Бүдүүн гэдэсний хорт хавдар (colon cancer)-ын мэс засал хийлгээд гэртээ буцаж ирсний дараа, хими эмчилгээ (chemotherapy) хараахан эхлээгүй байхад хөл, шилбэ хавагнах нь ховор биш. Мэс засал болон эдгэрэлтийн явц биеийн шингэний тэнцвэр, цусны эргэлтэд хэд хэдэн өөрчлөлт үлдээдэг.
Хамгийн түгээмэл шалтгаан нь удаан хугацаагаар нэг байрлалд байх явдал. Удаан хэвтэх буюу суувал хөлний вен (vein), лимфийн (lymph) урсгал удааширч, шингэн хөл рүү хуримтлагдана. Мэс заслын үед хийсэн судсаар авах шингэн, эдгэрэлтийн үед буурах цусны уураг (альбумин, albumin), давслаг хоол ч хаван нэмэгдүүлж болно. Ийм хаван ихэвчлэн хоёр хөлд адилхан тохиолдож, өвдөлтгүй бөгөөд хөлөө өргөж, хөдөлгөвөл намждаг.
Гэхдээ заавал ялгах ёстой шинж тэмдэг бий. Хорт хавдрын өвчтөнд цусны бүлэн (thrombus) үүсэх магадлал өндөр тул нэг хөл гэнэт хавагнаж, шилбэ өвдөх буюу барихад хатуу, халуу оргих, улайх бол гүн венийн тромбоз (deep vein thrombosis)-ыг сэжиглэх хэрэгтэй. Үүн дээр гэнэт амьсгаадах, цээж өвдөх нь нэмэгдвэл уушгины эмболи (pulmonary embolism) байж болзошгүй тул нэн даруй яаралтай тусламж авах шаардлагатай. Хаван дагалдаад амьсгаадах буюу шээс эрс багасвал зүрх, бөөр (kidney)-ний асуудлыг мөн шалгах хэрэгтэй.
Өдөр тутамд тус болох аргууд: суух буюу хэвтэхдээ хөлөө зүрхнээс арай өндөр өргөж тавих, шагайгаа дээш доош хөдөлгөх дасгал хийх. Хэт ачаалалгүйгээр богино зайд байнга алхах нь цусны эргэлтэд сайн. Шахалтын оймс (compression stocking) нь вен, лимфийн хаванд тус болж болох ч цусны бүлэн батлагдаагүй эсвэл хөлний артери (artery)-ийн цусан хангамжид асуудалтай үед хортой байж болзошгүй тул өмсөхийн өмнө эмч эмнэлгийн ажилтантай зөвлөлдөж, тохирох даралт, хэмжээг сонгох нь аюулгүй.
Хаван нэг сараас удаан үргэлжлэх буюу улам хүндэрвэл хүлээхээс илүү эмчдээ мэдэгдэх нь зөв. Альбумин, бөөр, зүрхний байдлыг шалгах буюу хөлний хэт авиан (ultrasound) шинжилгээгээр цусны бүлэн эсэхийг тодруулж болно. Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд эмчилгээг орлохгүй тул өөрийн биеийн байдалд тохирсон шийдвэрийг заавал эмч эмнэлгийн мэргэжилтэнтэй зөвлөлдөнө үү.