Бүдүүн гэдэсний хорт хавдрын (colorectal cancer) мэс засал хийлгэсний дараа тодорхой хугацааны зайтайгаар хяналтын шинжилгээ (surveillance) хийлгэдэг. Эхэндээ 3-6 сар тутам байсан зай нь хугацаа өнгөрөх тусам 6 сар, дараа нь 1 жил болж уртасдаг. Зай нь уртсаж байгаа нь хяналтыг сулруулж байгаа хэрэг биш, харин дахилт (recurrence) хамгийн их гардаг эхний үеийг тайван давсны шинж юм.
Хяналтын шинжилгээ нь ихэвчлэн хэдэн төрлийн шинжилгээний хослолоор явагддаг. Цусаар үздэг хавдрын маркер (CEA) нь өөрчлөлтийн хандлагыг харах лавлагаа үзүүлэлт бол компьютер томографи (CT) нь элэг, уушги зэрэг холын эрхтэн рүү тархсан эсэхийг харна. Бүдүүн гэдэсний дуран (colonoscopy) нь мэс засал хийсэн гэдэсний дотор тал болон шинээр үүсэж болох полип (polyp)-ыг шууд шалгадаг. Шинжилгээ бүр өөр өөр хэсгийг хардаг тул хугацааг нь хувааж ээлжлэн хийдэг.
Шинжилгээний зай уртсах шалтгаан бий. Бүдүүн гэдэсний хорт хавдрын дахилт нь ихэвчлэн мэс заслын дараах эхний 2-3 жилд хамгийн их тохиолддог бөгөөд хугацаа өнгөрөх тусам магадлал нь аажим буурдаг. Тиймээс эхэндээ ойр ойрхон, дараа нь тогтвортой байвал зайг уртасгаж бие махбод, сэтгэлийн ачааллыг бууруулдаг.
Шинжилгээний өмнө сэтгэл түгших нь маш түгээмэл зүйл. Үүнийг ихэвчлэн 'scanxiety' буюу шинжилгээний түгшүүр гэж нэрлэдэг. Хариу хүлээх хэдэн өдөр онцгой урт мэт санагддаг. Шинжилгээ болон хариу гарах өдрийг урьдчилан тэмдэглэж, хооронд нь алхах, хөнгөн гэрийн ажил хийх зэргээр биеэ хөдөлгөж анхаарлаа өөр зүг хандуулах нь тус болдог. Асуух зүйлээ тэмдэглэж аваад эмчид үзүүлэх үедээ асуувал бүрхэг санаа зовнилыг бууруулна.
Товлосон өдрүүдийн хооронд ч биеийн дохиог анзаарах хэрэгтэй. Жишээ нь ханиалгах үед мэс заслын хажуугаар товойх юм бол мэс заслын сорвины ивэрхий (incisional hernia) байж болзошгүй тул шалгуулах хэрэгтэй. Шалтгаангүйгээр жин буурах, ялгадсанд цус харагдах, гэдэс удаан өвдөх зэрэг шинж илэрвэл дараагийн шинжилгээг хүлээлгүй эмчдээ хэлэх нь аюулгүй.
Энэ нийтлэл нь зөвхөн ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд хувь хүний оношилгоо, эмчилгээг орлохгүй. Шинжилгээний хуваарь, хариуны тайлбар, шинээр гарсан шинж тэмдгийн талаар заавал эмчтэйгээ зөвлөлдөнө үү.