Эмнэлгээс хоёр, гурван сарын эмийг нэг дор авахад тооцооны цонхны өмнө төлбөрийн хэмжээг хараад гайхах нь ховор биш. Ялангуяа эрүүл мэндийн даатгалд (health insurance) хамрагддаггүй буюу 'даатгалгүй' эм холилдвол үнэ нэлээд өндөр гарч болно. Тэгэхээр 'энэ эмийг том эмнэлгийн урд биш, гэрийнхээ ойрын эмийн сангаас (pharmacy) авбал хямд байх болов уу?' гэсэн асуулт байгалийн жамаар төрдөг. Хариулт нь эмийн төрлөөс шалтгаална.
Эхлээд эрүүл мэндийн даатгалд хамрагддаг эмийн үнийг төр тогтоосон дээд хязгаарын үнээр (reimbursement ceiling price) тооцдог. Ижил найрлагатай, ижил бүтээгдэхүүн бол том эмнэлгийн урдах эмийн сан ч бай, гэрийн ойрын эмийн сан ч бай эмийн үнэ болон өвчтөний өөрийн хариуцах хувь (co-payment) адилхан байдаг. Найруулах хөлс зэрэг зүйл ч даатгалын тарифаар тогтоогдсон тул эмийн сан дур мэдэн нэмж хасч чадахгүй. Иймд даатгалд хамрагдсан эмийн хувьд 'улс даяар ижил' гэдэг нь голдуу үнэн.
Харин даатгалд хамрагддаггүй эмийн хувьд өөр. Ийм эмийн бөөний үнэ болон ашгаа эмийн сан өөрөө тогтоож болох тул онолын хувьд эмийн сан бүрт үнэ өөр байж болно. Бидний түгээмэл авдаг жороор олгодоггүй энгийн эм (over-the-counter, OTC) дэлгүүр, эмийн сан бүрт өөр үнэтэй байдаг нь мөн ижил шалтгаантай — эдгээр эмийн үнийг худалдагч өөрөө тогтоодог чөлөөт үнийн журамтай.
Тэгвэл үнэтэй жорын эм даатгалгүй бол эмийн сан сольж хямдхан авч болох уу? Боломж бий ч бодит байдал дээр том зөрүү хүлээх нь хэцүү. Үнэтэй жорын эмийн нийлүүлэлт харьцангуй стандартчлагдсан бөгөөд ойрын эмийн санд нөөц байхгүй тул тусад нь захиалах шаардлагатай тохиолдол ч олон. Харин том эмнэлгийн урдах эмийн сан тухайн эмнэлгээс байнга гардаг эмийг урьдчилан бэлдсэн байдаг тул шууд авахад хялбар байж болно.
Төлбөр хүндрэлтэй бол урьдчилан шалгах зүйлс бий. Нэгд, одоо даатгалгүйгээр тооцогдсон эм анх даатгалд хамрагддаг ч нөхцөл таараагүйгээс даатгалгүй болсон эсэхийг жор бичсэн эмч, эмнэлгийн бүртгэлийн хэсгээс асууж болно. Хоёрт, хорт хавдар (cancer) зэрэг хүнд өвчний хувьд өөрийн хариуцах төлбөрийг ихээхэн бууруулдаг хөнгөлөлт (Солонгост '산정특례' гэдэг) байж болох тул бүртгэлээ шалгаарай. Гуравт, зарим үнэтэй эмэнд эмийн үйлдвэр буюу сангийн өвчтөнд туслах хөтөлбөр байж болох тул эмч, эмийн санч, нийгмийн ажилтнаас асууж болно. Дөрөвт, жор ихэвчлэн хэдэн өдөр хүчинтэй тул нөөц, үнийг урьдчилан утсаар лавлаж очиж болно.
Товчхондоо, даатгалд хамрагддаг жорын эмийг аль ч эмийн сангаас авахад үнэ ижил, даатгалгүй эм болон энгийн эмийн үнэ эмийн сан бүрт өөр байж болно. Гэхдээ том дүн гарсан бол 'хаана хямд вэ' гэдгийг хайхаас өмнө 'энэ эм яагаад даатгалгүй вэ', 'би ямар дэмжлэг авах боломжтой вэ' гэдгийг эхлээд шалгах нь илүү тустай байдаг.
Энэ нийтлэл нь зөвхөн ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд эмчийн үзлэгийг орлохгүй. Эмийн бодит үнэ, даатгалын хамрал, дэмжлэгийн журам цаг үе, нөхцөл байдлаас шалтгаалан өөрчлөгдөж болох тул жор бичсэн эмч, эмийн санч, эмнэлгийн зөвлөгөөний хэсэгтэй заавал зөвлөлдөнө үү.