тул хэт даарч, ядарч, хавдсан мэт байдал үргэлжилбэл эмчээс бамбай булчирхайн шинжилгээ хийлгэх талаар асууж болно.
Зарим эм тусгай хариу урвал үүсгэдэг. Бүдүүн гэдэс зэрэг хавдарт хэрэглэдэг оксалиплатин (oxaliplatin) төрлийн эм нь хүйтэн агаар, хүйтэн зүйл, хүйтэн ундаанд гар хөл, хоолой бадайрч, хатгах мэдрэмж өгдөг "хүйтэнд хэт мэдрэг байдал (cold sensitivity)" үүсгэж болно. Энэ нь зүгээр эвгүйтэхээс гадна өвдөлт болж хувирдаг тул хүйтэн ус, хүйтэн хоол, хүйтэн гадаргуугаас зайлсхийж, бээлий, дулаан хувцас бэлдэх нь маш чухал.
Гэхдээ "даарах" болон "чичрэх (chills)"-ийг ялгах хэрэгтэй. Бие чичрэн даарахын зэрэгцээ халуун нэмэгдвэл, ялангуяа хими эмчилгээний дараа цусны цагаан эс (white blood cell) буурсан үед энэ нь халдварын шинж тэмдэг байж болно. Ийм үед зүгээр хучлагаар тэвчихийн оронд биеийн халууныг хэмжиж, халуурсан бол эмчид даруй мэдэгдэх нь аюулгүй.
Өдөр тутамд нимгэн хувцсыг давхарлаж өмсвөл өрөөний нөхцөлд тохируулан тайлж өмсөхөд хялбар болно. Хөнгөн цув, өвдөг таглах хөнжил, дулаан оймс, гар дулаацуулагч авч явбал эмнэлгийн урт өдрийг илүү тухтай өнгөрүүлж болно. Дулаан ус, цай бага багаар уух, боломжтой бол гар хөлөө хөнгөн хөдөлгөж цусны эргэлтийг сайжруулах нь бас тустай. Хэрэв даарах нь толгой эргэх, хүнд ядрахтай хамт үргэлжилбэл цус багадалтыг шалгах шаардлагатай тул үзлэгийн үедээ заавал хэлээрэй.
Энэ нийтлэл нь зөвхөн ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд хувь хүний эмчилгээг орлохгүй. Шинж тэмдэг, эмчилгээний нөхцөл хүн бүрд өөр өөр байдаг тул тодорхой шийдвэр, арга хэмжээг өөрийн эмнэлгийн багтайгаа зөвлөлдөнө үү.