Хорт хавдартай (cancer) хайртай хүнийхээ хажууд байгаа асран халамжлагчид ихэнхдээ өөрсдийн сэтгэлийг анхаарах завгүй байдаг. Өдрөөс өдөрт тураад буй хүнээ хараад, өвчтөний өмнө хүчээр инээмсэглэж, өрөөнөөс гарч нулимсаа арчаад, дахин орох нь олонтаа тохиолддог. Энэ бол хэвийн бус зүйл биш, харин хайртай хүн өвдөх үед хэнд ч тохиолдож болох жам ёсны хариу үйлдэл юм.
Хараахан салаагүй байхад урьдчилан уй гашуу төрөхийг "урьдчилсан гашуудал (anticipatory grief)" гэж нэрлэдэг. Алдагдлыг урьдчилан мэдэрч, түгшүүр, гэм буруутай байдал, уур хилэн, арчаагүйдэл зэрэг холилдон илэрч болно. Урьдчилан гашуудна гэдэг нь өвчтөнөө орхиж байгаа хэрэг биш, харин үлдсэн хугацааг эрхэмлэж буйн илрэл юм. Энэ мэдрэмжид нэр өгч ойлгосноор л сэтгэлийн ачаа арай хөнгөрч болно.
Асран халамжлагчид ихэвчлэн "өвчтөний өмнө хэзээ ч уйлж болохгүй" гэж өөрийгөө шахдаг. Гэвч сэтгэл хөдлөлөө байнга нуух дарамт нь эсрэгээрээ илүү их ядаргаа, сэтгэлийн шаналал (burnout) авчирдаг. Заримдаа нулимсаа барихаас илүү, өвчтөнтэйгээ сэтгэлээ нам гүмхэн хуваалцах нь харилцан тайтгарал болдог. Өвчтөнд хэрэгтэй нь төгс тэвчээртэй асран халамжлагч биш, харин хажууд нь байх хүн гэдгийг санаарай.
Ядарсан сэтгэлээ хамгаалахын тулд өдөр бүр багахан ч гэсэн сэргэх цаг гаргах нь тустай. Хэдхэн минут ч болов тасалгаанаас гарч гадаа амьсгаагаа тэгшлэх, хоол унд, нойроо алдахгүй байхыг хичээх, итгэлтэй гэр бүл, найздаа сэтгэлээ нээх нь чухал. Асаргааг ганцаараа үүрэлгүй бусад гэр бүлтэйгээ үүргээ хуваах, эмнэлгийн нийгмийн ажилтан, өвчтөнийг дэмжих хөтөлбөр, асран халамжлагчдын бүлгийн тусламжийг авах нь бас нэг сайн арга юм.
Гэвч гүн гутрал (depression) 2 долоо хоногоос удаан үргэлжлэх, нойргүйдэх, өдөр тутмын амьдрал хүндрэх, эсвэл "байхгүй болчихсон бол дээ" гэсэн бодол төрвөл энэ нь тусламж эрэлхийлэх дохио юм. Сэтгэцийн эрүүл мэндийн эмч, зөвлөх мэргэжилтэн, паллиатив тусламжийн (palliative care) багийн сэтгэл зүйн дэмжлэг авах нь сул дорой байдал биш, харин өөрийгөө болон өвчтөнөө хамтад нь хамгаалах ухаалаг сонголт юм.
Энэ нийтлэл нь зөвхөн ойлголт өгөх ерөнхий мэдээлэл бөгөөд эмчийн онош, эмчилгээг орлохгүй. Хэрэв та асран халамжлагчийн хувьд өөрийн эрүүл мэнд, сэтгэл санааны талаар санаа зовж байвал эмч мэргэжилтэн эсвэл зөвлөхтэй заавал зөвлөлдөнө үү.